Vamana Avatar — The Three Strides

लोमहर्षण उवाच। एवं स्तुतो ऽथ भगवान वासुदेव उवाच ताम। अदृश्यः सर्वभूतानां तस्याः संदर्शने स्थितः।।

lomaharṣaṇa uvāca| evaṃ stuto 'tha bhagavān vāsudeva uvāca tām| adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tasyāḥ saṃdarśane sthitaḥ||

मनोरथांस्त्वमदिते यानिच्छस्यभिवा�छितान। तांस्त्वं प्राप्यसि धर्मज�ए मत्प्रसादान्न संशयः।।

manorathāṃstvamadite yānicchasyabhivā�chitān| tāṃstvaṃ prāpyasi dharmaj�e matprasādānna saṃśayaḥ||

शृणु त्वं च महाभागे वरो यस्ते हृति स्थितः। मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद भविष्यति।।

śṛṇu tvaṃ ca mahābhāge varo yaste hṛti sthitaḥ| maddarśanaṃ hi viphalaṃ na kadācid bhaviṣyati||

यश्चेह त्वद्वने स्थित्वा त्रिरात्रं वै करिष्यति। सर्वे कामाः समृध्यन्ते मनसा यानिहेच्छति।।

yaśceha tvadvane sthitvā trirātraṃ vai kariṣyati| sarve kāmāḥ samṛdhyante manasā yānihecchati||

दूरस्थो ऽपि वनं यस्तु अदित्याः स्मरते नरः। सो ऽपि याति परं स्थानं किं पुनर्निवसन नरः।।

dūrastho 'pi vanaṃ yastu adityāḥ smarate naraḥ| so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ kiṃ punarnivasan naraḥ||

यश्चेह ब्राह्मणान प�च त्रीन वा द्वावेकमेव वा। भोजयेच्छ्रद्धया युक्ताः स याति परमां गतिम।।

yaśceha brāhmaṇān pa�ca trīn vā dvāvekameva vā| bhojayecchraddhayā yuktāḥ sa yāti paramāṃ gatim||

यदि देव प्रसन्नस्त्वं भक्त्या मे भक्तवत्सल। त्रैलोक्याधिपतिः पुत्रस्तदस्तु मम वासवः।।

yadi deva prasannastvaṃ bhaktyā me bhaktavatsala| trailokyādhipatiḥ putrastadastu mama vāsavaḥ||

हृतं राज्यं हृतश्चास्य यज�अभाग इहासुरैः। त्वयि प्रसन्ने परद तत प्राप्नोतु सुतो मम।।

hṛtaṃ rājyaṃ hṛtaścāsya yaj�abhāga ihāsuraiḥ| tvayi prasanne parada tat prāpnotu suto mama||

हृतं राज्यं न दुःखाय मम पुत्रस्य केशव। प्रपन्नदायविभ्रंशो बाधां मे कुरुते हृति।।

hṛtaṃ rājyaṃ na duḥkhāya mama putrasya keśava| prapannadāyavibhraṃśo bādhāṃ me kurute hṛti||

कृतः प्रसादो हि मया तव देवि यथेप्सितम। स्वांशेन चैव ते गर्भे संभविष्यामि कश्यपात।।

kṛtaḥ prasādo hi mayā tava devi yathepsitam| svāṃśena caiva te garbhe saṃbhaviṣyāmi kaśyapāt||

तव गर्भे समुद्भूतस्ततस्ते ये त्वरातयः। तानहं च हनिष्यामि निवृत्ता भव नन्दिनि।।

tava garbhe samudbhūtastataste ye tvarātayaḥ| tānahaṃ ca haniṣyāmi nivṛttā bhava nandini||

प्रसीद देवदेवेश नमस्ते विश्वभावन। नाहं त्वामुदरे वोढुमीश शक्ष्यामि केशव। यस्मिन प्रतिष्ठितं सर्वं विश्वयोनिस्त्वमीश्वरः।।

prasīda devadeveśa namaste viśvabhāvana| nāhaṃ tvāmudare voḍhumīśa śakṣyāmi keśava| yasmin pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ viśvayonistvamīśvaraḥ||

अहं त्वां च वहिष्यामि आत्मानं चैव नन्दिनि। न च पीडां करिष्यामि स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम।।

ahaṃ tvāṃ ca vahiṣyāmi ātmānaṃ caiva nandini| na ca pīḍāṃ kariṣyāmi svasti te 'stu vrajāmyaham||

इत्युक्त्वान्तर्हिते देवे ऽदितिर्गर्भं समादधे। गर्भस्थिते ततः खृष्णे चचाल सरला क्षितिः। चकम्पिरे महाशैला जग्मुः क्षोभं महाब्धयः।।

ityuktvāntarhite deve 'ditirgarbhaṃ samādadhe| garbhasthite tataḥ khṛṣṇe cacāla saralā kṣitiḥ| cakampire mahāśailā jagmuḥ kṣobhaṃ mahābdhayaḥ||

यतो यतो ऽदितिर्याति ददाति पदमुत्तमम। ततस्ततः क्षितिः खेदान्ननाम द्विजपुङ्गवाः।।

yato yato 'ditiryāti dadāti padamuttamam| tatastataḥ kṣitiḥ khedānnanāma dvijapuṅgavāḥ||

दैत्यानामपि सर्वेषां गर्भस्थे मधुसूदने। बभूव तेजसो हानिर्यथोक्तं परमेष्ठिना।।

daityānāmapi sarveṣāṃ garbhasthe madhusūdane| babhūva tejaso hāniryathoktaṃ parameṣṭhinā||

लोमहर्षण उवाच। निस्तेसो ऽसुरान दृष्टवा समस्तानसुरेश्वरः। प्रह्लादमथ पप्रच्छ बलिरात्मपितामहम।।

lomaharṣaṇa uvāca| nisteso 'surān dṛṣṭavā samastānasureśvaraḥ| prahlādamatha papraccha balirātmapitāmaham||

तात निस्तेजसो दैत्या निर्दग्धा इव वह्निना। किमेते सहसैवाद्य ब्रह्मदण्डहता इव।।

tāta nistejaso daityā nirdagdhā iva vahninā| kimete sahasaivādya brahmadaṇḍahatā iva||

दुरिष्टं किं तु दैत्यानां कि कृत्या विधिनिर्मिता। नाशायैषां समुद्भुता येन निस्तेजसो ऽसुराः।।

duriṣṭaṃ kiṃ tu daityānāṃ ki kṛtyā vidhinirmitā| nāśāyaiṣāṃ samudbhutā yena nistejaso 'surāḥ||

इत्यसुरवरस्तेन पृष्टः पौत्रेण ब्राह्मणाः। चिरं ध्यात्वा जगादेदमसुरं तं तदा बलिम।।

ityasuravarastena pṛṣṭaḥ pautreṇa brāhmaṇāḥ| ciraṃ dhyātvā jagādedamasuraṃ taṃ tadā balim||

चलन्ति गिरयो भीमिर्जहाति सहसा धतिम। सद्यः समुद्राः क्षुभिता दैत्या निस्तेजसः कृताः।।

calanti girayo bhīmirjahāti sahasā dhatim| sadyaḥ samudrāḥ kṣubhitā daityā nistejasaḥ kṛtāḥ||

सूर्योदये यथा पूर्वं तथा गच्छन्ति न ग्रहाः। देवानां च परा लक्ष्मीः करणेनानुमीयते।।

sūryodaye yathā pūrvaṃ tathā gacchanti na grahāḥ| devānāṃ ca parā lakṣmīḥ karaṇenānumīyate||

महदेतन्महाबाहो कारणं दानवेश्वर। न ह्यल्पमिति मन्तव्यं त्वया कार्यं कथ�चन।।

mahadetanmahābāho kāraṇaṃ dānaveśvara| na hyalpamiti mantavyaṃ tvayā kāryaṃ katha�cana||

इत्युक्त्वा दानवपतिं प्रह्लादः सो ऽसुरोत्तमः। अत्यर्थभक्तो देवेशं जगाम मनसा हरिम।।

ityuktvā dānavapatiṃ prahlādaḥ so 'surottamaḥ| atyarthabhakto deveśaṃ jagāma manasā harim||

स ध्यानपथगं कृत्वा प्रह्लादश्च मनो ऽसुरः। विचारयामास ततो यथा देवो जनार्दनः।।

sa dhyānapathagaṃ kṛtvā prahlādaśca mano 'suraḥ| vicārayāmāsa tato yathā devo janārdanaḥ||

स ददर्शोदरे ऽदित्याः प्रह्लादो वामनाकृतिम। तदन्तश्च वसून रुद्रानश्विनौ सरुतास्तथा।।

sa dadarśodare 'dityāḥ prahlādo vāmanākṛtim| tadantaśca vasūn rudrānaśvinau sarutāstathā||

साध्यान विश्वे तथादित्यान गन्धर्वोरगराक्षसान। विरोचनं च तनयं बलिं चासुरनायकम।।

sādhyān viśve tathādityān gandharvoragarākṣasān| virocanaṃ ca tanayaṃ baliṃ cāsuranāyakam||

जम्भं कुजम्भं नरकं बाणमन्यांस्तथासुरान। आत्मानमुर्वीं गगनं वायुं वारि हुताशनम।।

jambhaṃ kujambhaṃ narakaṃ bāṇamanyāṃstathāsurān| ātmānamurvīṃ gaganaṃ vāyuṃ vāri hutāśanam||

समुद्राद्रिसरिद्द्वीपान सरांसि च पशून महीम। वयोमनुष्यानखिलांस्तथैव च सरीसृपान।।

samudrādrisariddvīpān sarāṃsi ca paśūn mahīm| vayomanuṣyānakhilāṃstathaiva ca sarīsṛpān||

समस्तलोकस्रष्टारं ब्रह्मणं भवमेव च। ग्रहनक्षत्रताराश्च दक्षाद्यांश्च प्रजापतीन।।

samastalokasraṣṭāraṃ brahmaṇaṃ bhavameva ca| grahanakṣatratārāśca dakṣādyāṃśca prajāpatīn||

संपश्यन विस्मयाविष्टः प्रकृतिस्थः क्षणात पुनः। प्रह्लादः प्राह दैत्येन्द्रं बलिं वैरोचिनिं ततः।।

saṃpaśyan vismayāviṣṭaḥ prakṛtisthaḥ kṣaṇāt punaḥ| prahlādaḥ prāha daityendraṃ baliṃ vairociniṃ tataḥ||

तत्संज�आतं मया सर्वं यदर्थं भवतामियम। तेजसो हानिरुत्पन्ना शृण्वन्तु तदशेषतः।।

tatsaṃj�ātaṃ mayā sarvaṃ yadarthaṃ bhavatāmiyam| tejaso hānirutpannā śṛṇvantu tadaśeṣataḥ||

देवदेवो जगद्योनिरयोनिर्जगदादिजः। अनादिरादिर्विश्वस्य वरेण्यो वरदो हरिः।।

devadevo jagadyonirayonirjagadādijaḥ| anādirādirviśvasya vareṇyo varado hariḥ||

परावराणां परमः परापरसतां गतिः। प्रभुः प्रमाणं मानानां सप्तलोकगुरोर्गुरुः। स्थितिं कर्तु जगन्नाथः सो ऽचिन्त्यो गर्भतां गतः।।

parāvarāṇāṃ paramaḥ parāparasatāṃ gatiḥ| prabhuḥ pramāṇaṃ mānānāṃ saptalokagurorguruḥ| sthitiṃ kartu jagannāthaḥ so 'cintyo garbhatāṃ gataḥ||

प्रभुः प्रभूणां परमः पराणामनादिमध्यो भगवाननन्तः। त्रैलोक्यमंशेन सनाथमेकः कर्तु महात्मादितिजो ऽवतीर्मः।।

prabhuḥ prabhūṇāṃ paramaḥ parāṇāmanādimadhyo bhagavānanantaḥ| trailokyamaṃśena sanāthamekaḥ kartu mahātmāditijo 'vatīrmaḥ||

न यस्य रुद्रो न च पद्मयोनिर्नेन्द्रो न सूर्येन्दुमरीचिमिश्राः। जानन्ति दैत्याधिप यत्स्वरूपं स वासुदेवः कलयावतीर्णः।।

na yasya rudro na ca padmayonirnendro na sūryendumarīcimiśrāḥ| jānanti daityādhipa yatsvarūpaṃ sa vāsudevaḥ kalayāvatīrṇaḥ||

यमक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यं ज�आनविधूतपापाः। यस्मिन प्रविष्टा न पुरर्भवन्ति तं वासुदेवं प्रणमामि देवम।।

yamakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yaṃ j�ānavidhūtapāpāḥ| yasmin praviṣṭā na purarbhavanti taṃ vāsudevaṃ praṇamāmi devam||

भृतान्यशेषाणि यतो भवन्ति यथोर्मयस्तोयन्धेरजस्रम। लयं च यस्मिन प्रलये प्रयान्ति तं वासुदेवं प्रणतो ऽस्म्यचिन्त्यम।।

bhṛtānyaśeṣāṇi yato bhavanti yathormayastoyandherajasram| layaṃ ca yasmin pralaye prayānti taṃ vāsudevaṃ praṇato 'smyacintyam||

न यस्य रूपं न बलं प्रभावो न च प्रतापः परमस्य पुंसः। विज�आयते सर्वपितामहाद्यैस्तं वासुदेवं प्रणमामि नित्यम।।

na yasya rūpaṃ na balaṃ prabhāvo na ca pratāpaḥ paramasya puṃsaḥ| vij�āyate sarvapitāmahādyaistaṃ vāsudevaṃ praṇamāmi nityam||

रूपस्य चक्षुर्ग्रहणे त्वगेषा स्पर्शग्रहित्री रसना रसस्य। घ्राणं च गन्धग्रहणे नियुक्तं न घ्राणचक्षुः श्रवणादि तस्य।।

rūpasya cakṣurgrahaṇe tvageṣā sparśagrahitrī rasanā rasasya| ghrāṇaṃ ca gandhagrahaṇe niyuktaṃ na ghrāṇacakṣuḥ śravaṇādi tasya||

स्वयंप्रकाशः परमार्थतो यः सर्वेश्वरो वेदितव्यः स युक्त्या। शक्यं तमीड्यमनघं च देवं ग्राह्यं नतो ऽहं हरिमीशितारम।।

svayaṃprakāśaḥ paramārthato yaḥ sarveśvaro veditavyaḥ sa yuktyā| śakyaṃ tamīḍyamanaghaṃ ca devaṃ grāhyaṃ nato 'haṃ harimīśitāram||

येनैकदंष्ट्रेण समुद्धृतेयं धराचला धारयतीह सर्वम। शेते ग्रसित्वा सकलं जगद यस्तमीड्यमीशं प्रणतो ऽस्मि विष्णुम।।

yenaikadaṃṣṭreṇa samuddhṛteyaṃ dharācalā dhārayatīha sarvam| śete grasitvā sakalaṃ jagad yastamīḍyamīśaṃ praṇato 'smi viṣṇum||

अंशावतीर्णेन च येन गर्भे हृतानि तेजांसि महासुराणाम। नमामि तं देवमनन्तमीशमशेषसंसारतरोः कुठारम।।

aṃśāvatīrṇena ca yena garbhe hṛtāni tejāṃsi mahāsurāṇām| namāmi taṃ devamanantamīśamaśeṣasaṃsārataroḥ kuṭhāram||

देवो जगद्योनिरयं महात्मा स षोड्शांशेन महासुरेन्द्राः। सुरेन्द्रमातुर्जठरं प्रविष्टो हृतानि वस्तेन बलं वपूंषि।।

devo jagadyonirayaṃ mahātmā sa ṣoḍśāṃśena mahāsurendrāḥ| surendramāturjaṭharaṃ praviṣṭo hṛtāni vastena balaṃ vapūṃṣi||

तात को ऽयं हरिर्नाम यतो नो भयमागतम। सन्ति मे शतशो दैत्या वासुदेवबलाधिकाः।।

tāta ko 'yaṃ harirnāma yato no bhayamāgatam| santi me śataśo daityā vāsudevabalādhikāḥ||

विप्रचित्तिः शिबिः शङ्कुरयः शङ्कुस्तथैव च। हयशिरा अश्वशिरा भङ्गकारो महाहनुः।।

vipracittiḥ śibiḥ śaṅkurayaḥ śaṅkustathaiva ca| hayaśirā aśvaśirā bhaṅgakāro mahāhanuḥ||

प्रतापी प्रघशः शंभुः कुक्कुराक्षश्च दुर्जयः। एते चान्ये च मे सन्ति दैतेया दानवास्तथा।।

pratāpī praghaśaḥ śaṃbhuḥ kukkurākṣaśca durjayaḥ| ete cānye ca me santi daiteyā dānavāstathā||

महाबला महावीर्या भूभारधरणक्षमाः। एषामेकैकशः कृष्णो न वीर्यार्द्धेन संमितः।।

mahābalā mahāvīryā bhūbhāradharaṇakṣamāḥ| eṣāmekaikaśaḥ kṛṣṇo na vīryārddhena saṃmitaḥ||

पौत्रस्यैतद वचः श्रुत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः। सक्रोधश्च बलिं प्राह वैकुण्ठाक्षेपवादिनम।।

pautrasyaitad vacaḥ śrutvā prahlādo daityasattamaḥ| sakrodhaśca baliṃ prāha vaikuṇṭhākṣepavādinam||

विनाशमुपयास्यन्ति दैत्या ये चापि दानवाः। येषां त्वमीदृशो राजा दुर्बुद्धिरविवेकवान।।

vināśamupayāsyanti daityā ye cāpi dānavāḥ| yeṣāṃ tvamīdṛśo rājā durbuddhiravivekavān||

देवदेवं महाभागं वासुदेवमजं विभुम। त्वामृते पापसङ्कल्प को ऽन्य एवं वदिष्यति।।

devadevaṃ mahābhāgaṃ vāsudevamajaṃ vibhum| tvāmṛte pāpasaṅkalpa ko 'nya evaṃ vadiṣyati||

य एते भवता प्रोक्ताः समस्ता दैत्यदानवाः। सब्रह्मकास्तथा देवाः स्थावरान्ता विभूतयः।।

ya ete bhavatā proktāḥ samastā daityadānavāḥ| sabrahmakāstathā devāḥ sthāvarāntā vibhūtayaḥ||

त्वं चाहं च जगच्चेदं साद्रिद्रुमनदीवनम। ससमुद्रद्वीपलोको ऽयं यश्चेदं सचराचरम।।

tvaṃ cāhaṃ ca jagaccedaṃ sādridrumanadīvanam| sasamudradvīpaloko 'yaṃ yaścedaṃ sacarācaram||

यस्याभिवाद्यवन्द्यस्य व्यापिनः परमात्मनः। एकांशांशकलाजन्म कस्तमेवं प्रवक्ष्यति।।

yasyābhivādyavandyasya vyāpinaḥ paramātmanaḥ| ekāṃśāṃśakalājanma kastamevaṃ pravakṣyati||

ऋते विनाशाबिमुखं त्वामेकमविवेकिनम। दुर्बुद्धिमजितात्मानं वृद्धानं शासनातिगम।।

ṛte vināśābimukhaṃ tvāmekamavivekinam| durbuddhimajitātmānaṃ vṛddhānaṃ śāsanātigam||

शोच्यो ऽहं यस्य मे गेहे जातस्तव पिताधमः। यस्य त्वमीदृशः पुत्रो देवदेवावमानकः।।

śocyo 'haṃ yasya me gehe jātastava pitādhamaḥ| yasya tvamīdṛśaḥ putro devadevāvamānakaḥ||

तिष्ठत्वनेकसंसारसंघातौघविनाशिनि। कृष्णे भक्तिरहं तावदवेक्ष्यो भवता न किम।।

tiṣṭhatvanekasaṃsārasaṃghātaughavināśini| kṛṣṇe bhaktirahaṃ tāvadavekṣyo bhavatā na kim||

न मे प्रियतरः कृष्णादपि देहो ऽयमात्मनः। इति जानात्ययं लोको भवांश्च दितिनन्दन।।

na me priyataraḥ kṛṣṇādapi deho 'yamātmanaḥ| iti jānātyayaṃ loko bhavāṃśca ditinandana||

जानन्नपि प्रियतरं प्राणेभ्यो ऽपि हरिं मम। निन्दां करोषि तस्य त्वमकुर्वन गौरवं मम।।

jānannapi priyataraṃ prāṇebhyo 'pi hariṃ mama| nindāṃ karoṣi tasya tvamakurvan gauravaṃ mama||

विरोचनस्तव गुरुर्गुरुस्तयाप्यहं बले। ममापि सर्वजगतां गुरुर्नारायणो हरिः।।

virocanastava gururgurustayāpyahaṃ bale| mamāpi sarvajagatāṃ gururnārāyaṇo hariḥ||

निन्दां करोषि तस्मिस्त्वं कृष्णे गुरुगुरोर्गुरौ। यस्मात तस्मादिहैव त्वम ऐश्वर्याद भ्रांशमेष्यसि।।

nindāṃ karoṣi tasmistvaṃ kṛṣṇe gurugurorgurau| yasmāt tasmādihaiva tvam aiśvaryād bhrāṃśameṣyasi||

स देवो जगतां नाथो बले प्रभुर्जनार्दनः। नन्वहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते भक्तिमानत्र मे गुरुः।।

sa devo jagatāṃ nātho bale prabhurjanārdanaḥ| nanvahaṃ pratyavekṣyaste bhaktimānatra me guruḥ||

एतावन्मात्रमप्यत्र निन्दता जगतो गुरुम। नापेक्षितस्त्वया यस्मात तस्माच्छापं ददामि ते।।

etāvanmātramapyatra nindatā jagato gurum| nāpekṣitastvayā yasmāt tasmācchāpaṃ dadāmi te||

यथा मे शिरसश्छेदादिदं गुरुतरं बले। त्वयोक्तमच्युताक्षेपं राज्यभ्रष्टस्तथा पत।।

yathā me śirasaśchedādidaṃ gurutaraṃ bale| tvayoktamacyutākṣepaṃ rājyabhraṣṭastathā pata||

यथा न कृष्णादपरः परित्राणं भवार्णवे। तथाचिरेण पश्येयं भवन्तं राज्यविच्युतम।।

yathā na kṛṣṇādaparaḥ paritrāṇaṃ bhavārṇave| tathācireṇa paśyeyaṃ bhavantaṃ rājyavicyutam||

लोमहर्षण उवाच। इति दैत्यपतिः श्रुत्वा वचनं रौद्रमप्रियम। प्रसादयामास गुरुं प्रणिपत्य पुनः पुनः।।

lomaharṣaṇa uvāca| iti daityapatiḥ śrutvā vacanaṃ raudramapriyam| prasādayāmāsa guruṃ praṇipatya punaḥ punaḥ||

प्रसीद तात मा कोपं कुरु मोहहते मयि। बलावलेपमूढेन मयैतद्वाक्यमीरितम।।

prasīda tāta mā kopaṃ kuru mohahate mayi| balāvalepamūḍhena mayaitadvākyamīritam||

मोहापहतविज�आनः पपो ऽहं दितिजोत्तम। यच्छप्तो ऽस्मि दुराचारस्तत्साधु भवता कृतम।।

mohāpahatavij�ānaḥ papo 'haṃ ditijottama| yacchapto 'smi durācārastatsādhu bhavatā kṛtam||

राज्यभ्रंशं यशोभ्रंशं प्रप्स्यामीति ततस्त्वहम। विषण्णो ऽसि यथा तात तथैवाविनये कृते।।

rājyabhraṃśaṃ yaśobhraṃśaṃ prapsyāmīti tatastvaham| viṣaṇṇo 'si yathā tāta tathaivāvinaye kṛte||

त्रैलोक्यराज्यमैश्वर्यमन्यद्वा नातिदुर्लभम। ससारे दुर्लभास्तात गुरवो ये भवद्विधाः।।

trailokyarājyamaiśvaryamanyadvā nātidurlabham| sasāre durlabhāstāta guravo ye bhavadvidhāḥ||

प्रसीद तात मा कोपं कर्तुमर्हसि दैत्यप। त्वत्कोपपरिदग्धो ऽहं परितप्ये दिवानिशम।।

prasīda tāta mā kopaṃ kartumarhasi daityapa| tvatkopaparidagdho 'haṃ paritapye divāniśam||

वत्स कोपेन मे मोहो जनितस्तेन ते मया। शापो दत्तो विवेकश्च मोहेनापहृतो मम।।

vatsa kopena me moho janitastena te mayā| śāpo datto vivekaśca mohenāpahṛto mama||

यदि मोहेन मे ज�आनं नाक्षिप्तं स्यान्महासुर। तत्कथं सर्वगं जानन हरिं कच्चिच्छपाम्यहम।।

yadi mohena me j�ānaṃ nākṣiptaṃ syānmahāsura| tatkathaṃ sarvagaṃ jānan hariṃ kaccicchapāmyaham||

यो यः शापो मया दत्तो भवतो ऽसुरपुङ्गव। भाव्यमेतेन नूनं ते तस्मात्त्वं मा विषीद वै।।

yo yaḥ śāpo mayā datto bhavato 'surapuṅgava| bhāvyametena nūnaṃ te tasmāttvaṃ mā viṣīda vai||

अद्यप्रभृति देवेशे भगवत्यच्युते हरौ। भवेथा भक्तिमानीशे स ते त्राता भविष्यति।।

adyaprabhṛti deveśe bhagavatyacyute harau| bhavethā bhaktimānīśe sa te trātā bhaviṣyati||

शापं प्राप्य च मे वीर देवेशः संस्मृतस्त्वया। तथा तथा वदिष्यामि श्रेयस्त्वं प्राप्स्यसे यथा।।

śāpaṃ prāpya ca me vīra deveśaḥ saṃsmṛtastvayā| tathā tathā vadiṣyāmi śreyastvaṃ prāpsyase yathā||

अदितिर्वरमासाद्य सर्वकामसमृद्धिदम। क्रमेण ह्युदरे देवो वृद्धिं प्राप्तो महायशाः।।

aditirvaramāsādya sarvakāmasamṛddhidam| krameṇa hyudare devo vṛddhiṃ prāpto mahāyaśāḥ||

ततो मासे ऽथ दशमे काले प्रसव आगते। अजायत स गोविन्दो भगवान वामनाकृतिः।।

tato māse 'tha daśame kāle prasava āgate| ajāyata sa govindo bhagavān vāmanākṛtiḥ||

अवतीर्णे जगन्नाथे तस्मिन सर्वामरेश्वरे। देवाश्च मुमुचुर्दुःखं देवमातादितिस्तथा।।

avatīrṇe jagannāthe tasmin sarvāmareśvare| devāśca mumucurduḥkhaṃ devamātāditistathā||

ववुर्वाताः सुखस्पार्शा नीरजस्कमभून्नभः। धर्मे च सर्वभूतानां तदा मतिरजायत।।

vavurvātāḥ sukhaspārśā nīrajaskamabhūnnabhaḥ| dharme ca sarvabhūtānāṃ tadā matirajāyata||

नोद्वेगश्चाप्यभूद देहे मनुजानां द्विजोत्तमाः। तदा हि सर्वभूतानां धर्मे मतिरजायत।।

nodvegaścāpyabhūd dehe manujānāṃ dvijottamāḥ| tadā hi sarvabhūtānāṃ dharme matirajāyata||

तं जातमात्रं भगवान ब्रह्म लोकपितामहः। जातकर्मादिकां कृत्वा क्रियां तुष्टाव च प्रभुम।।

taṃ jātamātraṃ bhagavān brahma lokapitāmahaḥ| jātakarmādikāṃ kṛtvā kriyāṃ tuṣṭāva ca prabhum||

जयाधीश जयाजेय जय विश्वगुरो हरे। जन्ममृत्युजरातीत जयानन्त जयाच्युत।।

jayādhīśa jayājeya jaya viśvaguro hare| janmamṛtyujarātīta jayānanta jayācyuta||

जयाजित जयाशेष जयाव्यक्तस्थिते जय। परमार्थार्थ सर्वज�अ ज�आनज�एयार्थनिःसृत।।

jayājita jayāśeṣa jayāvyaktasthite jaya| paramārthārtha sarvaj�a j�ānaj�eyārthaniḥsṛta||

जयाशेष जगत्साक्षि�जगत्कर्तर्जगद्गुरो। जगतो ऽजगदन्तेश स्थितौ पालयते जय।।

jayāśeṣa jagatsākṣi�jagatkartarjagadguro| jagato 'jagadanteśa sthitau pālayate jaya||

जयाखिल जयाशेष जय सर्वहृदिस्थित। जयादिमध्यान्तमय सर्वज�आनमयोत्तम।।

jayākhila jayāśeṣa jaya sarvahṛdisthita| jayādimadhyāntamaya sarvaj�ānamayottama||

मुमुक्षुभिरनिर्देश्य नित्यहृष्ट जयेश्वर। योगिभिर्मुक्तिकामैस्तु दमादिघुणभूषण।।

mumukṣubhiranirdeśya nityahṛṣṭa jayeśvara| yogibhirmuktikāmaistu damādighuṇabhūṣaṇa||

जयातिसूक्ष्म दुर्ज�एय जय स्थूल जगन्मय। जय सूक्ष्मातिसूक्ष्म त्वं जयानिन्द्रिय सेन्द्रिय।।

jayātisūkṣma durj�eya jaya sthūla jaganmaya| jaya sūkṣmātisūkṣma tvaṃ jayānindriya sendriya||

जय स्वमायायोगस्थ शेषभोग जयाक्षर। जयैकदंष्ट्रप्रान्तेन समुद्धृतवसुंधर।।

jaya svamāyāyogastha śeṣabhoga jayākṣara| jayaikadaṃṣṭraprāntena samuddhṛtavasuṃdhara||

नृकेसरिन सुरारातिवक्षस्थलविदारण। साम्प्रतं जय विश्वात्मन मायावामन केशव।।

nṛkesarin surārātivakṣasthalavidāraṇa| sāmprataṃ jaya viśvātman māyāvāmana keśava||

निजमायापरिच्छिन्न जगद्धातर्जनार्दन। जयाचिन्त्य जयानेकास्वरूपैकविध प्रभो।।

nijamāyāparicchinna jagaddhātarjanārdana| jayācintya jayānekāsvarūpaikavidha prabho||

वर्द्धस्व वर्धितानेकविकारप्रकृते हरे। त्वय्येषा जगतामीशे संस्थिता धर्मपद्धतिः।।

varddhasva vardhitānekavikāraprakṛte hare| tvayyeṣā jagatāmīśe saṃsthitā dharmapaddhatiḥ||

न त्वामहं न चेशानो नेन्द्राद्यास्त्रिदशा हरे। ज�आतुमीशा न मुनयः सनकाद्या न योगिनः।।

na tvāmahaṃ na ceśāno nendrādyāstridaśā hare| j�ātumīśā na munayaḥ sanakādyā na yoginaḥ||

त्वं मायापटसंवीतो जगत्यत्र जगत्पते। कस्त्वां वेत्स्यति सर्वेश त्वत्प्रसादं विना नरः।।

tvaṃ māyāpaṭasaṃvīto jagatyatra jagatpate| kastvāṃ vetsyati sarveśa tvatprasādaṃ vinā naraḥ||

त्वमेवाराधितो यस्य प्रसादसुमुखः प्रभो। स एव केवलं देवं वेत्ति त्वां नेतरो नज।।

tvamevārādhito yasya prasādasumukhaḥ prabho| sa eva kevalaṃ devaṃ vetti tvāṃ netaro naja||

तदीश्वरेश्वरेशान विभो वर्द्धस्व भावन। प्रभवायास्य विश्वस्य विश्वात्मन पृथुलोचन।।

tadīśvareśvareśāna vibho varddhasva bhāvana| prabhavāyāsya viśvasya viśvātman pṛthulocana||

एलं स्तुतो हृषीकेशः स तदा वामनाकृतिः। प्रहस्य भावगम्भीरमुवाचारूढसंपदम।।

elaṃ stuto hṛṣīkeśaḥ sa tadā vāmanākṛtiḥ| prahasya bhāvagambhīramuvācārūḍhasaṃpadam||

स्तुतो ऽहं भवता पूर्वमिन्द्राद्यैः कश्यपेन च। मया च वः प्रतिज�आतमिन्द्रस्य भुवनत्रयम।।

stuto 'haṃ bhavatā pūrvamindrādyaiḥ kaśyapena ca| mayā ca vaḥ pratij�ātamindrasya bhuvanatrayam||

भृयश्चहं स्तुतो ऽदित्या तस्याश्चापि मयाश्रुतम। यथा शक्राय दास्यामि त्रैलोक्यं हतकण्टकम।।

bhṛyaścahaṃ stuto 'dityā tasyāścāpi mayāśrutam| yathā śakrāya dāsyāmi trailokyaṃ hatakaṇṭakam||

सो ऽहं तथा करिष्यामि यथेन्द्रो जगतः पतिः। भविष्यति सहस्राक्षः सत्यमेतद ब्रवीमि वः।।

so 'haṃ tathā kariṣyāmi yathendro jagataḥ patiḥ| bhaviṣyati sahasrākṣaḥ satyametad bravīmi vaḥ||

ततः कृष्णाजिनं ब्रह्म हृषीकेशाय दत्तवान। यज�ओपवीतं भगवान ददौ तस्य बृहस्पतिः।।

tataḥ kṛṣṇājinaṃ brahma hṛṣīkeśāya dattavān| yaj�opavītaṃ bhagavān dadau tasya bṛhaspatiḥ||

आषाढमददाद दण्डं मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः। कमण्डलुं वसिष्ठश्च कौशं चीरमथाङ्गिराः। आसनं चैव पुलहः पुलस्त्यः पीतवाससी।।

āṣāḍhamadadād daṇḍaṃ marīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ| kamaṇḍaluṃ vasiṣṭhaśca kauśaṃ cīramathāṅgirāḥ| āsanaṃ caiva pulahaḥ pulastyaḥ pītavāsasī||

उपतस्थुश्च तं वेदाः प्रणवस्वरभूषणाः। शास्त्राण्यशेषाणि तथा सांख्ययोगोक्तयश्च याः।।

upatasthuśca taṃ vedāḥ praṇavasvarabhūṣaṇāḥ| śāstrāṇyaśeṣāṇi tathā sāṃkhyayogoktayaśca yāḥ||

स वामनो जटी दण्डी छत्री धृतकमण्डलुः। सर्वदेवमयो देवो बलेरध्वरमभ्यगात।।

sa vāmano jaṭī daṇḍī chatrī dhṛtakamaṇḍaluḥ| sarvadevamayo devo baleradhvaramabhyagāt||

यत्र यत्र पदं विप्रा भूभागे वामनो ददौ। ददाति भूमिर्विवरं तत्र तत्राभिपीडिता।।

yatra yatra padaṃ viprā bhūbhāge vāmano dadau| dadāti bhūmirvivaraṃ tatra tatrābhipīḍitā||

स वामनो जडगतिर्मृदु गच्छन सपर्वताम। साब्धिद्वीपवतीं सर्वां चालयामास भेदिनीम।।

sa vāmano jaḍagatirmṛdu gacchan saparvatām| sābdhidvīpavatīṃ sarvāṃ cālayāmāsa bhedinīm||

बृहस्पतिस्तु शनकैर्मार्गं दर्शयते शुभम। तथा क्रीडाविनोदार्थमतिजाड्यगतो ऽभवत।।

bṛhaspatistu śanakairmārgaṃ darśayate śubham| tathā krīḍāvinodārthamatijāḍyagato 'bhavat||

ततः शेषो महानागो निःसृत्यासौ रसातलात। साहाय्यं कल्पयामास देवदेवस्य चक्रिणः।।

tataḥ śeṣo mahānāgo niḥsṛtyāsau rasātalāt| sāhāyyaṃ kalpayāmāsa devadevasya cakriṇaḥ||

तदद्यापि च विख्यातमहेर्विलमनुत्तमम। तस्य संदर्शनादेव नागेभ्यो न भयं भवेत।।

tadadyāpi ca vikhyātamahervilamanuttamam| tasya saṃdarśanādeva nāgebhyo na bhayaṃ bhavet||

लोमहर्षण उवाच। सपर्वतवनामुर्वीं दृष्ट्वा संक्षुभितां बलिः। पप्रच्छोशनसं शुक्रं प्रणिपत्य कृता�जलिः।।

lomaharṣaṇa uvāca| saparvatavanāmurvīṃ dṛṣṭvā saṃkṣubhitāṃ baliḥ| papracchośanasaṃ śukraṃ praṇipatya kṛtā�jaliḥ||

आचार्य क्षोभमायाति साब्धिभूमिधरा मही। कस्माच्च नासुरान भागान प्रतिगृह्णन्ति वह्नयः।।

ācārya kṣobhamāyāti sābdhibhūmidharā mahī| kasmācca nāsurān bhāgān pratigṛhṇanti vahnayaḥ||

इति पृष्टो ऽथ बलिना काव्यो वेदविदां वरः। उवाच दैत्याधिपतिं चिरं ध्यात्वा महामतिः।।

iti pṛṣṭo 'tha balinā kāvyo vedavidāṃ varaḥ| uvāca daityādhipatiṃ ciraṃ dhyātvā mahāmatiḥ||

अवतीर्णो जगद्योनिः कश्यपस्य गृहे हरिः। वामनेनेह रूपेण परमात्मा सनातनः।।

avatīrṇo jagadyoniḥ kaśyapasya gṛhe hariḥ| vāmaneneha rūpeṇa paramātmā sanātanaḥ||

स नूनं यज�अमायाति तव दानवपुङ्गव। तत्पादन्यासविक्षोभादियं प्रचलिता मही।।

sa nūnaṃ yaj�amāyāti tava dānavapuṅgava| tatpādanyāsavikṣobhādiyaṃ pracalitā mahī||

कम्पन्ते गिरयश्चेमे क्षुभिता मकरालयाः। नेयं भूतपतिं भूमिः समर्था वोढुमीश्वरम।।

kampante girayaśceme kṣubhitā makarālayāḥ| neyaṃ bhūtapatiṃ bhūmiḥ samarthā voḍhumīśvaram||

सदेवासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगा। अनेनैव धृता भूमिरापो ऽग्निः पवनो नभः। धारयत्यखिलान देवान मनुष्यांश्च महासुरान।।

sadevāsuragandharvā yakṣarākṣasapannagā| anenaiva dhṛtā bhūmirāpo 'gniḥ pavano nabhaḥ| dhārayatyakhilān devān manuṣyāṃśca mahāsurān||

इयमस्य जगद्धातुर्माया कृष्णस्य गह्वरी। धार्यधारकभावेन यया संपीडितं जगत।।

iyamasya jagaddhāturmāyā kṛṣṇasya gahvarī| dhāryadhārakabhāvena yayā saṃpīḍitaṃ jagat||

तत्सन्निधानादसुरा न भागार्हाः सुरद्विषः। भु�जते नासुरान भागानपि तेन त्रयो ऽग्नयः।।

tatsannidhānādasurā na bhāgārhāḥ suradviṣaḥ| bhu�jate nāsurān bhāgānapi tena trayo 'gnayaḥ||

शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा हृष्टरोमाब्रवीद बलिः। धन्यो ऽहं कृतपुण्यश्च यन्मे यज�अपतिः स्वयम। यज�अमभ्यागतो ब्रह्मन मत्तः को ऽन्यो ऽधिकः पुमान।।

śukrasya vacanaṃ śrutvā hṛṣṭaromābravīd baliḥ| dhanyo 'haṃ kṛtapuṇyaśca yanme yaj�apatiḥ svayam| yaj�amabhyāgato brahman mattaḥ ko 'nyo 'dhikaḥ pumān||

यं योगिनः सदोद्युक्ताः परमात्मानमव्ययम। द्रष्टुमिच्छन्ति देवो ऽसौ ममाध्वरमुपेष्यति। यन्मयाचार्य कर्तव्यं तन्ममादेष्टुमर्हसि।।

yaṃ yoginaḥ sadodyuktāḥ paramātmānamavyayam| draṣṭumicchanti devo 'sau mamādhvaramupeṣyati| yanmayācārya kartavyaṃ tanmamādeṣṭumarhasi||

यज�अभागभुजो देवा वेदप्रामाण्यतो ऽसुर। त्वया तु दानवा दैत्य यज�अभागभुजः कृताः।।

yaj�abhāgabhujo devā vedaprāmāṇyato 'sura| tvayā tu dānavā daitya yaj�abhāgabhujaḥ kṛtāḥ||

अयं च देवः सत्त्वस्थः करोति स्थितिपालनम। विसृष्टं च तथायं च स्वयमत्ति प्रजाः प्रभुः।।

ayaṃ ca devaḥ sattvasthaḥ karoti sthitipālanam| visṛṣṭaṃ ca tathāyaṃ ca svayamatti prajāḥ prabhuḥ||

भवांस्तु वन्दी भविता नूनं विष्णुः स्थितौ स्थितः। विदित्वैवं महाभागा कुरु यत ते मनोगतम।।

bhavāṃstu vandī bhavitā nūnaṃ viṣṇuḥ sthitau sthitaḥ| viditvaivaṃ mahābhāgā kuru yat te manogatam||

त्वयास्य दैत्याधिपते क्वल्पके ऽपि हि वस्तुनि। प्रतिज�आ नैव वोढव्या वाच्यं साम तथाफलम।।

tvayāsya daityādhipate kvalpake 'pi hi vastuni| pratij�ā naiva voḍhavyā vācyaṃ sāma tathāphalam||

कृतकृत्यस्य देवस्य देवार्थं चैव कुर्वतः। अलं दद्यां धनं देवे त्वेतद्वाच्यं तु याचतः। कृष्णस्य देवभूत्यर्थ प्रवृत्तस्य महासुर।।

kṛtakṛtyasya devasya devārthaṃ caiva kurvataḥ| alaṃ dadyāṃ dhanaṃ deve tvetadvācyaṃ tu yācataḥ| kṛṣṇasya devabhūtyartha pravṛttasya mahāsura||

ब्रह्मन कथमहं ब्रूयामन्येनापि हि याचितः। नास्तीति किमु देवस्य संसाकस्याघहारिणः।।

brahman kathamahaṃ brūyāmanyenāpi hi yācitaḥ| nāstīti kimu devasya saṃsākasyāghahāriṇaḥ||

व्रतोपवासैर्विविधैर यः प्रभुर्गृह्यते हरिः। स मे वक्ष्यति देहीति गोविन्दःकिमतो ऽधिकम।।

vratopavāsairvividhair yaḥ prabhurgṛhyate hariḥ| sa me vakṣyati dehīti govindaḥkimato 'dhikam||

यदर्थं सुमहारम्भा दमशौचगुणान्वितैः। यज�आ क्रियन्ते यज�एशः स मे देहीति वक्ष्यति।।

yadarthaṃ sumahārambhā damaśaucaguṇānvitaiḥ| yaj�ā kriyante yaj�eśaḥ sa me dehīti vakṣyati||

तत्साधु सुकृतं कर्म तपः सुचरितं चनः। यन्मा देहीति विश्वेशः स्वयमेव वदिष्यति।।

tatsādhu sukṛtaṃ karma tapaḥ sucaritaṃ canaḥ| yanmā dehīti viśveśaḥ svayameva vadiṣyati||

नास्तीत्यहं गुरो वक्ष्ये तमभ्यागतमीश्वरम। प्राणत्यागं करिष्ये ऽहं न तु नास्ति जने क्वचित।।

nāstītyahaṃ guro vakṣye tamabhyāgatamīśvaram| prāṇatyāgaṃ kariṣye 'haṃ na tu nāsti jane kvacit||

नास्तीति यन्मया नोक्तमन्येषामपि याचताम। वक्ष्यामि कथमायाते तदद्य चामरे ऽच्युते।।

nāstīti yanmayā noktamanyeṣāmapi yācatām| vakṣyāmi kathamāyāte tadadya cāmare 'cyute||

श्लाघ्य एव हि वीराणां दानाच्चापत्समागमः। न बाधाकारि यद्दानं तदङ्गं बलवत स्मृतम।।

ślāghya eva hi vīrāṇāṃ dānāccāpatsamāgamaḥ| na bādhākāri yaddānaṃ tadaṅgaṃ balavat smṛtam||

मद्राज्ये नासुखी कश्चिन्न दरिद्रो न चातुरः। न दुःखितो न चोब्दिग्नो न शमादिविवर्जितः।।

madrājye nāsukhī kaścinna daridro na cāturaḥ| na duḥkhito na cobdigno na śamādivivarjitaḥ||

हृष्टस्तुष्टः सुगन्धी च तृप्तः सर्वसुखान्वितः। जनः सर्वो महाभाग किमुताहं सदा सुखी।।

hṛṣṭastuṣṭaḥ sugandhī ca tṛptaḥ sarvasukhānvitaḥ| janaḥ sarvo mahābhāga kimutāhaṃ sadā sukhī||

एतद्विशिष्टमत्राहं दानबीजफलं लभे। विदितं मुनिशार्दुल मयैतत त्वन्मुखाच्छ्रुतम।।

etadviśiṣṭamatrāhaṃ dānabījaphalaṃ labhe| viditaṃ muniśārdula mayaitat tvanmukhācchrutam||

मत्प्रसादपरो नूनं यज�एनाराधितो हिरः। मम दानमवाप्यासौ पुष्णाति यदि देवताः।।

matprasādaparo nūnaṃ yaj�enārādhito hiraḥ| mama dānamavāpyāsau puṣṇāti yadi devatāḥ||

एतद्बीजवरे दानबीजं पतति चेद गुरौ। जनार्दने महापात्रे किं न प्राप्तं ततो मया।।

etadbījavare dānabījaṃ patati ced gurau| janārdane mahāpātre kiṃ na prāptaṃ tato mayā||

विशिष्टं मम तद्दानं परितुष्टाश्च देवताः। उवभोगाच्छतगुणं दानं सुखकरं स्मृतम।।

viśiṣṭaṃ mama taddānaṃ parituṣṭāśca devatāḥ| uvabhogācchataguṇaṃ dānaṃ sukhakaraṃ smṛtam||

मत्प्रसादपरो नूनं जज�एनाराधितो हरिः। तेनाभ्येति न संदेहो दर्शनादुपकारकृत।।

matprasādaparo nūnaṃ jaj�enārādhito hariḥ| tenābhyeti na saṃdeho darśanādupakārakṛt||

अथ कोपेन चाभ्येति देवभागोपरोधतः। मां निहन्तुं ततो हि स्याद वधः श्लाघ्यतरो ऽच्युतात।।

atha kopena cābhyeti devabhāgoparodhataḥ| māṃ nihantuṃ tato hi syād vadhaḥ ślāghyataro 'cyutāt||

एतज्ज�आत्वा मुनिश्रेष्ठ दानविघ्नाकरेण मे। नैव भाव्यं जगन्नाथे गोविन्दे समुपस्थिते।।

etajj�ātvā muniśreṣṭha dānavighnākareṇa me| naiva bhāvyaṃ jagannāthe govinde samupasthite||

इत्येवं वदतस्तस्य प्राप्तस्तत्र जनार्दनः। सर्वदेवमयो ऽतिन्त्यो मायावामनरूपधृक।।

ityevaṃ vadatastasya prāptastatra janārdanaḥ| sarvadevamayo 'tintyo māyāvāmanarūpadhṛk||

तं दृष्ट्वा यज�अवाटं तु प्रविष्टमसुराः प्रभुम। जग्मुः प्रभावतः क्षोभं तेजसा तस्य निष्प्रभाः।।

taṃ dṛṣṭvā yaj�avāṭaṃ tu praviṣṭamasurāḥ prabhum| jagmuḥ prabhāvataḥ kṣobhaṃ tejasā tasya niṣprabhāḥ||

जेषुश्च मुनयस्तत्र ये समेता महाध्वरे। वसिष्ठो गाधिजो गर्गो अन्ये च मुनिसत्तमाः।।

jeṣuśca munayastatra ye sametā mahādhvare| vasiṣṭho gādhijo gargo anye ca munisattamāḥ||

बलिश्चैवाखिलं जन्म मेने शफलमात्मनः। ततः संक्षोभमापन्नो न कश्चित कि�चिदुक्तवान।।

baliścaivākhilaṃ janma mene śaphalamātmanaḥ| tataḥ saṃkṣobhamāpanno na kaścit ki�ciduktavān||

प्रत्येकं देवदेवेशं पूजयामास तेजसा। अथासुरपति प्रह्वं दृष्ट्वा मुनिवराश्च तान।।

pratyekaṃ devadeveśaṃ pūjayāmāsa tejasā| athāsurapati prahvaṃ dṛṣṭvā munivarāśca tān||

देवदेवपतिः साक्षाद विष्णुर्वामनरूपधृक। तुष्टाव यज�अं वह्निं च यजमानमथार्चितः। यज�अकर्माधिकारस्थान सदस्यान द्रव्यसंपदम।।

devadevapatiḥ sākṣād viṣṇurvāmanarūpadhṛk| tuṣṭāva yaj�aṃ vahniṃ ca yajamānamathārcitaḥ| yaj�akarmādhikārasthān sadasyān dravyasaṃpadam||

सदस्याः पात्रमखिलं वामनं प्रति तत्क्षणात। यज�अवाटस्थितं विप्राः साधु साध्वित्युदीरयन।।

sadasyāḥ pātramakhilaṃ vāmanaṃ prati tatkṣaṇāt| yaj�avāṭasthitaṃ viprāḥ sādhu sādhvityudīrayan||

स चार्घमादाय बलिः प्रोद्भूतपुलकस्तदा। पूजयामास गोविन्दं प्राह चेदं महासुरः।।

sa cārghamādāya baliḥ prodbhūtapulakastadā| pūjayāmāsa govindaṃ prāha cedaṃ mahāsuraḥ||

सुवर्णरत्नसंघातो गजाश्वसमितिस्तथा। स्त्रियो वस्त्राण्यलङ्कारान गावो ग्रामाश्च पुष्कलाः।।

suvarṇaratnasaṃghāto gajāśvasamitistathā| striyo vastrāṇyalaṅkārān gāvo grāmāśca puṣkalāḥ||

सर्वे च सरला पृथ्वी भवतो वा यदीप्सितम। तद ददासि वृणुष्वेष्टं ममार्थाः सन्ति ते प्रियाः।।

sarve ca saralā pṛthvī bhavato vā yadīpsitam| tad dadāsi vṛṇuṣveṣṭaṃ mamārthāḥ santi te priyāḥ||

इत्युक्तो दैत्यपतिना प्रीतिगर्भान्वितं वचः। प्राह सस्मितगम्भीरं भगवान वामनाकृतिः।।

ityukto daityapatinā prītigarbhānvitaṃ vacaḥ| prāha sasmitagambhīraṃ bhagavān vāmanākṛtiḥ||

ममाग्निशरणार्थाय देहि राजन पदत्रयम। सुवर्णग्रामरत्नादि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम।।

mamāgniśaraṇārthāya dehi rājan padatrayam| suvarṇagrāmaratnādi tadarthibhyaḥ pradīyatām||

त्रिभिः प्रयोजनं किं ते पदैः पदवतां वर। शतं शतसहस्रं वा पदानां मार्गतां भवान।।

tribhiḥ prayojanaṃ kiṃ te padaiḥ padavatāṃ vara| śataṃ śatasahasraṃ vā padānāṃ mārgatāṃ bhavān||

एतावता दैत्यपते कृतकृत्यो ऽस्मि मार्गणे। अन्येषामर्थिनां वित्तमिच्छया दास्यते भवान।।

etāvatā daityapate kṛtakṛtyo 'smi mārgaṇe| anyeṣāmarthināṃ vittamicchayā dāsyate bhavān||

एतच्छ्रुत्वा तु गदितं वामनस्य महात्मनः। वाचयामास वै तस्मै वामनाय महात्मने।।

etacchrutvā tu gaditaṃ vāmanasya mahātmanaḥ| vācayāmāsa vai tasmai vāmanāya mahātmane||

पाणौ तु पतिते तोये वामनो ऽभूदवामनः। सर्वेदेवमयं रूपं दर्शयामास तत्क्षणात।।

pāṇau tu patite toye vāmano 'bhūdavāmanaḥ| sarvedevamayaṃ rūpaṃ darśayāmāsa tatkṣaṇāt||

चन्त्रसूर्यौ तु नयने द्यौः शिरश्चरणौ क्षितिः। पादाङ्गुल्यः पिशाचास्तु हस्ताङ्गुल्यश्च गुह्यकाः।।

cantrasūryau tu nayane dyauḥ śiraścaraṇau kṣitiḥ| pādāṅgulyaḥ piśācāstu hastāṅgulyaśca guhyakāḥ||

विश्वेदेवाश्च जानुस्था जङ्घे साध्याः सुरोत्तमाः। यक्षा नखेषु संभूता रेखास्वप्सरसस्तथा।।

viśvedevāśca jānusthā jaṅghe sādhyāḥ surottamāḥ| yakṣā nakheṣu saṃbhūtā rekhāsvapsarasastathā||

दृष्टिरृक्षाण्यशेषाणि केशाः सूर्याशवः प्रभोः। तारका रोमकूपाणि रोमेषु च महर्षयः।।

dṛṣṭirṛkṣāṇyaśeṣāṇi keśāḥ sūryāśavaḥ prabhoḥ| tārakā romakūpāṇi romeṣu ca maharṣayaḥ||

बाहवो विदिशस्तस्य दिशः श्रोत्रे महात्मनः। अश्विनौ श्रवणे तस्य नासा वायुर्महात्मनः।।

bāhavo vidiśastasya diśaḥ śrotre mahātmanaḥ| aśvinau śravaṇe tasya nāsā vāyurmahātmanaḥ||

प्रसादे चन्द्रमा देवो मनो धर्मः समाश्रितः। सत्यमस्याभवद वाणी जिह्वा देवी सरस्वती।।

prasāde candramā devo mano dharmaḥ samāśritaḥ| satyamasyābhavad vāṇī jihvā devī sarasvatī||

ग्रीवादितिर्देवमाता विद्यास्तद्वलयस्तथा। स्वर्गद्वारमभून्मैत्रं त्वष्टा पूषा च वै भ्रुवौ।।

grīvāditirdevamātā vidyāstadvalayastathā| svargadvāramabhūnmaitraṃ tvaṣṭā pūṣā ca vai bhruvau||

मुखे वैश्वानरश्चास्य वृषणौ तु प्रजापतिः। हृदयं च परं ब्रह्म पुंस्त्वं वै कश्यपो मुनिः।।

mukhe vaiśvānaraścāsya vṛṣaṇau tu prajāpatiḥ| hṛdayaṃ ca paraṃ brahma puṃstvaṃ vai kaśyapo muniḥ||

पृष्ठे ऽस्य वसवो देवा मरुतः सर्वसंधिषु। वक्षस्थले तथा रुद्रो धैर्ये चास्य महार्णवः।।

pṛṣṭhe 'sya vasavo devā marutaḥ sarvasaṃdhiṣu| vakṣasthale tathā rudro dhairye cāsya mahārṇavaḥ||

उदरे चास्य गन्धर्वा मरुतश्च महाबलाः। लक्ष्मीर्मेधा धृतिः कान्तिः सर्वविद्याश्च वै कटिः।।

udare cāsya gandharvā marutaśca mahābalāḥ| lakṣmīrmedhā dhṛtiḥ kāntiḥ sarvavidyāśca vai kaṭiḥ||

सर्वज्योतींषि यानीह तपश्च परमं महत। तस्य देवाधिदेवस्य तेजः प्रोद्भूतमुत्तमम।।

sarvajyotīṃṣi yānīha tapaśca paramaṃ mahat| tasya devādhidevasya tejaḥ prodbhūtamuttamam||

तनौ कुक्षिषु वेदाश्च जानुनी च महामखाः। इष्टयः पशवश्चास्य द्विजानां चेष्टितानि च।।

tanau kukṣiṣu vedāśca jānunī ca mahāmakhāḥ| iṣṭayaḥ paśavaścāsya dvijānāṃ ceṣṭitāni ca||

तस्य देवमयं रूपं दृष्ट्वा विष्णोर्महात्मनः। उपसर्पन्ति ते दैत्याः पतङ्गा इव पावकम।।

tasya devamayaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā viṣṇormahātmanaḥ| upasarpanti te daityāḥ pataṅgā iva pāvakam||

चिक्षुरस्तु महादैत्यः पादाङ्गुष्ठं गृहीतवान। दन्ताभ्यां तस्य वै ग्रीवामङ्गुष्ठेनाहनद्धरिः।।

cikṣurastu mahādaityaḥ pādāṅguṣṭhaṃ gṛhītavān| dantābhyāṃ tasya vai grīvāmaṅguṣṭhenāhanaddhariḥ||

प्रमथ्य सर्वानसुरान पादहस्ततलैर्विभुः। कृत्वा रूपं महाकायं संजहाराशु मेदिनीम।।

pramathya sarvānasurān pādahastatalairvibhuḥ| kṛtvā rūpaṃ mahākāyaṃ saṃjahārāśu medinīm||

तस्य विक्रमतो भूमिं चन्द्रादित्यौ स्तनान्तरे। नभो विक्रममाणस्य सक्थिदेशे स्थितावुभौ।।

tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare| nabho vikramamāṇasya sakthideśe sthitāvubhau||

परं विक्रममाणस्य जानुमूले प्रभाकरौ। विष्णोरास्तां स्थितस्यैतौ देवपालनकर्मणि।।

paraṃ vikramamāṇasya jānumūle prabhākarau| viṣṇorāstāṃ sthitasyaitau devapālanakarmaṇi||

जित्वा लोकत्रयं तांश्च हत्वा चासुरपुङ्गवान। पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः।।

jitvā lokatrayaṃ tāṃśca hatvā cāsurapuṅgavān| purandarāya trailokyaṃ dadau viṣṇururukramaḥ||

सुतलं नाम पातालमधस्ताद्वसुधातलात। बलेर्दत्तं भगवता विष्णुना प्रभविष्णुना।।

sutalaṃ nāma pātālamadhastādvasudhātalāt| balerdattaṃ bhagavatā viṣṇunā prabhaviṣṇunā||

अथ दैत्यैश्वरं प्राह विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः। यत त्वया सलिलं दत्तं गृहीतं पाणिना मया।।

atha daityaiśvaraṃ prāha viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ| yat tvayā salilaṃ dattaṃ gṛhītaṃ pāṇinā mayā||

कल्पप्रमाणं तस्मात ते भविष्यत्यायुरुत्तमम। वैवखते तथातीते काले मन्वन्तरे तथा।।

kalpapramāṇaṃ tasmāt te bhaviṣyatyāyuruttamam| vaivakhate tathātīte kāle manvantare tathā||

सावर्णिके तु संप्राप्ते भवानिन्द्रो भविष्यति। इदानीं भुवनं सर्वं दत्तं शक्राय वै पुरा।।

sāvarṇike tu saṃprāpte bhavānindro bhaviṣyati| idānīṃ bhuvanaṃ sarvaṃ dattaṃ śakrāya vai purā||

चतुर्युगव्यवस्था च साधिका ह्येकसप्ततिः। नियन्तव्या मया सर्वे ये तस्य परिपन्थिनः।।

caturyugavyavasthā ca sādhikā hyekasaptatiḥ| niyantavyā mayā sarve ye tasya paripanthinaḥ||

तेनाहं परया भक्त्या पूर्वमाराधितो बले। सुतलं नाम पातालं समासाद्य वचो मम।।

tenāhaṃ parayā bhaktyā pūrvamārādhito bale| sutalaṃ nāma pātālaṃ samāsādya vaco mama||

वसासुर ममादेशं यथावत्परिपालयन। तत्र देवसुखोपेते प्रासादशतसंकुले।।

vasāsura mamādeśaṃ yathāvatparipālayan| tatra devasukhopete prāsādaśatasaṃkule||

प्रोत्फुल्लपद्मसरसि ह्वदसुद्धसरिद्वरे। सुगन्धी पूपसंपन्नो वराभरमभूषितः।।

protphullapadmasarasi hvadasuddhasaridvare| sugandhī pūpasaṃpanno varābharamabhūṣitaḥ||

स्रक्चन्दनादिदिग्धाङ्गो नृत्यगीतमनोहरान। उपभु�जन महाभोगान विविधान दानवेश्वर।।

srakcandanādidigdhāṅgo nṛtyagītamanoharān| upabhu�jan mahābhogān vividhān dānaveśvara||

ममाज�अया कालमिमं तिष्ठ स्त्रीशतसंवृतः। यावत्सुरैश्च विप्रैश्च न विरोधं गमिष्यसि।।

mamāj�ayā kālamimaṃ tiṣṭha strīśatasaṃvṛtaḥ| yāvatsuraiśca vipraiśca na virodhaṃ gamiṣyasi||

तावत त्वं भुङ्क्ष्व संभोगान सर्वकामसमन्वितान। यदा सुरैश्च विप्रैश्च विरोधं त्वं करिष्यसि। बन्धिष्यन्ति तदा पासा वारुणा घोरदर्शनाः।।

tāvat tvaṃ bhuṅkṣva saṃbhogān sarvakāmasamanvitān| yadā suraiśca vipraiśca virodhaṃ tvaṃ kariṣyasi| bandhiṣyanti tadā pāsā vāruṇā ghoradarśanāḥ||

तत्रासतो मे पाताले भगवन भवदाज�अया। किं भविष्यत्युपादानमुपभोगोपपादकम। आप्यायितो येन देव स्मरेयं त्वामहं सदा।।

tatrāsato me pātāle bhagavan bhavadāj�ayā| kiṃ bhaviṣyatyupādānamupabhogopapādakam| āpyāyito yena deva smareyaṃ tvāmahaṃ sadā||

दानान्यविधिदत्तानि श्राद्धान्यश्रोत्रियाणि च। हुतान्यश्रद्धया यानि तानि दास्यन्ति ते फलम।।

dānānyavidhidattāni śrāddhānyaśrotriyāṇi ca| hutānyaśraddhayā yāni tāni dāsyanti te phalam||

अदक्षिणास्तथा यज�आः क्रियाश्चाविधिना कृताः। फलानि तव दास्यन्ति अधीतान्यव्रतानि च।।

adakṣiṇāstathā yaj�āḥ kriyāścāvidhinā kṛtāḥ| phalāni tava dāsyanti adhītānyavratāni ca||

उदकेन विना पूजा विना दर्बेण या क्रिया। आज्येन च विना होमं फलं दास्यन्ति ते बले।।

udakena vinā pūjā vinā darbeṇa yā kriyā| ājyena ca vinā homaṃ phalaṃ dāsyanti te bale||

यश्चेदं स्थानमाश्रित्य क्रियाः काश्चित्करिष्यति। न तत्र चासुरो भागो भविष्यति कदाचन।।

yaścedaṃ sthānamāśritya kriyāḥ kāścitkariṣyati| na tatra cāsuro bhāgo bhaviṣyati kadācana||

ज्येष्ठाश्रमे महापुण्ये तथा विष्णुपदे ह्वदे। ये च श्राद्धानि दास्यन्ति व्रतं नियममेव च।।

jyeṣṭhāśrame mahāpuṇye tathā viṣṇupade hvade| ye ca śrāddhāni dāsyanti vrataṃ niyamameva ca||

क्रिया कृता च या काचिद विधिनाविधिनापि वा। सर्वं तदक्षयं तस्य भविष्यति न संशयः।।

kriyā kṛtā ca yā kācid vidhināvidhināpi vā| sarvaṃ tadakṣayaṃ tasya bhaviṣyati na saṃśayaḥ||

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे एकादस्यामुपोषितः। द्वादश्यां वामनं दृष्ट्वा स्नात्वा विष्णुपदे ह्वदे। दानं दत्त्वा यथाशक्त्या प्राप्नोति परमं पदम।।

jyeṣṭhe māsi site pakṣe ekādasyāmupoṣitaḥ| dvādaśyāṃ vāmanaṃ dṛṣṭvā snātvā viṣṇupade hvade| dānaṃ dattvā yathāśaktyā prāpnoti paramaṃ padam||

बलेर्वरमिमं दत्त्वा शक्राय च त्रिविष्टपम। व्यापिना तेन रूपेण जगामादर्शनं हरिः।।

balervaramimaṃ dattvā śakrāya ca triviṣṭapam| vyāpinā tena rūpeṇa jagāmādarśanaṃ hariḥ||

शशास च यथापूर्वंमिन्द्रस्त्रैलोक्यमूर्जितः। निःशेषं च तदा कालं बलिः पातालमास्थितः।।

śaśāsa ca yathāpūrvaṃmindrastrailokyamūrjitaḥ| niḥśeṣaṃ ca tadā kālaṃ baliḥ pātālamāsthitaḥ||

इत्येतत कथितं तस्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम। वामनस्य शृण्वन यस्तु सर्वपाषैः प्रमुच्यते।।

ityetat kathitaṃ tasya viṣṇormāhātmyamuttamam| vāmanasya śṛṇvan yastu sarvapāṣaiḥ pramucyate||

बलिप्रह्लादसंवादं मन्त्रितं बलिशुक्रयोः। बलेर्विष्णोश्च चरितं ये स्मरिष्यन्ति मानवाः।।

baliprahlādasaṃvādaṃ mantritaṃ baliśukrayoḥ| balerviṣṇośca caritaṃ ye smariṣyanti mānavāḥ||

नाधयो व्याधयस्तेषां न च मोहाकुलं मनः। भविष्यति द्विजश्रेष्ठाः पुंसस्तस्य कदाचन।।

nādhayo vyādhayasteṣāṃ na ca mohākulaṃ manaḥ| bhaviṣyati dvijaśreṣṭhāḥ puṃsastasya kadācana||

च्युतराज्यो निजं राज्यमिष्टप्राप्तिं वियोगवान। समाप्नेति महाभागा नरः श्रुत्वा कथामिमाम।।

cyutarājyo nijaṃ rājyamiṣṭaprāptiṃ viyogavān| samāpneti mahābhāgā naraḥ śrutvā kathāmimām||

ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्रियो जयते महीम। वैश्यो धनसमृद्धिं च शूद्रः सुखमवाप्नुयात। वामनस्य च माहत्म्यं शृण्वन पापैः प्रमुच्यते।।

brāhmaṇo vedamāpnoti kṣatriyo jayate mahīm| vaiśyo dhanasamṛddhiṃ ca śūdraḥ sukhamavāpnuyāt| vāmanasya ca māhatmyaṃ śṛṇvan pāpaiḥ pramucyate||

कथमेषा समुत्पन्ना नदीनामुत्तमा नदी। सकखती महाभागा कुरुक्षेत्रप्रवाहिना।।

kathameṣā samutpannā nadīnāmuttamā nadī| sakakhatī mahābhāgā kurukṣetrapravāhinā||

कथं सरः समासाद्य कृत्वा तीर्थानि पार्श्वतः। प्रयाता पश्चिमामाशां दृश्याहृश्यगतिः शुभा। एतद विस्तरतो ब्रूहि तीर्थंवंशं सनातनम।।

kathaṃ saraḥ samāsādya kṛtvā tīrthāni pārśvataḥ| prayātā paścimāmāśāṃ dṛśyāhṛśyagatiḥ śubhā| etad vistarato brūhi tīrthaṃvaṃśaṃ sanātanam||

प्लक्षवृक्षात समुद्भूता सरिच्छ्रेष्ठा सनातनी। सर्वपापक्षयकरी स्मरणादेव नित्यशः।।

plakṣavṛkṣāt samudbhūtā saricchreṣṭhā sanātanī| sarvapāpakṣayakarī smaraṇādeva nityaśaḥ||

सैषा शैलसहस्राणि विदार्य च महानदी। प्रविष्टा पुण्यतोयौघा वनं द्वैतमिति स्मृतम।।

saiṣā śailasahasrāṇi vidārya ca mahānadī| praviṣṭā puṇyatoyaughā vanaṃ dvaitamiti smṛtam||

तस्मिन पल्क्षे स्थितां दृष्ट्वा मार्कण्डेयो महामुनिः। प्रणिपत्य तदा मूर्ध्ना तुष्टावाथ सरस्वतीम।।

tasmin palkṣe sthitāṃ dṛṣṭvā mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ| praṇipatya tadā mūrdhnā tuṣṭāvātha sarasvatīm||

त्वं देवि सर्वलोकानां माता देवारणिः शुभा। सदसद देवि यत्कि�चिन्मोक्षदाय्यर्थवत पदम।।

tvaṃ devi sarvalokānāṃ mātā devāraṇiḥ śubhā| sadasad devi yatki�cinmokṣadāyyarthavat padam||

तत सर्वं त्वयि संयोगि योगिवद देवि संस्थितम। अक्षरं परमं देवी यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम। अक्षरं परमं ब्रह्म विश्वं चैतत क्षरात्मकम।।

tat sarvaṃ tvayi saṃyogi yogivad devi saṃsthitam| akṣaraṃ paramaṃ devī yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam| akṣaraṃ paramaṃ brahma viśvaṃ caitat kṣarātmakam||

दारुण्यवस्थितो वह्निर्भृमौ गन्धो यथा ध्रुवम। तथा त्वयि स्थितं ब्रह्म जगच्चेदमशेषतः।।

dāruṇyavasthito vahnirbhṛmau gandho yathā dhruvam| tathā tvayi sthitaṃ brahma jagaccedamaśeṣataḥ||

ओङ्काराक्षरसंस्थानं यत तद देवि स्थिरास्थिरम। तत्र मात्रात्रयं सर्वमस्ति यद देवि नास्ति च।।

oṅkārākṣarasaṃsthānaṃ yat tad devi sthirāsthiram| tatra mātrātrayaṃ sarvamasti yad devi nāsti ca||

त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रैविद्यं पावकत्रयम। त्रीणि ज्योतींषि वर्गाश्च त्रयो धर्मादयस्तथा।।

trayo lokāstrayo vedāstraividyaṃ pāvakatrayam| trīṇi jyotīṃṣi vargāśca trayo dharmādayastathā||

त्रयो गुणास्त्रयो वर्णास्त्रयो देवास्तथा क्रमात। त्रैधातवस्तथावस्थाः पितरश्चैवमादयः।।

trayo guṇāstrayo varṇāstrayo devāstathā kramāt| traidhātavastathāvasthāḥ pitaraścaivamādayaḥ||

एतन्मात्रात्रयं देवि तव रूपं सरस्वति। विभिन्नदर्शनामाद्यां ब्रह्मणो हि सनातनीम।।

etanmātrātrayaṃ devi tava rūpaṃ sarasvati| vibhinnadarśanāmādyāṃ brahmaṇo hi sanātanīm||

सोमसंस्था हविःसंस्था पाकसंस्था सनातनी। तास्त्वदुच्चारणाद देवि क्रियन्ते ब्रह्मवादिभिः।।

somasaṃsthā haviḥsaṃsthā pākasaṃsthā sanātanī| tāstvaduccāraṇād devi kriyante brahmavādibhiḥ||

अनिर्देश्यपदं त्वेतदर्द्धमात्राश्रितं परम। अविकार्यक्षयं दिव्यं परिणामविवर्जितम।।

anirdeśyapadaṃ tvetadarddhamātrāśritaṃ param| avikāryakṣayaṃ divyaṃ pariṇāmavivarjitam||

तवैतत परमं रूपं यन्न शक्यं मयोदितुम। न चास्येन न वा जिह्वाताल्वोष्ठादिभिरुच्यते।।

tavaitat paramaṃ rūpaṃ yanna śakyaṃ mayoditum| na cāsyena na vā jihvātālvoṣṭhādibhirucyate||

स विष्णुः स वृषो ब्रह्म चन्द्राक्रज्योतिरेव च। विश्वावासं विश्वरूपं विश्वात्मानमनीश्वरम।।

sa viṣṇuḥ sa vṛṣo brahma candrākrajyotireva ca| viśvāvāsaṃ viśvarūpaṃ viśvātmānamanīśvaram||

साङ्ख्यसिद्धान्तवेदोक्तं बहुशाखास्थिरीकृतम। अनादिमध्यनिधनं सदसच्च सदेव तु।।

sāṅkhyasiddhāntavedoktaṃ bahuśākhāsthirīkṛtam| anādimadhyanidhanaṃ sadasacca sadeva tu||

एकं त्वनेकधाप्येकभाववेदसमाश्रितम। अनाख्यं षड्गुणाख्यं च बह्वाख्यं त्रिगुणाश्रयम।।

ekaṃ tvanekadhāpyekabhāvavedasamāśritam| anākhyaṃ ṣaḍguṇākhyaṃ ca bahvākhyaṃ triguṇāśrayam||

नानाशक्तिविभावज�अं नानाशक्तिविभावकम। सुखात सुखं महात्सौख्यं रूपं तत्त्वगुणात्मकम।।

nānāśaktivibhāvaj�aṃ nānāśaktivibhāvakam| sukhāt sukhaṃ mahātsaukhyaṃ rūpaṃ tattvaguṇātmakam||

एवं देवि त्वया व्याप्तं सकलं निष्कलं च यत। अद्वैतावस्थितं ब्रह्म यच्च द्वैते व्यवस्थितम।।

evaṃ devi tvayā vyāptaṃ sakalaṃ niṣkalaṃ ca yat| advaitāvasthitaṃ brahma yacca dvaite vyavasthitam||

येऽर्था नित्या ये विनश्यन्ति चान्ये येऽर्थाः स्थूला ये तथा सन्ति सूक्ष्माः। ये वा भूमौ ये ऽन्तरिक्षेन्यतो वा तेषां देवि त्वत्त एवोपलब्धिः।।

ye'rthā nityā ye vinaśyanti cānye ye'rthāḥ sthūlā ye tathā santi sūkṣmāḥ| ye vā bhūmau ye 'ntarikṣenyato vā teṣāṃ devi tvatta evopalabdhiḥ||

यद्वा मूर्तं यदमूर्तं समस्तं यद्वा भूतेष्वेकमेकं च कि�चित। यच्च द्वैते व्यस्तभूतं च लक्ष्यं तत्संबद्धं त्वत्स्वरैर्व्य�जनैश्च।।

yadvā mūrtaṃ yadamūrtaṃ samastaṃ yadvā bhūteṣvekamekaṃ ca ki�cit| yacca dvaite vyastabhūtaṃ ca lakṣyaṃ tatsaṃbaddhaṃ tvatsvarairvya�janaiśca||

एवं स्तुता तदा देवी विष्णोर्जिह्वा सरस्वती। प्रत्युवाच महात्मानं मार्कण्डेय महासुनिम। यत्र त्वं नेष्यसे विप्र तत्र यास्याम्यतन्द्रिता।।

evaṃ stutā tadā devī viṣṇorjihvā sarasvatī| pratyuvāca mahātmānaṃ mārkaṇḍeya mahāsunim| yatra tvaṃ neṣyase vipra tatra yāsyāmyatandritā||

आद्यं ब्रह्मसरः पुण्यं ततो रामह्वदः स्मृतः। कुरुणा ऋषिणा पुष्टं कुरुक्षेत्रं ततः स्मृतम। तस्य मध्येन वै गाढं पुण्या पुण्यजलावहा।।

ādyaṃ brahmasaraḥ puṇyaṃ tato rāmahvadaḥ smṛtaḥ| kuruṇā ṛṣiṇā puṣṭaṃ kurukṣetraṃ tataḥ smṛtam| tasya madhyena vai gāḍhaṃ puṇyā puṇyajalāvahā||

पुलस्त्य उवाच। एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो भगवान वामनाकृतिः। जज�अवाटमुपागम उच्चैर्वचनमब्रवीत।।

pulastya uvāca| etasminnantare prāpto bhagavān vāmanākṛtiḥ| jaj�avāṭamupāgam uccairvacanamabravīt||

ओङ्कारपूर्वाः श्रुतयो मखे ऽस्मिन तिष्ठन्ति रूपेण तपोधनानाम। यज�ओ ऽश्वमेधः प्रवरः क्रतूनां मुख्यस्तथा सत्रिषु दैत्यनाथः।।

oṅkārapūrvāḥ śrutayo makhe 'smin tiṣṭhanti rūpeṇa tapodhanānām| yaj�o 'śvamedhaḥ pravaraḥ kratūnāṃ mukhyastathā satriṣu daityanāthaḥ||

इत्थं वचनमाकर्ण्य दानवाधिपतिर्वशी। सार्घपात्रः समभ्यागाद्यत्र देवः स्थितो ऽभवत।।

itthaṃ vacanamākarṇya dānavādhipatirvaśī| sārghapātraḥ samabhyāgādyatra devaḥ sthito 'bhavat||

ततोरऽच्य. देवदेवेशमर्च्यमर्घादिनासुरः। भरद्वाजर्षिणा सार्धं यज�अवाटं प्रवेशयत।।

tator'cya. devadeveśamarcyamarghādināsuraḥ| bharadvājarṣiṇā sārdhaṃ yaj�avāṭaṃ praveśayat||

प्रविष्टमात्रं देवेशं प्रतिपूज्य वधानतः। प्रोवाच भगवन ब्रूहि किं दद्मि तव मानद।।

praviṣṭamātraṃ deveśaṃ pratipūjya vadhānataḥ| provāca bhagavan brūhi kiṃ dadmi tava mānada||

ततो ऽब्रवीत सुरश्रेष्ठो दैत्यराजानमव्ययः। विहस्य सुचिरं कालं भरद्वाजमवेक्ष्य च।।

tato 'bravīt suraśreṣṭho daityarājānamavyayaḥ| vihasya suciraṃ kālaṃ bharadvājamavekṣya ca||

गुरोर्मदीयस्य गुरुस्तस्यास्त्यग्निपरिग्रहः। न स धारयते भूम्यां पारक्यां जातवेदसम।।

gurormadīyasya gurustasyāstyagniparigrahaḥ| na sa dhārayate bhūmyāṃ pārakyāṃ jātavedasam||

तदर्थमभियाचऽहं मम दानवपार्थिव। मच्छरीरप्रमाणेन देहि राजन पदत्रयम।।

tadarthamabhiyāc'haṃ mama dānavapārthiva| maccharīrapramāṇena dehi rājan padatrayam||

सुरारेर्वचनं श्रुत्वा बलिर्भार्यामवेक्ष्य च। बाणं च तनयं वीक्ष्य इदं वचनमब्रवीत।।

surārervacanaṃ śrutvā balirbhāryāmavekṣya ca| bāṇaṃ ca tanayaṃ vīkṣya idaṃ vacanamabravīt||

न केवलं प्रमाणेन वामनो ऽयं लघुः प्रिये। येन क्रमत्रयं मौर्ख्याद याचते बुद्धितो ऽपि च।।

na kevalaṃ pramāṇena vāmano 'yaṃ laghuḥ priye| yena kramatrayaṃ maurkhyād yācate buddhito 'pi ca||

प्रयो विधाताल्पधियां नराणां बहिष्कृतानां च महानुभाग्यैः। धनादिकं भूरि न वै ददाति यथेह विष्णोर्न बहुप्रयासः।।

prayo vidhātālpadhiyāṃ narāṇāṃ bahiṣkṛtānāṃ ca mahānubhāgyaiḥ| dhanādikaṃ bhūri na vai dadāti yatheha viṣṇorna bahuprayāsaḥ||

न ददाति विधिस्तस्य यस्य भाग्यविपर्ययः। मयि दातरि यश्चायमद्य याचेत पदत्रयम।।

na dadāti vidhistasya yasya bhāgyaviparyayaḥ| mayi dātari yaścāyamadya yācet padatrayam||

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा भूयो ऽप्युवाचाथ हरिं दनूजः। याचस्व विष्णो गजवाजिभूमिं दासीहिरण्यं यदभीप्सितं च।।

ityevamuktvā vacanaṃ mahātmā bhūyo 'pyuvācātha hariṃ danūjaḥ| yācasva viṣṇo gajavājibhūmiṃ dāsīhiraṇyaṃ yadabhīpsitaṃ ca||

भवान याचयिता विष्णो अहं दाता जगत्पतिः। दातुर्याचयितुर्लज्जा कथं न स्यात पदत्रये।।

bhavān yācayitā viṣṇo ahaṃ dātā jagatpatiḥ| dāturyācayiturlajjā kathaṃ na syāt padatraye||

रसातलं वा वृथिवीं भुवं नाकमथापि वा। एतभ्यः कतमं दद्यां स्थानं याचस्व वामन।।

rasātalaṃ vā vṛthivīṃ bhuvaṃ nākamathāpi vā| etabhyaḥ katamaṃ dadyāṃ sthānaṃ yācasva vāmana||

वामन उवाच। गजाश्वभूहिरण्यादि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम। एतावता त्वहं चार्थी देहि राजन पदत्रयम।।

vāmana uvāca| gajāśvabhūhiraṇyādi tadarthibhyaḥ pradīyatām| etāvatā tvahaṃ cārthī dehi rājan padatrayam||

इत्येवमुक्ते वचने वामनेन महासुरः। बलिर्भृङ्गारमादाय ददौ विष्णोः क्रमत्रयम।।

ityevamukte vacane vāmanena mahāsuraḥ| balirbhṛṅgāramādāya dadau viṣṇoḥ kramatrayam||

पाणौ तु पतिते तोये दिव्यं रूपं चकार ह। त्रैलोक्यक्रमणार्थाय बहुरूपं जगन्मयम।।

pāṇau tu patite toye divyaṃ rūpaṃ cakāra ha| trailokyakramaṇārthāya bahurūpaṃ jaganmayam||

पद्भ्यां भूमिस्तथा जङ्घे नभस्त्रैलोक्यवन्दितः। सत्यं तपो जानुयुग्मे ऊरुभ्यां मेरुमन्दरौ।।

padbhyāṃ bhūmistathā jaṅghe nabhastrailokyavanditaḥ| satyaṃ tapo jānuyugme ūrubhyāṃ merumandarau||

विश्वेदेवा कटीभागे मरुतो वस्तिशीर्षगाः। लिङ्गे स्थितो मन्मथश्च वृषणाभ्यां प्रजापतिः।।

viśvedevā kaṭībhāge maruto vastiśīrṣagāḥ| liṅge sthito manmathaśca vṛṣaṇābhyāṃ prajāpatiḥ||

कुक्षिभ्यामर्णवाः सप्त जठरे भुवनानि च। वलिषु त्रिषु नद्यश्च यज�आस्तु जठरे स्थिताः।।

kukṣibhyāmarṇavāḥ sapta jaṭhare bhuvanāni ca| valiṣu triṣu nadyaśca yaj�āstu jaṭhare sthitāḥ||

इष्टापूर्तादयः सर्वाः क्रियास्तत्र तु संस्थिताः। पृष्ठस्था वसवो देवाः स्कन्धौ रुद्रैरधिषठितौ।।

iṣṭāpūrtādayaḥ sarvāḥ kriyāstatra tu saṃsthitāḥ| pṛṣṭhasthā vasavo devāḥ skandhau rudrairadhiṣaṭhitau||

बाहवश्च दिशः सर्वा वसवो ऽष्टौ करे स्मृताः। हृदये संस्थितो ब्रह्मा कुलिशो हृदयास्थिषु।।

bāhavaśca diśaḥ sarvā vasavo 'ṣṭau kare smṛtāḥ| hṛdaye saṃsthito brahmā kuliśo hṛdayāsthiṣu||

श्रीसमुद्रा उरोमध्ये चन्द्रमा मनसि स्थितः। ग्रीवादितिर्देवमाता विद्यास्तद्वलयस्थिताः।।

śrīsamudrā uromadhye candramā manasi sthitaḥ| grīvāditirdevamātā vidyāstadvalayasthitāḥ||

मुखे तु साग्नयो विप्राः संस्कारा दशनच्छदाः। धर्मकामार्थमोक्षीयाः शास्त्रः शौचसमन्विताः।।

mukhe tu sāgnayo viprāḥ saṃskārā daśanacchadāḥ| dharmakāmārthamokṣīyāḥ śāstraḥ śaucasamanvitāḥ||

लक्ष्म्या सह ललाटस्थाः श्रवणाभ्यामथाश्विनौ। श्वासस्थो मातरिश्वा च मरुतः सर्वसंधिषु।।

lakṣmyā saha lalāṭasthāḥ śravaṇābhyāmathāśvinau| śvāsastho mātariśvā ca marutaḥ sarvasaṃdhiṣu||

सर्वसूक्तानि दशाना जिह्वा देवी सरस्वती। चन्द्रादित्यौ च नयने पक्ष्मस्थाः कृत्तिकादयः।।

sarvasūktāni daśānā jihvā devī sarasvatī| candrādityau ca nayane pakṣmasthāḥ kṛttikādayaḥ||

शिखायां देवदेवस्य ध्रुवो राजा न्यषीदत। तारका रोमकूपेभ्यो रोमाणि च महर्षयः।।

śikhāyāṃ devadevasya dhruvo rājā nyaṣīdata| tārakā romakūpebhyo romāṇi ca maharṣayaḥ||

गुणैः सर्वमयो भूत्वा भगवान भूतभावनः। क्रमेणैकेन जगतीं जहार सचराचराम।।

guṇaiḥ sarvamayo bhūtvā bhagavān bhūtabhāvanaḥ| krameṇaikena jagatīṃ jahāra sacarācarām||

भूमिं विक्रममाणस्य महारूपस्य तस्य वै। दक्षिणो ऽभूत स्तनश्चन्द्रः सूर्यो ऽभूदथ चोत्तरः। नक्षश्चाक्रमतो नाभिं सूर्येन्दू सव्यदक्षिणौ।।

bhūmiṃ vikramamāṇasya mahārūpasya tasya vai| dakṣiṇo 'bhūt stanaścandraḥ sūryo 'bhūdatha cottaraḥ| nakṣaścākramato nābhiṃ sūryendū savyadakṣiṇau||

द्वितीयेन क्रमेणाथ स्वर्महर्जनतापसाः। क्रान्तार्धार्धेन वैराजं मध्येनापूर्यताम्बरम।।

dvitīyena krameṇātha svarmaharjanatāpasāḥ| krāntārdhārdhena vairājaṃ madhyenāpūryatāmbaram||

ततः प्रतापिना ब्रह्मन बृहद्विष्ण्वङ्घ्रिणाम्बरे। ब्रह्माण्डोदरमाहत्य निरालोकं जगाम ह।।

tataḥ pratāpinā brahman bṛhadviṣṇvaṅghriṇāmbare| brahmāṇḍodaramāhatya nirālokaṃ jagāma ha||

विश्वाङ्घ्रिणा प्रसरता कटाहो भेदितो बलान। कुटिला विष्णुपादे तु समेत्य कुटिला ततः।।

viśvāṅghriṇā prasaratā kaṭāho bhedito balān| kuṭilā viṣṇupāde tu sametya kuṭilā tataḥ||

तस्या विष्णुपदीत्येवं नामाख्यातमभून्मुने। तथा सुरनदीत्येवं तामसेवन्त तापसाः। भगवानप्यसंपूर्णे तृतीये तु क्रमे विभुः।।

tasyā viṣṇupadītyevaṃ nāmākhyātamabhūnmune| tathā suranadītyevaṃ tāmasevanta tāpasāḥ| bhagavānapyasaṃpūrṇe tṛtīye tu krame vibhuḥ||

समभ्येत्य बलिं प्राह ईषत प्रस्फुरिताधरः। ऋमाद भवति दैत्येन्द्र बन्धनं घोरदर्शनम। त्वं पूरय पदं तन्मे नो चेद बन्धं प्रतीच्छ भोः।।

samabhyetya baliṃ prāha īṣat prasphuritādharaḥ| ṛmād bhavati daityendra bandhanaṃ ghoradarśanam| tvaṃ pūraya padaṃ tanme no ced bandhaṃ pratīccha bhoḥ||

तन्मुरारिवचः श्रुत्वा विहस्याथ बलेः सुतः। बाणः प्राहामरपतिं वचनं हेतुसंयुतम।।

tanmurārivacaḥ śrutvā vihasyātha baleḥ sutaḥ| bāṇaḥ prāhāmarapatiṃ vacanaṃ hetusaṃyutam||

बाण उवाच। कृत्वा महीमल्पतरां जगत्पते स्वायंभुवादिभुवनानि वै षट। कथं बलिं प्रार्थयसे सुविस्तृतां यां प्राग्भवान नो विपुलामथाकरोत।।

bāṇa uvāca| kṛtvā mahīmalpatarāṃ jagatpate svāyaṃbhuvādibhuvanāni vai ṣaṭ| kathaṃ baliṃ prārthayase suvistṛtāṃ yāṃ prāgbhavān no vipulāmathākarot||

विभो सही यावतीयं त्वयाद्य सृष्टचा समेता भुवनान्तरालैः। दत्ता च तातेन हि तावतीयं किं वाक्छलेनैष निबध्यते ऽद्य।।

vibho sahī yāvatīyaṃ tvayādya sṛṣṭacā sametā bhuvanāntarālaiḥ| dattā ca tātena hi tāvatīyaṃ kiṃ vākchalenaiṣa nibadhyate 'dya||

या नैव शक्य भवता हि पूरितुं कथं वितन्याद दितिजेश्वरो ऽसौ। शक्तस्तु संपूजयितुं मुरारे प्रसीद मा बन्धनमादिशस्व।।

yā naiva śakya bhavatā hi pūrituṃ kathaṃ vitanyād ditijeśvaro 'sau| śaktastu saṃpūjayituṃ murāre prasīda mā bandhanamādiśasva||

प्रोक्तं श्रुतौ भवतापीश वाक्यं दानं पात्रे भवते सौख्यदायि। देशे सुपुण्ये वरदे यच्च काले तच्चाशेषं दृश्यते चक्रपाणे।।

proktaṃ śrutau bhavatāpīśa vākyaṃ dānaṃ pātre bhavate saukhyadāyi| deśe supuṇye varade yacca kāle taccāśeṣaṃ dṛśyate cakrapāṇe||

दानं भूमिः सर्वकामप्रदेयं भवान पात्रं देवदेवो जितात्मा। कालो ज्येष्ठामूलयोगे मृगाङ्गः कुरुक्षेत्रं पुण्यदेशं प्रसिद्धम।।

dānaṃ bhūmiḥ sarvakāmapradeyaṃ bhavān pātraṃ devadevo jitātmā| kālo jyeṣṭhāmūlayoge mṛgāṅgaḥ kurukṣetraṃ puṇyadeśaṃ prasiddham||

किं वा देवो ऽस्मद्विधैर्बुद्धिहीनैः शिक्षापनीयः साधु वासाधु चैव। स्वयं श्रुतीनामपि चादिकर्त्ता व्याप्य स्थितः सदसद यो जगद वै।।

kiṃ vā devo 'smadvidhairbuddhihīnaiḥ śikṣāpanīyaḥ sādhu vāsādhu caiva| svayaṃ śrutīnāmapi cādikarttā vyāpya sthitaḥ sadasad yo jagad vai||

कृत्वा प्रमाणं स्वयसेव हीनं पदत्रयं याचितवान भुवश्च। किं त्वं न गृह्णासि जगत्त्रयं भो रूपेण लोकत्रयवन्दितेन।।

kṛtvā pramāṇaṃ svayaseva hīnaṃ padatrayaṃ yācitavān bhuvaśca| kiṃ tvaṃ na gṛhṇāsi jagattrayaṃ bho rūpeṇa lokatrayavanditena||

नात्राश्चर्यं यज्जगद वै समग्रं क्रमत्रयं नैव पूर्णं तवाद्य। क्रमेण त्वं लङ्घयितुं समर्थो लीलामेतां कृतवान लोकनाथ।।

nātrāścaryaṃ yajjagad vai samagraṃ kramatrayaṃ naiva pūrṇaṃ tavādya| krameṇa tvaṃ laṅghayituṃ samartho līlāmetāṃ kṛtavān lokanātha||

प्रमाणहीनां स्वयमेव कृत्वा वसुंधरां माधव पद्मनाभ। विष्णो न बध्नासि बलिं न दूरे प्रभुर्यदेवेच्छति तत्करोति।।

pramāṇahīnāṃ svayameva kṛtvā vasuṃdharāṃ mādhava padmanābha| viṣṇo na badhnāsi baliṃ na dūre prabhuryadevecchati tatkaroti||

पुलस्त्य उवाच। इत्येवमुक्ते वचने बाणेन बलिसूनुना। प्रोवाच भगवान वाक्यमादिकर्त्ता जनार्दनः।।

pulastya uvāca| ityevamukte vacane bāṇena balisūnunā| provāca bhagavān vākyamādikarttā janārdanaḥ||

त्रिविक्रम उवाच। यान्युक्तानि वचांसीत्थं त्वया बालेय साम्प्रतम। तेषां वैच हेतुसंयुक्तं शृणु प्रत्युत्तरं मम।।

trivikrama uvāca| yānyuktāni vacāṃsītthaṃ tvayā bāleya sāmpratam| teṣāṃ vaica hetusaṃyuktaṃ śṛṇu pratyuttaraṃ mama||

पूर्वमुक्तस्तव पिता मया राजन पदत्रयम। देहि मह्यं प्रमाणेन तदेतत समनुष्ठितम।।

pūrvamuktastava pitā mayā rājan padatrayam| dehi mahyaṃ pramāṇena tadetat samanuṣṭhitam||

किं न वेत्ति प्रमाणं मे बलिस्तव पितासुर। प्रायच्छद येन निःशङ्कं ममानन्तं क्रमत्रयम।।

kiṃ na vetti pramāṇaṃ me balistava pitāsura| prāyacchad yena niḥśaṅkaṃ mamānantaṃ kramatrayam||

सत्यं क्रमेण चैकेन क्रमेयं भूर्भुवादिकम। बलेरपि हितार्थाय कृतमेतत क्रमत्रयम।।

satyaṃ krameṇa caikena krameyaṃ bhūrbhuvādikam| balerapi hitārthāya kṛtametat kramatrayam||

तस्माद यन्मम बालेय त्वत्पित्राम्बु करे महत। दत्तं तेनायुरेतस्य कल्पं यावद भविष्यति।।

tasmād yanmama bāleya tvatpitrāmbu kare mahat| dattaṃ tenāyuretasya kalpaṃ yāvad bhaviṣyati||

गते मन्वन्तरे बाण श्राद्धदेवस्य साम्प्रतम। सावर्णिके च संप्राप्ते बलिरिन्द्रो भविष्यति।।

gate manvantare bāṇa śrāddhadevasya sāmpratam| sāvarṇike ca saṃprāpte balirindro bhaviṣyati||

इत्थं प्रोक्त्वा बलिसुतं बाणं देवस्त्रिविक्रमः। प्रोवाच बलिमभ्येत्य वचनं मधुराक्षरम।।

itthaṃ proktvā balisutaṃ bāṇaṃ devastrivikramaḥ| provāca balimabhyetya vacanaṃ madhurākṣaram||

श्रीभगवानुवाच। आपूरणाद दक्षिणाया गच्छ राजन महाफलम। सुतलं नाम पातालं वस तत्र निरामयः।।

śrībhagavānuvāca| āpūraṇād dakṣiṇāyā gaccha rājan mahāphalam| sutalaṃ nāma pātālaṃ vasa tatra nirāmayaḥ||

बलिरुवाच। सुतले वसतो नाथ मम भोगाः कुतो ऽव्ययाः। भविष्यन्ति तु येनाहं निवत्स्यामि निरामयः।।

baliruvāca| sutale vasato nātha mama bhogāḥ kuto 'vyayāḥ| bhaviṣyanti tu yenāhaṃ nivatsyāmi nirāmayaḥ||

त्रिविक्रम उवाच। सुतलस्थस्य दैत्येन्द्र यानि भोगानि ते ऽधुना। भिवष्यन्ति महार्हाणि तानि वक्ष्यामि सर्वशः।।

trivikrama uvāca| sutalasthasya daityendra yāni bhogāni te 'dhunā| bhivaṣyanti mahārhāṇi tāni vakṣyāmi sarvaśaḥ||

दानान्यविधित्तानि श्राद्धान्यश्रोत्रियाणि च। तथाधीतान्यव्रतिभिर्दास्यन्ति भवतः फलम।।

dānānyavidhittāni śrāddhānyaśrotriyāṇi ca| tathādhītānyavratibhirdāsyanti bhavataḥ phalam||

तथान्यमुत्सवं पुण्यं वृत्ते शक्रमहोत्सवे। द्वारप्रतिपदा नाम तव भावी महोत्सवः।।

tathānyamutsavaṃ puṇyaṃ vṛtte śakramahotsave| dvārapratipadā nāma tava bhāvī mahotsavaḥ||

तत्र त्वां नरशार्दूला हृष्टाः पुष्टाः स्वलङ्कृताः। पुष्पदीपप्रदानेन अर्जयिष्यन्ति यत्नतः।।

tatra tvāṃ naraśārdūlā hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ svalaṅkṛtāḥ| puṣpadīpapradānena arjayiṣyanti yatnataḥ||

तत्रोत्सवो सुख्यतमो भविष्यति दिवानिशं हृष्टजनाभिरामम। यथैव राज्ये भवतस्तु साम्प्रतं तथैव सा भाव्यथ कौमुदी च।।

tatrotsavo sukhyatamo bhaviṣyati divāniśaṃ hṛṣṭajanābhirāmam| yathaiva rājye bhavatastu sāmprataṃ tathaiva sā bhāvyatha kaumudī ca||

इत्येवमुक्त्वा मधुहा दितीश्वरं विसर्जयित्वा सुतलं सभार्यम। यज�अं समादाय जगाम तूर्णं स शक्रसद्भामरसंघजुष्टम।।

ityevamuktvā madhuhā ditīśvaraṃ visarjayitvā sutalaṃ sabhāryam| yaj�aṃ samādāya jagāma tūrṇaṃ sa śakrasadbhāmarasaṃghajuṣṭam||

दत्त्वा मघोने च विभुस्त्रिविष्टपं कृत्वा च देवान मखभागभोक्तॄन। अन्तर्दधे विश्वपतिर्महर्षे संपश्यतामेव मुराधिपानाम।।

dattvā maghone ca vibhustriviṣṭapaṃ kṛtvā ca devān makhabhāgabhoktṝn| antardadhe viśvapatirmaharṣe saṃpaśyatāmeva murādhipānām||

स्वर्गं गते धातरि वासुदेवे शाल्वो ऽसुराणां महता बलेन। कृत्वा पुरं सौभमिति प्रसिद्धं तदान्तरिक्षे विचचार कामात।।

svargaṃ gate dhātari vāsudeve śālvo 'surāṇāṃ mahatā balena| kṛtvā puraṃ saubhamiti prasiddhaṃ tadāntarikṣe vicacāra kāmāt||

मयस्तु कृत्वा त्रिपुरं महात्मा सुवर्णताम्रायसमग्र्यसौख्यम। सतारकाक्षः सह वैद्युतेन संतिष्ठते भृत्यकलत्रवान सः।।

mayastu kṛtvā tripuraṃ mahātmā suvarṇatāmrāyasamagryasaukhyam| satārakākṣaḥ saha vaidyutena saṃtiṣṭhate bhṛtyakalatravān saḥ||

बणो ऽपि देवेन हृते त्रिविष्टपे बद्धे बलौ चापि रसातलस्थे। कृत्वा सुगुप्तं भुवि शोणिताख्यं पुरं स चास्ते सह दानवेन्द्रैः।।

baṇo 'pi devena hṛte triviṣṭape baddhe balau cāpi rasātalasthe| kṛtvā suguptaṃ bhuvi śoṇitākhyaṃ puraṃ sa cāste saha dānavendraiḥ||

एवं पुरा चक्रधरेण विष्णुना बद्धो बलिर्वामनरूपधारिणा। शक्रप्रियार्थ सुरकार्यसिद्धये हिताय विप्रर्षभगोद्विजानाम।।

evaṃ purā cakradhareṇa viṣṇunā baddho balirvāmanarūpadhāriṇā| śakrapriyārtha surakāryasiddhaye hitāya viprarṣabhagodvijānām||

प्रादुर्भवस्ते कथितो महर्षे पुण्यः शुचिर्वामनस्याघहारी। श्रुते यस्मिन संस्मृते कीर्तिते च पापं याति प्रक्षयं पुण्यमेति।।

prādurbhavaste kathito maharṣe puṇyaḥ śucirvāmanasyāghahārī| śrute yasmin saṃsmṛte kīrtite ca pāpaṃ yāti prakṣayaṃ puṇyameti||

एतत प्रोक्तं भवतः पुण्यकीर्त्तेः प्रादुर्भावो बलिबन्धो ऽव्ययस्य। यच्चाप्यन्यन श्रोतुकामो ऽसि विप्र तत्प्रोच्यतां कथयिष्याम्यशेषम।।

etat proktaṃ bhavataḥ puṇyakīrtteḥ prādurbhāvo balibandho 'vyayasya| yaccāpyanyan śrotukāmo 'si vipra tatprocyatāṃ kathayiṣyāmyaśeṣam||

नारद उवाच। श्रुतं यथा भगवता बलिर्बद्धो महात्मना। किं त्वस्तयन्यत्तु प्रष्टव्यं तच्छ्रुत्वा कथयाद्य मे।।

nārada uvāca| śrutaṃ yathā bhagavatā balirbaddho mahātmanā| kiṃ tvastayanyattu praṣṭavyaṃ tacchrutvā kathayādya me||

भगवान देवराजाय दत्त्वा विष्णुस्त्रिविष्टपम। अन्तर्धानं गतः क्वासौ सर्वात्मा तात कथ्यताम।।

bhagavān devarājāya dattvā viṣṇustriviṣṭapam| antardhānaṃ gataḥ kvāsau sarvātmā tāta kathyatām||

सुतलस्थश्च दैत्येन्द्रः किमकार्षीत तथा वद। का चेष्टा तस्य विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि।।

sutalasthaśca daityendraḥ kimakārṣīt tathā vada| kā ceṣṭā tasya viprarṣe tanme vyākhyātumarhasi||

पुलस्त्य उवाच। अन्तर्धाय सुरावासं वामनो ऽभूदवामनः। जगाम ब्रह्मसदनमधिरुह्योरगाशनम।।

pulastya uvāca| antardhāya surāvāsaṃ vāmano 'bhūdavāmanaḥ| jagāma brahmasadanamadhiruhyoragāśanam||

वासुदेवं समायान्तं ज�आत्वा ब्रह्माव्ययात्मकः। समुत्थायायथ सौहार्दात सस्वजे कमलासनः।।

vāsudevaṃ samāyāntaṃ j�ātvā brahmāvyayātmakaḥ| samutthāyāyatha sauhārdāt sasvaje kamalāsanaḥ||

परिष्वज्यार्च्य विधिना वेधाः पूजादिना हरिम। पप्रच्छ किं चिरेणेह भवतागमनं कृतम। 66.6 अथोवाच जगत्स्वामी मया कार्यं महत्कृतम। सुराणां क्रतुभागार्थं स्वयंभो बलिबन्धनम।।

pariṣvajyārcya vidhinā vedhāḥ pūjādinā harim| papraccha kiṃ cireṇeha bhavatāgamanaṃ kṛtam| 66.6 athovāca jagatsvāmī mayā kāryaṃ mahatkṛtam| surāṇāṃ kratubhāgārthaṃ svayaṃbho balibandhanam||

पितामहस्तद वचनं श्रुत्वा मुदितमानसः। कथं कथमिति प्राह त्वं मां दर्शितुमर्हसि।।

pitāmahastad vacanaṃ śrutvā muditamānasaḥ| kathaṃ kathamiti prāha tvaṃ māṃ darśitumarhasi||

इत्येवमुक्ते वचने भगवान गरुडध्वजः। दर्शयामास तद्रूपं सर्वदेवमयं लघु।।

ityevamukte vacane bhagavān garuḍadhvajaḥ| darśayāmāsa tadrūpaṃ sarvadevamayaṃ laghu||

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं योजनायुतविस्तृतम। तावानेवोर्ध्वामानेन ततो ऽजः प्रणतो ऽभवत।।

taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ yojanāyutavistṛtam| tāvānevordhvāmānena tato 'jaḥ praṇato 'bhavat||

ततः प्रणम्य सुचिरं साधु साध्वित्युदीर्य च। भक्तितम्रो महादेवं पद्मजः स्तोत्रमीरयत।।

tataḥ praṇamya suciraṃ sādhu sādhvityudīrya ca| bhaktitamro mahādevaṃ padmajaḥ stotramīrayat||

ओं नमस्ते देवाधिदेव वासुदेव एकशृङ्ग बहुरूप वृषाकपे भूतभावतन सुरासुरवृष सुरासुरमथन पीतवासः श्रीनिवास असुरनिर्मितान्त अमितनिर्मित कपिल महाकपिल विष्वक्सेन नारायण (5) ध्रुवध्वज सत्यध्वज खङ्गध्वज तालध्वज वैकुण्ठं पुरुषोत्तम वरेण्य विष्णो अपराजित जय जयन्त विजय कृतावर्त महादेव अनादे अनन्त आद्यान्तमध्यनिधन पुर�जय धन�जय शुचिश्रव पृश्निगर्भ (10) कमलगर्भ कमलायताक्ष श्रीपते विष्णुमूल मूलाधिवास धर्माधिवास धर्मवास धर्माध्यक्ष प्रजाध्यक्ष गदाधर श्रीधर श्रुतिधर वनमालाधर लक्ष्मीधर धरणीधर पद्भनाम (15) विरि�जे आर्ष्टिषेण महासेन सेनाध्यक्ष पुरुष्टुत बहुकल्प महाकल्प कल्पनामुख अनिरुद्ध सर्वग सर्वात्मन द्वादशात्मक सूर्यात्मक सोमात्मक कालात्मक व्योमात्मक भूतात्मक (20) रसात्मक परमात्मन सनातन मु�जकेश हरिकेश गुडाकेश केशव नील सूक्ष्म स्थूल पीत रक्त श्वेत श्वेताधिवास रक्ताम्बरप्रिय प्रीतिकर प्रीतिवास हंस नीलवास सीरध्वज सर्वलोकाधिवास (25) कुशेशय अधोक्षज गोविन्द जनार्दन मधुसूदन वामन नमस्ते। सहस्रशीर्षो ऽसि सहस्रदृगसि सहस्रपादो ऽसि त्वं कमलो ऽसि महापुरुषो ऽसि सहस्रबाहुरसि सहस्रमूर्तिरसि त्वं देवाः प्राहुः सहस्रवदनं (30) तेनमस्त। ओं नमस्ते विश्वदेवेश विश्वभूः विश्वात्मक विश्वरूप विश्वसंभव त्वत्तो विश्वामिदमभवद ब्राह्मणास्त्वन्मुखेभ्यो ऽभवन क्षत्रिया दोःसंभूताः ऊरुयुग्माद विसो ऽभवन शूद्राश्चरणकमलेभ्यः (35) नाभ्या भवतो ऽन्तरिक्षमजायत इन्द्राग्नीवक्त्रतो नेत्राद भानुरभून्मनसः शशाङ्कः अहं प्रसादजस्तव क्रोधात त्र्यम्बकः प्राणाज्जातो भवतो मातरिश्वा शिरसो द्यौरजायत श्रोत्राद दिशो भूरियं चरणादभूत्श्रोत्रोद्भवादिशोभवतः स्वयंभोनक्षत्रास्तेजोद्भवाः (40) मूर्त्तयश्चामूर्तयश्च सर्वे त्वत्तः समुद्भूताः। अतो विश्वात्मको ऽसि ओं नास्ते पुष्पहासो ऽसि महाहासो ऽसि परमो ऽसि ओं कारो ऽसि वषट्कारो ऽसि स्वराहाकारो ऽसि वौषट्कारो ऽसि स्वधाकारो ऽसि वेदमयो ऽसि तीर्थमयो ऽसि यजमानमयो ऽसि (45) यज�अमयो ऽसि सर्वधातासि यज�अभोक्तासि शुक्रधातासि भूर्द भुवर्द स्वर्द स्वर्णद गोद अमृतदो ऽसीति। ओं ब्रह्मादिरसि ब्रह्मयो ऽसि यज�ओ ऽसि वेदकामो ऽसि वेद्यो ऽसि यज�अधारो ऽसि महामीनो ऽसि महासेनो ऽसि महाशिरा असि। (50) नृकेसर्यसि होतासि होम्यो ऽसि हव्यो ऽसि हूयमानो ऽसि हयमेधो ऽसि पोतासि पावयितासि पूतो ऽसि पूज्यो ऽसि दातासि हन्यमानो ऽसि ह्रियमाणो ऽसि हर्त्तासीति ओं। पुलस्त्य उवाच। इत्थं स्तुतः पद्मवेन विष्णुस्तपस्विभिश्चाद्भुतकार्मकारी। प्रोवाच देवं प्रपितामहं तु वरं वृणीष्वामलसत्त्ववृत्ते।।

oṃ namaste devādhideva vāsudeva ekaśṛṅga bahurūpa vṛṣākape bhūtabhāvatana surāsuravṛṣa surāsuramathana pītavāsaḥ śrīnivāsa asuranirmitānta amitanirmita kapila mahākapila viṣvaksena nārāyaṇa (5) dhruvadhvaja satyadhvaja khaṅgadhvaja tāladhvaja vaikuṇṭhaṃ puruṣottama vareṇya viṣṇo aparājita jaya jayanta vijaya kṛtāvarta mahādeva anāde ananta ādyāntamadhyanidhana pura�jaya dhana�jaya śuciśrava pṛśnigarbha (10) kamalagarbha kamalāyatākṣa śrīpate viṣṇumūla mūlādhivāsa dharmādhivāsa dharmavāsa dharmādhyakṣa prajādhyakṣa gadādhara śrīdhara śrutidhara vanamālādhara lakṣmīdhara dharaṇīdhara padbhanāma (15) viri�je ārṣṭiṣeṇa mahāsena senādhyakṣa puruṣṭuta bahukalpa mahākalpa kalpanāmukha aniruddha sarvaga sarvātman dvādaśātmaka sūryātmaka somātmaka kālātmaka vyomātmaka bhūtātmaka (20) rasātmaka paramātman sanātana mu�jakeśa harikeśa guḍākeśa keśava nīla sūkṣma sthūla pīta rakta śveta śvetādhivāsa raktāmbarapriya prītikara prītivāsa haṃsa nīlavāsa sīradhvaja sarvalokādhivāsa (25) kuśeśaya adhokṣaja govinda janārdana madhusūdana vāmana namaste| sahasraśīrṣo 'si sahasradṛgasi sahasrapādo 'si tvaṃ kamalo 'si mahāpuruṣo 'si sahasrabāhurasi sahasramūrtirasi tvaṃ devāḥ prāhuḥ sahasravadanaṃ (30) tenamasta| oṃ namaste viśvadeveśa viśvabhūḥ viśvātmaka viśvarūpa viśvasaṃbhava tvatto viśvāmidamabhavad brāhmaṇāstvanmukhebhyo 'bhavan kṣatriyā doḥsaṃbhūtāḥ ūruyugmād viso 'bhavan śūdrāścaraṇakamalebhyaḥ (35) nābhyā bhavato 'ntarikṣamajāyata indrāgnīvaktrato netrād bhānurabhūnmanasaḥ śaśāṅkaḥ ahaṃ prasādajastava krodhāt tryambakaḥ prāṇājjāto bhavato mātariśvā śiraso dyaurajāyata śrotrād diśo bhūriyaṃ caraṇādabhūtśrotrodbhavādiśobhavataḥ svayaṃbhonakṣatrāstejodbhavāḥ (40) mūrttayaścāmūrtayaśca sarve tvattaḥ samudbhūtāḥ| ato viśvātmako 'si oṃ nāste puṣpahāso 'si mahāhāso 'si paramo 'si oṃ kāro 'si vaṣaṭkāro 'si svarāhākāro 'si vauṣaṭkāro 'si svadhākāro 'si vedamayo 'si tīrthamayo 'si yajamānamayo 'si (45) yaj�amayo 'si sarvadhātāsi yaj�abhoktāsi śukradhātāsi bhūrda bhuvarda svarda svarṇada goda amṛtado 'sīti| oṃ brahmādirasi brahmayo 'si yaj�o 'si vedakāmo 'si vedyo 'si yaj�adhāro 'si mahāmīno 'si mahāseno 'si mahāśirā asi| (50) nṛkesaryasi hotāsi homyo 'si havyo 'si hūyamāno 'si hayamedho 'si potāsi pāvayitāsi pūto 'si pūjyo 'si dātāsi hanyamāno 'si hriyamāṇo 'si harttāsīti oṃ| pulastya uvāca| itthaṃ stutaḥ padmavena viṣṇustapasvibhiścādbhutakārmakārī| provāca devaṃ prapitāmahaṃ tu varaṃ vṛṇīṣvāmalasattvavṛtte||

तमब्रवीत प्रीतियुतः पितामहो वरं ममेहाद्य विभो प्रयच्छ। रूपेण पुण्येन विबो ह्यनेन संस्थीयतां मद्भवने मुरारे।।

tamabravīt prītiyutaḥ pitāmaho varaṃ mamehādya vibho prayaccha| rūpeṇa puṇyena vibo hyanena saṃsthīyatāṃ madbhavane murāre||

इत्थं वृते देववरेण प्रादात प्रभुस्तथास्त्विति तमव्ययात्मा। तस्थौ हि रूपेण हि वामनेन संपूज्यमानः सदने स्वयंभोः।।

itthaṃ vṛte devavareṇa prādāt prabhustathāstviti tamavyayātmā| tasthau hi rūpeṇa hi vāmanena saṃpūjyamānaḥ sadane svayaṃbhoḥ||

नृत्यन्ति तत्राप्सरसां समूह्य गायन्ति गीतानि सुरेन्द्रगायनाः। विद्याधरास्तूर्यरांश्च वादयन स्तुवन्ति देवासुरसिद्धसङ्घाः।।

nṛtyanti tatrāpsarasāṃ samūhya gāyanti gītāni surendragāyanāḥ| vidyādharāstūryarāṃśca vādayan stuvanti devāsurasiddhasaṅghāḥ||

ततः समाराध्य विभुं सुराधिपः पितामहो धौतमलः स शुद्धः। स्वर्गे विरि�चिः सदनात सुपुष्पाण्यानीय पूजां प्रचकार विष्णोः।।

tataḥ samārādhya vibhuṃ surādhipaḥ pitāmaho dhautamalaḥ sa śuddhaḥ| svarge viri�ciḥ sadanāt supuṣpāṇyānīya pūjāṃ pracakāra viṣṇoḥ||

स्वर्गे सहस्रं स तु योजनानां विष्णोः प्रमाणेन हि वामनो ऽभूत तत्रास्य शक्रः प्रचकार पूजां स्वयंभुवस्तुल्यगुणां महर्षे।।

svarge sahasraṃ sa tu yojanānāṃ viṣṇoḥ pramāṇena hi vāmano 'bhūt tatrāsya śakraḥ pracakāra pūjāṃ svayaṃbhuvastulyaguṇāṃ maharṣe||

एतत तवोक्तं भगवांस्त्रिविक्रमश्चकार यद देवहितं महात्मा। रसातलस्थो दितिजश्चकार यत्तच्छृणुष्वाद्य वदामि विप्र।।

etat tavoktaṃ bhagavāṃstrivikramaścakāra yad devahitaṃ mahātmā| rasātalastho ditijaścakāra yattacchṛṇuṣvādya vadāmi vipra||

पुलस्त्य उवाच। गत्वा रसातलं दैत्यो महार्हमणिचित्रितम। शुद्धस्फटिसोपानं कारयामास वै पुरम।।

pulastya uvāca| gatvā rasātalaṃ daityo mahārhamaṇicitritam| śuddhasphaṭisopānaṃ kārayāmāsa vai puram||

तत्र मध्ये सुविस्तीर्मः प्रासादो वज्रवेदिकः। मुक्ताजालान्तरद्वारो निर्मितो विश्वकर्मणा।।

tatra madhye suvistīrmaḥ prāsādo vajravedikaḥ| muktājālāntaradvāro nirmito viśvakarmaṇā||

तत्रास्ते विविधान भोगान भु�जन दिव्यान स मानुषान। नाम्ना विन्ध्यावलीत्येवं भार्यास्य दयिताभवत। 67.3 युवतीनां सहस्रस्य प्रधाना शीलमण्डिता। तया सह महातेजा रेमे वैरोचनिर्मुने।।

tatrāste vividhān bhogān bhu�jan divyān sa mānuṣān| nāmnā vindhyāvalītyevaṃ bhāryāsya dayitābhavat| 67.3 yuvatīnāṃ sahasrasya pradhānā śīlamaṇḍitā| tayā saha mahātejā reme vairocanirmune||

भोगासक्तस्य दैत्यस्य वसतः सुतले तदा। दैत्यतेजोहरः प्राप्तः चपाताले वै सुदर्शनः।।

bhogāsaktasya daityasya vasataḥ sutale tadā| daityatejoharaḥ prāptaḥ capātāle vai sudarśanaḥ||

चक्रे प्रविष्टे पातालं दानवानां पुरे महान। बभै हलहलाशब्दः क्षुभितार्णवसंनिभः।।

cakre praviṣṭe pātālaṃ dānavānāṃ pure mahān| babhai halahalāśabdaḥ kṣubhitārṇavasaṃnibhaḥ||

तं च श्रुत्वा महाशब्दं बलिः खङ्गं समाददे। आः किमेतदितीत्थ�च पप्रच्छासुरपुङ्गवः।।

taṃ ca śrutvā mahāśabdaṃ baliḥ khaṅgaṃ samādade| āḥ kimetaditīttha�ca papracchāsurapuṅgavaḥ||

ततो विन्ध्यावली प्राह सान्त्वयन्ती निजं पतिम। कोशे खङ्गं समावेश्य धर्मपत्नी शुचिव्रता।।

tato vindhyāvalī prāha sāntvayantī nijaṃ patim| kośe khaṅgaṃ samāveśya dharmapatnī śucivratā||

एतद भगवतश्चक्रं दैत्यचक्रक्षयङ्करम। संपूजनीयं दैत्येन्द्र वामनस्य महात्मनः। इत्येवमुक्त्वा चार्वङ्गी सार्घपात्रा विनिर्ययौ।।

etad bhagavataścakraṃ daityacakrakṣayaṅkaram| saṃpūjanīyaṃ daityendra vāmanasya mahātmanaḥ| ityevamuktvā cārvaṅgī sārghapātrā viniryayau||

अथाभ्यागात सहस्रारं विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम। ततो ऽसुरपतिः प्रह्वः कृता�जलिपुटो मुने। संपूज्य विधिवच्चक्रमिदं स्तोत्रमुदीरयत।।

athābhyāgāt sahasrāraṃ viṣṇoścakraṃ sudarśanam| tato 'surapatiḥ prahvaḥ kṛtā�jalipuṭo mune| saṃpūjya vidhivaccakramidaṃ stotramudīrayat||

बलिरुवाच। नमस्यामि हरेश्चक्रं दैत्यचक्रविदारणम। सहस्रांशुं सहस्राभं सहस्रारं सुनिर्मलम।।

baliruvāca| namasyāmi hareścakraṃ daityacakravidāraṇam| sahasrāṃśuṃ sahasrābhaṃ sahasrāraṃ sunirmalam||

नमस्यामि हरेश्चक्रं यस्य नाभ्यां पितामहः। तुण्डे त्रिशूलधृक शर्व आरामूले महाद्रयः।।

namasyāmi hareścakraṃ yasya nābhyāṃ pitāmahaḥ| tuṇḍe triśūladhṛk śarva ārāmūle mahādrayaḥ||

अरेषु संस्थिता देवाः सेन्द्राः सार्काः सपावकाः। जवे यस्य स्थितो वायुरापोग्निः पृथिवी नभः।।

areṣu saṃsthitā devāḥ sendrāḥ sārkāḥ sapāvakāḥ| jave yasya sthito vāyurāpogniḥ pṛthivī nabhaḥ||

आरप्रान्तेषु जीमूताः सौदामिन्यृक्षतारकाः। बाह्मतो मुनयो यस्य बालखिल्यादयस्तथा।।

āraprānteṣu jīmūtāḥ saudāminyṛkṣatārakāḥ| bāhmato munayo yasya bālakhilyādayastathā||

तमायुधवरं वन्दे वासुदेवस्य भक्तितः। यन्मे पापं शरीरोत्थं वाग्जं मानसमेव च।।

tamāyudhavaraṃ vande vāsudevasya bhaktitaḥ| yanme pāpaṃ śarīrotthaṃ vāgjaṃ mānasameva ca||

तन्मे दहस्व दीप्तांशो विष्णोश्चक्र सुदर्शन। यन्मे कुलोद्भवं पापं पैतृकं मातृकं तथा।।

tanme dahasva dīptāṃśo viṣṇoścakra sudarśana| yanme kulodbhavaṃ pāpaṃ paitṛkaṃ mātṛkaṃ tathā||

तन्मे हरस्व तरसा नमस्ते अच्युतायुध। आधयो मम नश्यन्तु व्याधयो यान्तु संक्षयम। त्वन्नामकीर्तनाच चक्र दुरितं यातु संक्षयम।।

tanme harasva tarasā namaste acyutāyudha| ādhayo mama naśyantu vyādhayo yāntu saṃkṣayam| tvannāmakīrtanāc cakra duritaṃ yātu saṃkṣayam||

इत्येवमुक्त्वा मतिमान समभ्यर्च्याथ भक्तितः।। संस्मरन पुण्डरीकाक्षं सर्वपापप्रणासनम।।

ityevamuktvā matimān samabhyarcyātha bhaktitaḥ|| saṃsmaran puṇḍarīkākṣaṃ sarvapāpapraṇāsanam||

पूजितं बलिना चक्रं कृत्वा निस्तेजसो ऽसुरान। निश्चक्रामाथ पातालाद विषुवे दक्षिमे मुने।।

pūjitaṃ balinā cakraṃ kṛtvā nistejaso 'surān| niścakrāmātha pātālād viṣuve dakṣime mune||

सुदर्शने निर्गते तु बलिर्विक्लवतां गतः। परमामापदं प्राप्य सस्मार स्वपितामहम।।

sudarśane nirgate tu balirviklavatāṃ gataḥ| paramāmāpadaṃ prāpya sasmāra svapitāmaham||

स चापि संस्मृतः प्राप्तः सुतलं दानवेश्वरः। दृष्ट्वा तस्थौ महातेजाः सार्घपात्रो बलिस्तदा।।

sa cāpi saṃsmṛtaḥ prāptaḥ sutalaṃ dānaveśvaraḥ| dṛṣṭvā tasthau mahātejāḥ sārghapātro balistadā||

तमर्च्य विधिना ब्रह्मन पितुः पितरमीश्वरम। कृता�जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत। 67.22 संस्मृतो ऽसि मया तात सुविषण्णेन चेतसा तन्मे हितं च पथ्यं च श्रेयोग्र्यं वद तात मे। 67.23 किं कार्यं तात संसारे वसता पुरुषोण हि। कृतेन येन वै नास्य बन्धः समुपजायते। 67.24 संसारार्णवमग्नानां नराणामल्पचेतसाम। तरणे यो भवेत पोतस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि।।

tamarcya vidhinā brahman pituḥ pitaramīśvaram| kṛtā�jalipuṭo bhūtvā idaṃ vacanamabravīt| 67.22 saṃsmṛto 'si mayā tāta suviṣaṇṇena cetasā tanme hitaṃ ca pathyaṃ ca śreyogryaṃ vada tāta me| 67.23 kiṃ kāryaṃ tāta saṃsāre vasatā puruṣoṇa hi| kṛtena yena vai nāsya bandhaḥ samupajāyate| 67.24 saṃsārārṇavamagnānāṃ narāṇāmalpacetasām| taraṇe yo bhavet potastanme vyākhyātumarhasi||

पुलस्त्य उवाच। एतद्वचनमाकर्ण्य तत्पौत्राद दानवेश्वरः। विचिन्त्य प्राह वचनं संसारे यद्वितं परम।। 67.26।। प्रह्लाद उवाच। साधु दानवशार्दूल यत्ते जाता मतिस्त्वियम। प्रवक्ष्यामि हितं ते ऽद्य तथानेयेषां हितं बले।।

pulastya uvāca| etadvacanamākarṇya tatpautrād dānaveśvaraḥ| vicintya prāha vacanaṃ saṃsāre yadvitaṃ param|| 67.26|| prahlāda uvāca| sādhu dānavaśārdūla yatte jātā matistviyam| pravakṣyāmi hitaṃ te 'dya tathāneyeṣāṃ hitaṃ bale||

भवजलधिगतानां द्वान्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम। विषमविषयतोये मज्जतामप्लावानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम।।

bhavajaladhigatānāṃ dvāndvavātāhatānāṃ sutaduhitṛkalatratrāṇabhārārditānām| viṣamaviṣayatoye majjatāmaplāvānāṃ bhavati śaraṇameko viṣṇupoto narāṇām||

ये संश्रिता हरिमनन्तमनादिमध्यं नारायणं सुरगुरुं शुभदं वरेण्यम। शुद्धं खगेन्द्रगमनं कमलालयेशं ते धर्मराजकरणं न विशन्ति धीराः। 67.29 स्वपुरुषमभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले। परिहर मधुसूदनप्रन्नान प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम।।

ye saṃśritā harimanantamanādimadhyaṃ nārāyaṇaṃ suraguruṃ śubhadaṃ vareṇyam| śuddhaṃ khagendragamanaṃ kamalālayeśaṃ te dharmarājakaraṇaṃ na viśanti dhīrāḥ| 67.29 svapuruṣamabhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle| parihara madhusūdanaprannān prabhurahamanyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām||

तथान्यदुक्तं नरसत्तमेन इक्ष्वाकुणा भक्तियुतेन नूनम। ये विष्णुभक्ताः पुरुषाः पृथिव्यां यमस्य ते निर्विषया भवन्ति।।

tathānyaduktaṃ narasattamena ikṣvākuṇā bhaktiyutena nūnam| ye viṣṇubhaktāḥ puruṣāḥ pṛthivyāṃ yamasya te nirviṣayā bhavanti||

सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं यत्तदर्पितम। तावेव केवलं शलाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ।।

sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ yattadarpitam| tāveva kevalaṃ śalāghyau yau tatpūjākarau karau||

नूनं न तौ करौ प्रोक्तौ वृक्षशाखाग्रपल्लवौ। न यौ पूजितुं शक्तौ हरिपादाम्बुजद्वयम।।

nūnaṃ na tau karau proktau vṛkṣaśākhāgrapallavau| na yau pūjituṃ śaktau haripādāmbujadvayam||

नूनं तत्कण्ठशालूकमथवा प्रतिजिह्वका। रोगोवान्यो न सा जिह्वा या न वक्ति हरेर्गुणान।।

nūnaṃ tatkaṇṭhaśālūkamathavā pratijihvakā| rogovānyo na sā jihvā yā na vakti harerguṇān||

शोचनीयः स बन्धूनां जीवन्नपि मृतो नरः। यः पादपङ्कजं विष्णोर्न पूजयति भक्तितः।।

śocanīyaḥ sa bandhūnāṃ jīvannapi mṛto naraḥ| yaḥ pādapaṅkajaṃ viṣṇorna pūjayati bhaktitaḥ||

ये नरा वासुदेवस्य सततं पूजने रताः। मृता अपि न शोच्यास्ते सत्यं सत्यं मयोदितम।।

ye narā vāsudevasya satataṃ pūjane ratāḥ| mṛtā api na śocyāste satyaṃ satyaṃ mayoditam||

शारीरं मानसं वाग्जं मूर्तामूर्तं चराचरम। दृश्यं स्पृस्यमदृश्य�च तत्सर्वं केशवात्मकम।।

śārīraṃ mānasaṃ vāgjaṃ mūrtāmūrtaṃ carācaram| dṛśyaṃ spṛsyamadṛśya�ca tatsarvaṃ keśavātmakam||

येनार्चितो हि भगवान चतुर्धा वै त्रिविक्रमः। तेनार्चिता न संदेहो लोकाः सामरदानवाः।।

yenārcito hi bhagavān caturdhā vai trivikramaḥ| tenārcitā na saṃdeho lokāḥ sāmaradānavāḥ||

यता रत्नानि जलधेरसंख्येयानि पुत्रक। तथा गुणा हि देवस्य त्वसंख्यातास्तु चक्रिणः।।

yatā ratnāni jaladherasaṃkhyeyāni putraka| tathā guṇā hi devasya tvasaṃkhyātāstu cakriṇaḥ||

ये शङ्खचक्राब्जकरं सशार्ङ्गिणं खगेन्द्रकेतुं वरदं श्रियः पतिम। समाश्रयन्ते भवभीतिनाशनं संसारगर्ते न पतन्ति ते पुनः।।

ye śaṅkhacakrābjakaraṃ saśārṅgiṇaṃ khagendraketuṃ varadaṃ śriyaḥ patim| samāśrayante bhavabhītināśanaṃ saṃsāragarte na patanti te punaḥ||

येषां मनसि गोविन्दो निवासी सततं बले। न ते परिभवं यान्ति न मृत्योरुद्विजन्ति च।।

yeṣāṃ manasi govindo nivāsī satataṃ bale| na te paribhavaṃ yānti na mṛtyorudvijanti ca||

देवं सार्ङ्गधरं विष्णुं ये प्रपन्नाः परायणम। न तेषां यमसालोक्यं न च ते नरकौकसः।।

devaṃ sārṅgadharaṃ viṣṇuṃ ye prapannāḥ parāyaṇam| na teṣāṃ yamasālokyaṃ na ca te narakaukasaḥ||

न तां गतिं प्राप्नुवन्ति श्रुतिशास्त्रविशारदाः। विप्रा दानवशार्दूल विष्णुभक्ता व्रजन्ति याम।।

na tāṃ gatiṃ prāpnuvanti śrutiśāstraviśāradāḥ| viprā dānavaśārdūla viṣṇubhaktā vrajanti yām||

या गतिर्दैत्यशार्दूल हतानां तु महाहवे। ततो ऽदिकां गतिं यान्ति विष्णुभक्ता नरोत्तमाः।।

yā gatirdaityaśārdūla hatānāṃ tu mahāhave| tato 'dikāṃ gatiṃ yānti viṣṇubhaktā narottamāḥ||

या गतिर्धर्मशीलानां सात्त्विकानां महात्मनाम। सा गतिर्गदिता दैत्य भगवत्सेविनामपि।।

yā gatirdharmaśīlānāṃ sāttvikānāṃ mahātmanām| sā gatirgaditā daitya bhagavatsevināmapi||

सर्वावासं वासुदेवं सूक्ष्ममव्यक्तविग्रहम। प्रविशन्ति महात्मानं तद्भक्ता नान्यचेतसः।।

sarvāvāsaṃ vāsudevaṃ sūkṣmamavyaktavigraham| praviśanti mahātmānaṃ tadbhaktā nānyacetasaḥ||

अनन्यमनसो भक्त्या ये नमस्यन्ति केशवम। शुचयस्ते महात्मानस्तीर्थभूता भवन्ति ते।।

ananyamanaso bhaktyā ye namasyanti keśavam| śucayaste mahātmānastīrthabhūtā bhavanti te||

गच्छन तिष्ठन स्वपन जाग्रत पिबन्नश्चन्नभीक्ष्णशः। ध्यायन नारायणं यस्तु न ततो ऽन्यो ऽस्ति पुण्यभाक। वैकुण्ठं खड्गपरशुं भवबन्धसमुच्छिदम।।

gacchan tiṣṭhan svapan jāgrat pibannaścannabhīkṣṇaśaḥ| dhyāyan nārāyaṇaṃ yastu na tato 'nyo 'sti puṇyabhāk| vaikuṇṭhaṃ khaḍgaparaśuṃ bhavabandhasamucchidam||

प्रणिपत्य यथान्यायं संसारे न पुनर्भवेत। क्षेत्रेषु वसते नित्यं क्रीडन्नास्ते ऽमितद्युतिः।।

praṇipatya yathānyāyaṃ saṃsāre na punarbhavet| kṣetreṣu vasate nityaṃ krīḍannāste 'mitadyutiḥ||

आसीनः सर्वदेहेषु कर्मभिर्न स बध्यते। येषां विष्णुः प्रियोन्त्यन्ते विष्णोः सततं प्रियाः।।

āsīnaḥ sarvadeheṣu karmabhirna sa badhyate| yeṣāṃ viṣṇuḥ priyontyante viṣṇoḥ satataṃ priyāḥ||

न ते पुनः सम्भवन्ति तद्भक्तास्तत्परायणाः। ध्यायेद दामोदरं यस्तु भक्तिनम्रोरऽचयेत वा।।

na te punaḥ sambhavanti tadbhaktāstatparāyaṇāḥ| dhyāyed dāmodaraṃ yastu bhaktinamror'cayeta vā||

न स संसारपङ्के ऽस्मिन मज्जते दानवेश्वर। कल्यमुत्थाय ये भक्त्या स्मरन्ति मधुसूदनम। स्तुवन्त्यप्यभिशृण्वन्ति दुर्गण्यतितरन्ति ते।।

na sa saṃsārapaṅke 'smin majjate dānaveśvara| kalyamutthāya ye bhaktyā smaranti madhusūdanam| stuvantyapyabhiśṛṇvanti durgaṇyatitaranti te||

हरिवाक्यामृतं पीत्वा विमलैः श्रोत्रभाजनैः। प्रहृष्यति मनो येषां दुर्गाण्यतितरन्ति ते।।

harivākyāmṛtaṃ pītvā vimalaiḥ śrotrabhājanaiḥ| prahṛṣyati mano yeṣāṃ durgāṇyatitaranti te||

येषां चक्रगदापाणौ भक्तिरव्यभिचारिणी। ते यान्ति नियतं स्थानं यत्र योगेश्वरो हरिः।।

yeṣāṃ cakragadāpāṇau bhaktiravyabhicāriṇī| te yānti niyataṃ sthānaṃ yatra yogeśvaro hariḥ||

विष्णुकर्मप्रसक्तानां भक्तानां या परा गतिः। सा तु जन्मसहस्रेण न तपोभिरवाप्यते।।

viṣṇukarmaprasaktānāṃ bhaktānāṃ yā parā gatiḥ| sā tu janmasahasreṇa na tapobhiravāpyate||

किं जप्यैस्तस्य मन्त्रैर्वा किं तपोभिः किमाश्रमैः। यस्य नास्ति परा भक्तिः सततं मधुसूदने।।

kiṃ japyaistasya mantrairvā kiṃ tapobhiḥ kimāśramaiḥ| yasya nāsti parā bhaktiḥ satataṃ madhusūdane||

वृथा यज�आ वृता वेदा वृथा दानं वृथा श्रुतम। वृथा तपश्च कीर्तिश्च यो द्वेष्टि मधुसूदनम।।

vṛthā yaj�ā vṛtā vedā vṛthā dānaṃ vṛthā śrutam| vṛthā tapaśca kīrtiśca yo dveṣṭi madhusūdanam||

किं तस्य बहुर्भर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने। नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः।।

kiṃ tasya bahurbharmantrairbhaktiryasya janārdane| namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ||

विष्णुरेव गतिर्योषां कुतस्तेषां पराजयः। येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः।।

viṣṇureva gatiryoṣāṃ kutasteṣāṃ parājayaḥ| yeṣāmindīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ||

सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं वरेण्यं वरदं प्रभुम। नारायणं नमस्कृत्य सर्वकर्माणि कारयेत।।

sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ vareṇyaṃ varadaṃ prabhum| nārāyaṇaṃ namaskṛtya sarvakarmāṇi kārayet||

विष्टयो व्यतिपाताश्च ये ऽन्ये दुर्नीतिसम्भवाः। ते नाम स्मरणाद्विष्णोर्नासं यान्ति महासुर।।

viṣṭayo vyatipātāśca ye 'nye durnītisambhavāḥ| te nāma smaraṇādviṣṇornāsaṃ yānti mahāsura||

तीर्थकोटिसहस्राणि तीर्थकोटिशतानि च। नारायणप्रणामस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम।।

tīrthakoṭisahasrāṇi tīrthakoṭiśatāni ca| nārāyaṇapraṇāmasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm||

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च। तानि सर्वाण्यवाप्नोति विष्णोर्नामानुकीर्तनात।।

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca| tāni sarvāṇyavāpnoti viṣṇornāmānukīrtanāt||

प्राप्नुवन्ति न तांल्लोकान व्रतिनो वा तपस्विनः। प्राप्यन्ते ये तु कृष्णस्य नमस्कारपरैर्न रैः।।

prāpnuvanti na tāṃllokān vratino vā tapasvinaḥ| prāpyante ye tu kṛṣṇasya namaskāraparairna raiḥ||

यो ऽप्यन्यदेवताभक्तो मिथ्यार्चयति केशवम। सो। ऽपि गच्छति साधूनां स्थानं पुण्यकृतां महत।।

yo 'pyanyadevatābhakto mithyārcayati keśavam| so| 'pi gacchati sādhūnāṃ sthānaṃ puṇyakṛtāṃ mahat||

सातत्येन हृषीकेशं पूजयित्वा तु यत्फलम। सुचीर्णतपसां नॄणां तता फलं न कदाचन।।

sātatyena hṛṣīkeśaṃ pūjayitvā tu yatphalam| sucīrṇatapasāṃ nṝṇāṃ tatā phalaṃ na kadācana||

त्रिसन्ध्यं पद्मानाभं तु ये स्मरन्ति सुमेधसः। ते लभन्त्युपवासस्य फलं नासत्यत्र संशयः।।

trisandhyaṃ padmānābhaṃ tu ye smaranti sumedhasaḥ| te labhantyupavāsasya phalaṃ nāsatyatra saṃśayaḥ||

सततं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा हरिमर्चय। तत्प्रसादात परां सिद्धिं बले प्राप्स्यसि शाश्वतीम।।

satataṃ śāstradṛṣṭena karmaṇā harimarcaya| tatprasādāt parāṃ siddhiṃ bale prāpsyasi śāśvatīm||

तन्मना भव तद्भक्तस्तद्याजी तं नमस्कुरु। तमेवाश्रित्य देवेशं सुखं प्राप्यसि पुत्रक।।

tanmanā bhava tadbhaktastadyājī taṃ namaskuru| tamevāśritya deveśaṃ sukhaṃ prāpyasi putraka||

आद्यं ह्यनन्तमजरं हरिमव्ययं च ये वै स्मरन्त्यहरहर्नृवरा भुविस्थाः। सर्वत्रगं शुभदं ब्रह्ममयं पुराणम ते यान्ति वैष्णवपदं ध्रुवमक्षय�च।।

ādyaṃ hyanantamajaraṃ harimavyayaṃ ca ye vai smarantyaharaharnṛvarā bhuvisthāḥ| sarvatragaṃ śubhadaṃ brahmamayaṃ purāṇam te yānti vaiṣṇavapadaṃ dhruvamakṣaya�ca||

ये मानवा विगतरागपरापरज�आ नारायणं सुरगुरुं सततं स्मरन्ति। ते धौतपाण्डुरपुटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम।।

ye mānavā vigatarāgaparāparaj�ā nārāyaṇaṃ suraguruṃ satataṃ smaranti| te dhautapāṇḍurapuṭā iva rājahaṃsāḥ saṃsārasāgarajalasya taranti pāram||

ध्यायन्ति ये सततमच्युतमीशितारं निष्कल्मषं प्रवरपद्मदलायताक्षम। ध्यानेन तेन हतकिल्बषवेदनास्ते मातुः पयोधररसं न पुनः पिबन्ति।।

dhyāyanti ye satatamacyutamīśitāraṃ niṣkalmaṣaṃ pravarapadmadalāyatākṣam| dhyānena tena hatakilbaṣavedanāste mātuḥ payodhararasaṃ na punaḥ pibanti||

ये कीर्तयन्ति वरदं वरपद्मनाभं शङ्खाब्जचक्रवरचापगदासिहस्तम। पद्मालयावदनपङ्कजषट्पदाख्यं नूनं प्रयान्ति सदनं मधुघातिनस्ते।।

ye kīrtayanti varadaṃ varapadmanābhaṃ śaṅkhābjacakravaracāpagadāsihastam| padmālayāvadanapaṅkajaṣaṭpadākhyaṃ nūnaṃ prayānti sadanaṃ madhughātinaste||

शृण्वन्ति ये भक्तिपरा मनुष्याः संकीर्त्यमानं भगवन्तमाद्यम। ते मुक्तपापाः सुखिनो भवन्ति यथामृतप्राशनतर्पितास्तु।।

śṛṇvanti ye bhaktiparā manuṣyāḥ saṃkīrtyamānaṃ bhagavantamādyam| te muktapāpāḥ sukhino bhavanti yathāmṛtaprāśanatarpitāstu||

तस्माद ध्यानं स्मरणं कीर्तनं वा नाम्नां श्रवणं पठतां सज्जनानाम। कार्यं विष्णोः श्रद्दधानैर्मनुष्यैः पूजातुल्यं तत प्रशंसन्ति देवा।।

tasmād dhyānaṃ smaraṇaṃ kīrtanaṃ vā nāmnāṃ śravaṇaṃ paṭhatāṃ sajjanānām| kāryaṃ viṣṇoḥ śraddadhānairmanuṣyaiḥ pūjātulyaṃ tat praśaṃsanti devā||

बाह्यैस्तथान्तःकरणैरविक्लवैर्यो नार्चयेत केशवमीशितरम। पुष्पैश्च पत्रैर्जलपल्लवादिभिर्नूनं स मुष्टो विधितस्करेण।।

bāhyaistathāntaḥkaraṇairaviklavairyo nārcayet keśavamīśitaram| puṣpaiśca patrairjalapallavādibhirnūnaṃ sa muṣṭo vidhitaskareṇa||

बलिरुवाच। भवता कथितं सर्वं समाराध्य जनार्दनम। या गतिः प्राप्यते लोके तां मे वक्तुमिहार्हसि।।

baliruvāca| bhavatā kathitaṃ sarvaṃ samārādhya janārdanam| yā gatiḥ prāpyate loke tāṃ me vaktumihārhasi||

केनार्चनेन देवस्य प्रीतिः समुपजायते। कानि दानानि शस्तानि प्रीणनाय जगद्गुरोः।।

kenārcanena devasya prītiḥ samupajāyate| kāni dānāni śastāni prīṇanāya jagadguroḥ||

उपवासादिकं कार्यं कस्यां तिथ्यां महोदयम। कानि पुण्यानि शस्तानि विष्णोस्तुष्टिप्रदानि वै।।

upavāsādikaṃ kāryaṃ kasyāṃ tithyāṃ mahodayam| kāni puṇyāni śastāni viṣṇostuṣṭipradāni vai||

यच्चान्यदपि कर्त्तव्यं हृष्टरूपैरनालसैः। तदप्यशेषं दैत्येन्द्र ममाख्यातुमिहार्हसि।।

yaccānyadapi karttavyaṃ hṛṣṭarūpairanālasaiḥ| tadapyaśeṣaṃ daityendra mamākhyātumihārhasi||

प्रह्लाद उवाच। श्रद्दधानैर्भक्तिपरैर्यान्युद्दिश्य जनार्दनम। बले दानानि दीयन्ते तानूचुर्मुनयो ऽक्षयान।।

prahlāda uvāca| śraddadhānairbhaktiparairyānyuddiśya janārdanam| bale dānāni dīyante tānūcurmunayo 'kṣayān||

ता एव तिथयः शस्ता यास्वभ्यर्च्य जगत्पतिम। तच्चित्तस्तन्मयो भूत्वा उपवासी नरो भवेत।।

tā eva tithayaḥ śastā yāsvabhyarcya jagatpatim| taccittastanmayo bhūtvā upavāsī naro bhavet||

पूजितेषु द्विजेन्द्रेषु पूजितः स्याज्जनार्दनः। एतान द्विषन्ति ये मूढास्ते यान्ति नरकं ध्रुवम।।

pūjiteṣu dvijendreṣu pūjitaḥ syājjanārdanaḥ| etān dviṣanti ye mūḍhāste yānti narakaṃ dhruvam||

तानर्चयेन्नरो भक्त्या ब्राह्मणान विष्णुतत्परः। एवमाह हरिः पूर्वं ब्राह्मणा मामकी तनुः।।

tānarcayennaro bhaktyā brāhmaṇān viṣṇutatparaḥ| evamāha hariḥ pūrvaṃ brāhmaṇā māmakī tanuḥ||

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो बुधो वाप्यबुधो ऽपि वा। सो ऽपि दिव्या तनुर्विष्णोस्तस्मात तामर्चयेन्नरः।।

brāhmaṇo nāvamantavyo budho vāpyabudho 'pi vā| so 'pi divyā tanurviṣṇostasmāt tāmarcayennaraḥ||

तान्येव च प्रशस्तानि कुसुमानि महासुर। यानि स्युर्वर्णयुक्तानि रसगन्धयुतानि च।।

tānyeva ca praśastāni kusumāni mahāsura| yāni syurvarṇayuktāni rasagandhayutāni ca||

विशेषतः प्रवक्ष्यामि पुष्पाणि तिथयस्तथा। दानानि च प्रशस्तानि माधवप्रीणनाय तु।। 68.11 जाती शताह्वा सुमनाः कुन्दं बहुपुटं तथा। बाण�च चम्पकाशोकं करवीरं च यूथिका।।

viśeṣataḥ pravakṣyāmi puṣpāṇi tithayastathā| dānāni ca praśastāni mādhavaprīṇanāya tu|| 68.11 jātī śatāhvā sumanāḥ kundaṃ bahupuṭaṃ tathā| bāṇa�ca campakāśokaṃ karavīraṃ ca yūthikā||

पारिभद्रं पाटला च बकुलं गिरिशालिनी। तिलकं च जपाकुसुमं पीतकं नागरं त्वपि।।

pāribhadraṃ pāṭalā ca bakulaṃ giriśālinī| tilakaṃ ca japākusumaṃ pītakaṃ nāgaraṃ tvapi||

एतानि हि प्रशस्तानि कुसुमान्यच्युतार्चने। सुरभीणि तथान्यानि वर्जयित्वा तु केतकीम।।

etāni hi praśastāni kusumānyacyutārcane| surabhīṇi tathānyāni varjayitvā tu ketakīm||

बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं भृङ्गमृगाङ्कयोः। तमालामलकीपत्रं शस्तं केशवपूजने।।

bilvapatraṃ śamīpatraṃ patraṃ bhṛṅgamṛgāṅkayoḥ| tamālāmalakīpatraṃ śastaṃ keśavapūjane||

येषामपि हिच पुष्पाणि प्रशस्तान्यच्युतार्चने। पल्लवान्यपि तेषां स्तुः पत्राण्यर्चाविधौ हरेः। 68.16 वीरुधां च प्रवालेन बर्हिषा चार्चयेत्तथा। नानारूपैश्चाम्बुभवैः कमलेन्दीवरादिभिः।।

yeṣāmapi hica puṣpāṇi praśastānyacyutārcane| pallavānyapi teṣāṃ stuḥ patrāṇyarcāvidhau hareḥ| 68.16 vīrudhāṃ ca pravālena barhiṣā cārcayettathā| nānārūpaiścāmbubhavaiḥ kamalendīvarādibhiḥ||

प्रवालैः शुचिभिः श्लक्ष्णैर्जलप्रक्षालितैर्बले। वनस्पतीनामर्च्येत तथा दूर्वाग्रपल्लवैः।।

pravālaiḥ śucibhiḥ ślakṣṇairjalaprakṣālitairbale| vanaspatīnāmarcyeta tathā dūrvāgrapallavaiḥ||

चन्दनेनानुलिम्पेत कुङ्कुमेन प्रयत्ननतः। उशीरपद्मकाभ्यां च तथा कालीयकादिना।।

candanenānulimpeta kuṅkumena prayatnanataḥ| uśīrapadmakābhyāṃ ca tathā kālīyakādinā||

महिषाख्यं कणं दारु सिह्लकं सागरुं सिता। शङ्खं जातीफलं श्रीशे धूपानि स्युः प्रियाणि वै।।

mahiṣākhyaṃ kaṇaṃ dāru sihlakaṃ sāgaruṃ sitā| śaṅkhaṃ jātīphalaṃ śrīśe dhūpāni syuḥ priyāṇi vai||

हविषा संस्कृता ये तु यवगोधूमशालयः। तिलमुद्गादयो माषा व्रीहयश्च प्रिया हरेः।।

haviṣā saṃskṛtā ye tu yavagodhūmaśālayaḥ| tilamudgādayo māṣā vrīhayaśca priyā hareḥ||

गोदानानि पवित्राणि भूमिदानानि चानघ। वस्त्रान्नस्वर्णदानानि प्रीतये मधुघातिनः।।

godānāni pavitrāṇi bhūmidānāni cānagha| vastrānnasvarṇadānāni prītaye madhughātinaḥ||

माघमासे तिला देयास्तिलधेनुश्च दानव। इन्धनादीनि च तथा माधवप्रीणनाय तु।।

māghamāse tilā deyāstiladhenuśca dānava| indhanādīni ca tathā mādhavaprīṇanāya tu||

फाल्गुने व्रीहयो मुद्गा वस्त्रकृष्णाजिनादिकम। गोविन्दप्रीणनार्थाय दातव्यं पुरुषर्षभैः।।

phālgune vrīhayo mudgā vastrakṛṣṇājinādikam| govindaprīṇanārthāya dātavyaṃ puruṣarṣabhaiḥ||

चैत्रे चित्राणि वस्त्राणि शयनान्यासनानि च। विष्णोः प्रीत्यर्थमेतानि देयानि ब्राह्मणेष्वथ।।

caitre citrāṇi vastrāṇi śayanānyāsanāni ca| viṣṇoḥ prītyarthametāni deyāni brāhmaṇeṣvatha||

गन्धमाल्यानि देयानि वैशाखे सुरभीणि वै। देयानि द्विजमुख्येभ्यो मधुसूदनतुष्टये।।

gandhamālyāni deyāni vaiśākhe surabhīṇi vai| deyāni dvijamukhyebhyo madhusūdanatuṣṭaye||

उदकुम्भाम्बुधेनुं च तालवृन्तं सुचन्दनम। त्रिविक्रमस्य प्रीत्यर्थं दातव्यं साधुभिः सदा।।

udakumbhāmbudhenuṃ ca tālavṛntaṃ sucandanam| trivikramasya prītyarthaṃ dātavyaṃ sādhubhiḥ sadā||

उवानद्युगलं छत्रं लवणामलकादिकम। आषाढे वामनप्रीत्यै दातव्यानि तु भक्तितः।।

uvānadyugalaṃ chatraṃ lavaṇāmalakādikam| āṣāḍhe vāmanaprītyai dātavyāni tu bhaktitaḥ||

घृतं च क्षीरकुम्भाश्च घृतधेनुफलानि च। श्रावणे श्रीधरप्रीत्यै दातव्यानि विपश्चिता।।

ghṛtaṃ ca kṣīrakumbhāśca ghṛtadhenuphalāni ca| śrāvaṇe śrīdharaprītyai dātavyāni vipaścitā||

मासि भाद्रपदे दद्यात पायसं मधुसर्पिषी। हृषीकेशप्रीणनार्थं लवणं सगुडोदनम।।

māsi bhādrapade dadyāt pāyasaṃ madhusarpiṣī| hṛṣīkeśaprīṇanārthaṃ lavaṇaṃ saguḍodanam||

तिलास्तुरङ्गं वृषभं दधि ताम्रायसादिकम। प्रीत्यर्थं पद्मनाभस्य देयमाश्वयुजे नरैः।।

tilāsturaṅgaṃ vṛṣabhaṃ dadhi tāmrāyasādikam| prītyarthaṃ padmanābhasya deyamāśvayuje naraiḥ||

रजतं कनकं दीपान मणिमुक्ताफलादिकम। दामोदरस्य तुष्ट्यर्थं प्रदद्यात कार्तिके नरः।।

rajataṃ kanakaṃ dīpān maṇimuktāphalādikam| dāmodarasya tuṣṭyarthaṃ pradadyāt kārtike naraḥ||

खरोष्ट्राश्वतरान नागान यानयुग्यमजाविकम। दात्वयं केशवप्रीत्यै मासि मार्गशिरे नरैः।।

kharoṣṭrāśvatarān nāgān yānayugyamajāvikam| dātvayaṃ keśavaprītyai māsi mārgaśire naraiḥ||

प्रासादनगरादीनि गृहप्रावरणादिकम। नारायणस्य तुष्ट्यर्थं पौषे देयानि भक्तितः।।

prāsādanagarādīni gṛhaprāvaraṇādikam| nārāyaṇasya tuṣṭyarthaṃ pauṣe deyāni bhaktitaḥ||

दासीदासमलङ्कारमन्नं षड्रससंयुतम। पुरुषोत्तमस्य तुष्ट्यर्थं प्रदेयं सार्वकालिकम।।

dāsīdāsamalaṅkāramannaṃ ṣaḍrasasaṃyutam| puruṣottamasya tuṣṭyarthaṃ pradeyaṃ sārvakālikam||

यद्यदिष्टतमं कि�चिद्यद्वाप्यस्ति शुचि गृहे। तत्तद्वि देयं प्रीत्यर्थं देवदेवाय चक्रिणे।।

yadyadiṣṭatamaṃ ki�cidyadvāpyasti śuci gṛhe| tattadvi deyaṃ prītyarthaṃ devadevāya cakriṇe||

यः कारयेन्मन्दिरं केशवस्य पुण्यांल्लोकान स जयेच्छाश्वतान वै। दत्त्वारामान पुष्पफलाभिपन्नान भोगान भुङ्क्ते कामातः श्लाघनीयान।।

yaḥ kārayenmandiraṃ keśavasya puṇyāṃllokān sa jayecchāśvatān vai| dattvārāmān puṣpaphalābhipannān bhogān bhuṅkte kāmātaḥ ślāghanīyān||

पितामहस्य पुरतः कुलान्यष्टौ तु यानि च। तारयेदात्मना सार्धं विष्णोर्मन्दिरकारकः।।

pitāmahasya purataḥ kulānyaṣṭau tu yāni ca| tārayedātmanā sārdhaṃ viṣṇormandirakārakaḥ||

इमाश च पितरो दैत्य गाथा गायन्ति योगिनः। पुरतो यदुसिंहस्य ज्यामघस्य तपस्विनः।।

imāś ca pitaro daitya gāthā gāyanti yoginaḥ| purato yadusiṃhasya jyāmaghasya tapasvinaḥ||

अपि नः स कुले कश्चिद विष्णुभक्तो भविष्यति। हरिमन्दिरकर्ता यो भविष्यति शिचिव्रतः।।

api naḥ sa kule kaścid viṣṇubhakto bhaviṣyati| harimandirakartā yo bhaviṣyati śicivrataḥ||

अपि नः सन्ततौ जायेद विष्ण्वालयविलेपनम। सम्मार्जनं च धर्मात्मा करिष्यति च भक्तितः।।

api naḥ santatau jāyed viṣṇvālayavilepanam| sammārjanaṃ ca dharmātmā kariṣyati ca bhaktitaḥ||

अपि नः सन्ततौ जातो ध्वजं चकेशवमन्दिरे। दास्यते देवदेवाय दीपं पुष्पानुलेपनम।।

api naḥ santatau jāto dhvajaṃ cakeśavamandire| dāsyate devadevāya dīpaṃ puṣpānulepanam||

महापातकयुक्तो वा पातकी चोपपातकी। विमुक्तपापो भवति विष्ण्वायतनचित्रकृत।।

mahāpātakayukto vā pātakī copapātakī| vimuktapāpo bhavati viṣṇvāyatanacitrakṛt||

इत्थं पितॄणां वचनं श्रुत्वा नृपतिसत्तमः। चकारायतनं भूम्यां ख्यं च लिम्पतासुर।।

itthaṃ pitṝṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛpatisattamaḥ| cakārāyatanaṃ bhūmyāṃ khyaṃ ca limpatāsura||

विभूतिभिः केशवस्य केशवाराधने रतः। नानाधातुविकारैश्च प�चवर्णैश्च चित्रकैः।।

vibhūtibhiḥ keśavasya keśavārādhane rataḥ| nānādhātuvikāraiśca pa�cavarṇaiśca citrakaiḥ||

ददौ दीपानि विधिवद वासुदेवालये बले। सुगन्धितैलपूर्णानि घृतपूर्णानि च स्वयम।।

dadau dīpāni vidhivad vāsudevālaye bale| sugandhitailapūrṇāni ghṛtapūrṇāni ca svayam||

नानावर्णा वैजयन्त्यो महारजनर�जिताः। म�जिष्ठा नवरङ्गीयाः श्वेतपाटलिकाश्रिताः।।

nānāvarṇā vaijayantyo mahārajanara�jitāḥ| ma�jiṣṭhā navaraṅgīyāḥ śvetapāṭalikāśritāḥ||

आरामा विविधा हृद्याः पुष्पाढ्याः फलशालिनः। लतापल्लवसंछन्ना देवदारुभिरावृताः।।

ārāmā vividhā hṛdyāḥ puṣpāḍhyāḥ phalaśālinaḥ| latāpallavasaṃchannā devadārubhirāvṛtāḥ||

कारिताश्च महाम�चाधिष्ठिताः कुशलैर्जनैः। पौरोगवविधानज�ऐ रत्नसंस्कारिभिर्द्दढै।।

kāritāśca mahāma�cādhiṣṭhitāḥ kuśalairjanaiḥ| paurogavavidhānaj�ai ratnasaṃskāribhirddaḍhai||

तेषु नित्यं प्रपूज्यन्ते यतयो ब्रह्मचारिणः। श्रोत्रिया ज�आनसम्पन्ना दीनान्धविकलादयः।।

teṣu nityaṃ prapūjyante yatayo brahmacāriṇaḥ| śrotriyā j�ānasampannā dīnāndhavikalādayaḥ||

इत्थं स नृपतिः कृत्वा श्रद्दधानो जितेन्द्रियः। ज्यामघो विष्णुनिलयं गत इत्यनुशुश्रुमः।।

itthaṃ sa nṛpatiḥ kṛtvā śraddadhāno jitendriyaḥ| jyāmagho viṣṇunilayaṃ gata ityanuśuśrumaḥ||

तमेव चाग्यापि बले मार्गं ज्यामघकारितम। व्रजन्ति नरशार्दूल विष्णुलोकजिगीषवः।।

tameva cāgyāpi bale mārgaṃ jyāmaghakāritam| vrajanti naraśārdūla viṣṇulokajigīṣavaḥ||

तस्मात त्वमपि राजेन्द्र कारयस्वालयं हरेः। तमर्चयस्व यत्नेन ब्राह्मणांश्च बहुश्रुतान। पौराणिकान विशेषेण सदाचाररता�शुचीन।।

tasmāt tvamapi rājendra kārayasvālayaṃ hareḥ| tamarcayasva yatnena brāhmaṇāṃśca bahuśrutān| paurāṇikān viśeṣeṇa sadācāraratā�śucīn||

वासोभिर्भूषणै रत्नैर्गौभिर्भूकनकादिभिः। विभवे सति देवस्य प्रीणनं कुरु चक्रिणः।।

vāsobhirbhūṣaṇai ratnairgaubhirbhūkanakādibhiḥ| vibhave sati devasya prīṇanaṃ kuru cakriṇaḥ||

एवं क्रियायोगरतस्य ते ऽद्य नूनं मुरारिः शुभदो भविष्यति। नरा न सीदन्ति बले समाश्रिता विभुं जगन्नाथमनन्तमच्युतम।।

evaṃ kriyāyogaratasya te 'dya nūnaṃ murāriḥ śubhado bhaviṣyati| narā na sīdanti bale samāśritā vibhuṃ jagannāthamanantamacyutam||

पुलस्त्य उवाच। इत्येवमुक्त्वा वचनं दितीश्वरो वैरोचनं सत्यमनुत्तमं हि। संपूजितस्तेन विमुक्तिमाययौ संपूर्णकामो हरिपादभक्तः।।

pulastya uvāca| ityevamuktvā vacanaṃ ditīśvaro vairocanaṃ satyamanuttamaṃ hi| saṃpūjitastena vimuktimāyayau saṃpūrṇakāmo haripādabhaktaḥ||

गते हि तस्मिन मुदिते पितामहे बलेर्बभौ मन्दिरमिन्दुवर्णम। महेन्द्रशिल्पिप्रवरो ऽथ केशवं स कारयामास महामहीयान।।

gate hi tasmin mudite pitāmahe balerbabhau mandiraminduvarṇam| mahendraśilpipravaro 'tha keśavaṃ sa kārayāmāsa mahāmahīyān||

स्वयं स्वभार्यासहितश्चकार देवालये मार्जनलेपनादिकाः। क्रिया महात्मा यवशर्कराद्यां बलिं चकाराप्रतिमां मधुद्रुहः।।

svayaṃ svabhāryāsahitaścakāra devālaye mārjanalepanādikāḥ| kriyā mahātmā yavaśarkarādyāṃ baliṃ cakārāpratimāṃ madhudruhaḥ||

दीपप्रदानं स्वयमायताक्षी विन्ध्यावली विष्णुगृहे चकार। गेयं स धर्म्यश्रवणं च धीमान पौराणिकैर्विप्रवरैरकारयत।।

dīpapradānaṃ svayamāyatākṣī vindhyāvalī viṣṇugṛhe cakāra| geyaṃ sa dharmyaśravaṇaṃ ca dhīmān paurāṇikairvipravarairakārayat||

तथाविधस्यासुरपुङ्गवस्य धर्म्ये सुमार्गे प्रतिसंस्थितस्य। जगत्पतिर्दिव्यवपुर्जनार्दनस्तस्थौ महात्मा बलिरक्षणाय।।

tathāvidhasyāsurapuṅgavasya dharmye sumārge pratisaṃsthitasya| jagatpatirdivyavapurjanārdanastasthau mahātmā balirakṣaṇāya||

सूर्यायुताभं मुसलं प्रगृह्य निघ्नन स दुष्टारियूथापालान। द्वारि स्थितो न प्रददौ प्रवेशं प्राकारगुप्ते बलिनो गृहे तु।।

sūryāyutābhaṃ musalaṃ pragṛhya nighnan sa duṣṭāriyūthāpālān| dvāri sthito na pradadau praveśaṃ prākāragupte balino gṛhe tu||

द्वारि स्थिते धातरि रक्षपाले नारायणे सर्वगुणाभिरामे। प्रासादमध्ये हरिमीशितारमभ्यर्चयामास सुरर्षिमुख्यम।।

dvāri sthite dhātari rakṣapāle nārāyaṇe sarvaguṇābhirāme| prāsādamadhye harimīśitāramabhyarcayāmāsa surarṣimukhyam||

स एवमास्ते ऽसुरराड बलिस्तु समर्चयन वै हरिपादपङ्कजौ। सस्मार नित्यं हरिभषितानि स तस्य जातो विनयाङ्कुशस्तु।।

sa evamāste 'surarāḍ balistu samarcayan vai haripādapaṅkajau| sasmāra nityaṃ haribhaṣitāni sa tasya jāto vinayāṅkuśastu||

इदं च वृत्तं स पपाठ दैत्यराट स्मरन सुवाक्यानि गुरोः शुभानि। तथ्यानि पथ्यानि परत्र चेह पितामहस्येन्द्रसमस्य वीरः।।

idaṃ ca vṛttaṃ sa papāṭha daityarāṭ smaran suvākyāni guroḥ śubhāni| tathyāni pathyāni paratra ceha pitāmahasyendrasamasya vīraḥ||

ये वृद्धवाक्यानि समाचरन्ति श्रुत्वा दुरुक्तान्यपि पूर्वतस्तु। स्निग्धानि पश्चान्नवनीतशुद्धा मोदन्ति ते नात्र विचारमस्ति।।

ye vṛddhavākyāni samācaranti śrutvā duruktānyapi pūrvatastu| snigdhāni paścānnavanītaśuddhā modanti te nātra vicāramasti||

आपद्भुजङ्गदष्टस्य मन्त्रहीनस्य सर्वदा। वृद्धवाक्यैषधा नूनं कुर्वन्ति किल निर्विषम।।

āpadbhujaṅgadaṣṭasya mantrahīnasya sarvadā| vṛddhavākyaiṣadhā nūnaṃ kurvanti kila nirviṣam||

वृद्धवाक्यामृतं पीत्वा तदुक्तमनुमान्य च। या तृप्तिर्जायते पुंसा सोमपाने कुतस्तथा।।

vṛddhavākyāmṛtaṃ pītvā taduktamanumānya ca| yā tṛptirjāyate puṃsā somapāne kutastathā||

आपत्तौ पतितानां येषां वृद्धा न सन्ति शास्तारः। ते शोच्या बनधूनां जीवन्तो ऽपीह मृततुल्याः।।

āpattau patitānāṃ yeṣāṃ vṛddhā na santi śāstāraḥ| te śocyā banadhūnāṃ jīvanto 'pīha mṛtatulyāḥ||

आपद्ग्राहगृहीतानां वृद्धाः सन्ति न पण्डिताः। येषां मोक्ष्यितारे वै तेषां सान्तिर्न विद्यते।।

āpadgrāhagṛhītānāṃ vṛddhāḥ santi na paṇḍitāḥ| yeṣāṃ mokṣyitāre vai teṣāṃ sāntirna vidyate||

आपज्जलनिमग्नानां ह्रियतां व्यसनोर्मिभिः। वृद्धवाक्यैर्विना नूनं नैवोत्तारं कथ�चन।।

āpajjalanimagnānāṃ hriyatāṃ vyasanormibhiḥ| vṛddhavākyairvinā nūnaṃ naivottāraṃ katha�cana||

तस्माद यो वृद्धवाक्यानि शृणुयाद विदधाति च। स सद्यः सिद्धिमाप्नोति यथा वैरोचनो बलिः।।

tasmād yo vṛddhavākyāni śṛṇuyād vidadhāti ca| sa sadyaḥ siddhimāpnoti yathā vairocano baliḥ||

पुलस्त्य उवाच। एतन्मया पुण्यतमं पुराणं तुभ्यं तथा नारद कीर्तितं वै। श्रुत्वा च कीर्त्या परया समेतो भक्त्या च विष्णोः पदमभ्युपैति।।

pulastya uvāca| etanmayā puṇyatamaṃ purāṇaṃ tubhyaṃ tathā nārada kīrtitaṃ vai| śrutvā ca kīrtyā parayā sameto bhaktyā ca viṣṇoḥ padamabhyupaiti||

यथा पापानि पूयन्ते गङ्गावारिविगाहनात। तथा पुराणश्रवणाद दुरितानां विनाशनम।।

yathā pāpāni pūyante gaṅgāvārivigāhanāt| tathā purāṇaśravaṇād duritānāṃ vināśanam||

न तस्य रोगा जायन्ते न विषं चाभिचारिकम। शरीरे च कुले ब्रह्मन यः श्रुणोति च वामनम।।

na tasya rogā jāyante na viṣaṃ cābhicārikam| śarīre ca kule brahman yaḥ śruṇoti ca vāmanam||

श्रणोति नित्यं विधिवच्च भक्त्या संपूजयन यः प्रणतश्च विष्णुम। स चाश्वमेधस्य सदक्षिणस्य फलं समग्रं परिहिनपापः।।

śraṇoti nityaṃ vidhivacca bhaktyā saṃpūjayan yaḥ praṇataśca viṣṇum| sa cāśvamedhasya sadakṣiṇasya phalaṃ samagraṃ parihinapāpaḥ||

प्राप्नोति दत्तस्य सुवर्णभूमेरश्वस्य गोनागरथस्य चैव नारी नरश्चापि च पादमेकं शृण्वन शुचिः पुण्यतमः पृथिव्याम। 69.5 स्नाने कृते तीर्थवरे सुपुण्ये गङ्गाजले नैमिषपुष्करे वा। कोकामुखे यत प्रवदन्ति विप्राः प्रयागमासाद्य च माघमासे।।

prāpnoti dattasya suvarṇabhūmeraśvasya gonāgarathasya caiva nārī naraścāpi ca pādamekaṃ śṛṇvan śuciḥ puṇyatamaḥ pṛthivyām| 69.5 snāne kṛte tīrthavare supuṇye gaṅgājale naimiṣapuṣkare vā| kokāmukhe yat pravadanti viprāḥ prayāgamāsādya ca māghamāse||

स तत्फलं प्राप्य च वामनस्य संकीर्तयन नान्यमनाः पदं हि। गच्छेन्मया नारद ते ऽद्य चोक्तं यद राजसूयस्य फलं प्रयच्छेत।।

sa tatphalaṃ prāpya ca vāmanasya saṃkīrtayan nānyamanāḥ padaṃ hi| gacchenmayā nārada te 'dya coktaṃ yad rājasūyasya phalaṃ prayacchet||

यद भूमिलोके सुरलोकलभ्ये महत्सुखं प्राप्य नरः समग्रम। प्रापनोति चास्य श्रवणान्महर्षे सौत्रामणेर्नास्ति च संशयो मे।।

yad bhūmiloke suralokalabhye mahatsukhaṃ prāpya naraḥ samagram| prāpanoti cāsya śravaṇānmaharṣe sautrāmaṇernāsti ca saṃśayo me||

रत्नस्य दानस्य च यत्फलं भवेद यत्सूर्यस्य चेन्दोर्ग्रहणे च राहोः। अन्नस्य दानेन फलं यथोक्तं बुभुक्षिते विप्रवरे च साग्निके।।

ratnasya dānasya ca yatphalaṃ bhaved yatsūryasya cendorgrahaṇe ca rāhoḥ| annasya dānena phalaṃ yathoktaṃ bubhukṣite vipravare ca sāgnike||

दुर्भिक्षसंपीडितपुत्रभार्ये यामी सदा पोषणतत्परे च। देवाग्निविप्रर्षिरते च पित्रोः शुश्रुषके भ्रातरि ज्येष्ठसाम्ने। यत्तत्फलं संप्रवदन्ति देवाः स तत फलं लभते चास्य पाठात।।

durbhikṣasaṃpīḍitaputrabhārye yāmī sadā poṣaṇatatpare ca| devāgniviprarṣirate ca pitroḥ śuśruṣake bhrātari jyeṣṭhasāmne| yattatphalaṃ saṃpravadanti devāḥ sa tat phalaṃ labhate cāsya pāṭhāt||

चतुर्दशं वामनमाहुरग्र्यं श्रुते च यस्याघचयाश्च नाशम। प्रयान्ति नास्त्यत्र च संशयो मे महान्ति पापान्यपि नारदाशु।।

caturdaśaṃ vāmanamāhuragryaṃ śrute ca yasyāghacayāśca nāśam| prayānti nāstyatra ca saṃśayo me mahānti pāpānyapi nāradāśu||

पाठात संश्रवणाद विप्र श्रावणादपि कस्यचित। सर्वपापानि नश्यन्ति वामनस्य सदा मुदे।।

pāṭhāt saṃśravaṇād vipra śrāvaṇādapi kasyacit| sarvapāpāni naśyanti vāmanasya sadā mude||

इदं रहस्यं परमं तवोक्तं न वाच्यमेतद्धरिभक्तिवर्जिते। द्विजस्य निन्दारतिहिनदक्षिणे सहेतुवाक्यावृतपापसत्त्वे।।

idaṃ rahasyaṃ paramaṃ tavoktaṃ na vācyametaddharibhaktivarjite| dvijasya nindāratihinadakṣiṇe sahetuvākyāvṛtapāpasattve||

नमो नमः कारण वामनाय नित्यं यो वदेन्नियतं द्विजः। तस्य विष्णुः पदं मोक्षं ददाति सुरपूजितः।।

namo namaḥ kāraṇa vāmanāya nityaṃ yo vadenniyataṃ dvijaḥ| tasya viṣṇuḥ padaṃ mokṣaṃ dadāti surapūjitaḥ||

वाचकाय प्रदातव्य गोभूस्वर्णविभूषणम। वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कुर्वन श्रवणनाशकम।।

vācakāya pradātavya gobhūsvarṇavibhūṣaṇam| vittaśāṭhyaṃ na kartavyaṃ kurvan śravaṇanāśakam||

त्रिसंध्यं च पठन शृण्वन सर्वपापप्रणाशनम। असूयारहितं विप्र सर्वसम्पत्प्रदायकम।।

trisaṃdhyaṃ ca paṭhan śṛṇvan sarvapāpapraṇāśanam| asūyārahitaṃ vipra sarvasampatpradāyakam||