Stories of Great Devotees

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः काष्ठीलायाः शुचिस्मिते। सन्ध्यावली नाम भृशं तामुवाच ह सादरम।।

tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ kāṣṭhīlāyāḥ śucismite| sandhyāvalī nāma bhṛśaṃ tāmuvāca ha sādaram||

त्वद्वाक्याद्विस्मयो जातः काष्ठीले सांप्रतं मम। कथं दृष्टा मया त्वं च यास्यन्ती कुत्सितां गतिम।।

tvadvākyādvismayo jātaḥ kāṣṭhīle sāṃprataṃ mama| kathaṃ dṛṣṭā mayā tvaṃ ca yāsyantī kutsitāṃ gatim||

कर्मणा केन ते मुक्तिर्भवेत्कुत्सितयोनितः। तन्मे वद विशालाङ्गे त्वां दृष्ट्वा दुःखिता ह्यहम।।

karmaṇā kena te muktirbhavetkutsitayonitaḥ| tanme vada viśālāṅge tvāṃ dṛṣṭvā duḥkhitā hyaham||

मांसपिण्डोपमं श्लक्ष्णं नवनीतोपमं शुभे। शरीरं तव संवीक्ष्य तया मे जायते हृदि।।

māṃsapiṇḍopamaṃ ślakṣṇaṃ navanītopamaṃ śubhe| śarīraṃ tava saṃvīkṣya tayā me jāyate hṛdi||

पृथिवीं दास्यसे सुभ्रु सकलामपि मत्कृते। तथापि नैव मुच्येयं सद्यः कुत्सितयोनितः।।

pṛthivīṃ dāsyase subhru sakalāmapi matkṛte| tathāpi naiva mucyeyaṃ sadyaḥ kutsitayonitaḥ||

येन पुण्येन सुभगे मुच्येयं कर्मबन्धनात। तन्निर्दिशामि सुमहद्गतिदं त्वं निशामय।।

yena puṇyena subhage mucyeyaṃ karmabandhanāt| tannirdiśāmi sumahadgatidaṃ tvaṃ niśāmaya||

यश्चायं माघमासस्तु सर्वमासोत्तमः स्मृतः। यस्मिन क्रोशन्ति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च।।

yaścāyaṃ māghamāsastu sarvamāsottamaḥ smṛtaḥ| yasmin krośanti pāpāni brahmahatyādikāni ca||

दुर्लभो माघमासो वै दुर्ल्लभं जन्म मानुषम। दुर्ल्लभं चोषसि स्नानं दुर्लभं कृष्णसेवनम।।

durlabho māghamāso vai durllabhaṃ janma mānuṣam| durllabhaṃ coṣasi snānaṃ durlabhaṃ kṛṣṇasevanam||

दुर्लभो वासरो विष्णोर्विधिना समुपोषितः। देवैस्तेजः परिक्षिप्तं माघमासे स्वकं जले।।

durlabho vāsaro viṣṇorvidhinā samupoṣitaḥ| devaistejaḥ parikṣiptaṃ māghamāse svakaṃ jale||

तस्माज्जलं माघमासे पावनं हि विशेषतः। नेदृशी संगरे शूरैर्गतिः प्राप्येत सौख्यदा।।

tasmājjalaṃ māghamāse pāvanaṃ hi viśeṣataḥ| nedṛśī saṃgare śūrairgatiḥ prāpyeta saukhyadā||

यादृशी प्लवने प्रातः प्राप्यते नियमस्थितैः। सरित्तडागवापीषु स्नाने सत्तममीरितम।।

yādṛśī plavane prātaḥ prāpyate niyamasthitaiḥ| sarittaḍāgavāpīṣu snāne sattamamīritam||

कूपभाण्डजलैर्मध्यं जघन्यं वह्नितापितैः। न सौख्यैर्लभ्यते पुण्यं दुःखैरेवाप्यते तु तत।।

kūpabhāṇḍajalairmadhyaṃ jaghanyaṃ vahnitāpitaiḥ| na saukhyairlabhyate puṇyaṃ duḥkhairevāpyate tu tat||

धर्म्मसेवार्थकं स्नानं नाङ्गनैर्मल्यहेतुकम। होमार्थं सेवनं वह्नेर्न च शीतादिहानये।।

dharmmasevārthakaṃ snānaṃ nāṅganairmalyahetukam| homārthaṃ sevanaṃ vahnerna ca śītādihānaye||

यावन्नोदयते सूर्यस्तावत्स्नानं विधीयते। आच्छादिते घनैर्व्योम्नि ह्युद्गमिष्यन्तमर्थयेत।।

yāvannodayate sūryastāvatsnānaṃ vidhīyate| ācchādite ghanairvyomni hyudgamiṣyantamarthayet||

अभावे सरिदादीनां नवकुंभस्थितं जलम। वायुना ताडितं रात्रौ स्नाने गङ्गासमं विदुः।।

abhāve saridādīnāṃ navakuṃbhasthitaṃ jalam| vāyunā tāḍitaṃ rātrau snāne gaṅgāsamaṃ viduḥ||

माघस्नायी वरारोहे दुर्गतिं नैव पश्यति। तन्नास्ति पातकं यत्तु माघस्नानं न शोधयेत।।

māghasnāyī varārohe durgatiṃ naiva paśyati| tannāsti pātakaṃ yattu māghasnānaṃ na śodhayet||

अग्निप्रवेशादधिकं माघोषस्येव मज्जनम। जीवता भुज्यते दुःखं मृतेन बहुलं सुखम।।

agnipraveśādadhikaṃ māghoṣasyeva majjanam| jīvatā bhujyate duḥkhaṃ mṛtena bahulaṃ sukham||

एतस्मात्कारणाद्भद्रे माघस्नानं विशिष्यते। अहन्यहनि दातव्यास्तिलाः शर्करयान्विताः।।

etasmātkāraṇādbhadre māghasnānaṃ viśiṣyate| ahanyahani dātavyāstilāḥ śarkarayānvitāḥ||

मेघपुंष्पोपपन्नेन सहान्नेन सुमध्यमे। यावकैश्चैव होतव्या गव्यसर्पिः समन्वितैः।।

meghapuṃṣpopapannena sahānnena sumadhyame| yāvakaiścaiva hotavyā gavyasarpiḥ samanvitaiḥ||

माध्यां स्नानसमाप्तै तु दद्याद्विप्राय षड्रसम। सूर्यो मे प्रीयतां देवो विष्णुमूर्तिर्निरञ्जनः।।

mādhyāṃ snānasamāptai tu dadyādviprāya ṣaḍrasam| sūryo me prīyatāṃ devo viṣṇumūrtirnirañjanaḥ||

वासांसि द्विजयुग्माय स सप्तान्नानि चार्पयेत। त्रिंशच्च मोदका देयास्तिलान्नाः शर्करामयाः।।

vāsāṃsi dvijayugmāya sa saptānnāni cārpayet| triṃśacca modakā deyāstilānnāḥ śarkarāmayāḥ||

भागास्त्रयस्तिलानां तु चतुर्थः शर्करांशकः। तांबूलादीनि भोग्यानि भक्त्यादकद्याद्विधानवित।।

bhāgāstrayastilānāṃ tu caturthaḥ śarkarāṃśakaḥ| tāṃbūlādīni bhogyāni bhaktyādakadyādvidhānavit||

स्रोतोमुखः सरिति चान्यत्र भास्करसंमुखः। स्नायादावाह्य तीर्थानि गङ्गादीन्य कर्मण्डलात।।

srotomukhaḥ sariti cānyatra bhāskarasaṃmukhaḥ| snāyādāvāhya tīrthāni gaṅgādīnya karmaṇḍalāt||

यदनेकजनुर्जन्यं यज्ज्ञानाज्ञानतः कृतम। त्वत्तेजसा हतं चास्तु तत्तु पापं सहस्रधा।।

yadanekajanurjanyaṃ yajjñānājñānataḥ kṛtam| tvattejasā hataṃ cāstu tattu pāpaṃ sahasradhā||

दिवाकर जगन्नाथ प्रभाकर नमो ऽस्तु ते। परिपूर्णं कुरुष्वेदं माघस्नानं ममाच्युत।।

divākara jagannātha prabhākara namo 'stu te| paripūrṇaṃ kuruṣvedaṃ māghasnānaṃ mamācyuta||

तीर्थस्नायी वरारोहे माघस्नायी फलाल्पकः। तीर्थस्नानादियात्स्वर्गं माघस्नानात्परं पदम।।

tīrthasnāyī varārohe māghasnāyī phalālpakaḥ| tīrthasnānādiyātsvargaṃ māghasnānātparaṃ padam||

माघस्य धवले पक्षे भवेदेकादशी तु या। रविवारेण संयुक्ता महापातकनाशिनी।।

māghasya dhavale pakṣe bhavedekādaśī tu yā| ravivāreṇa saṃyuktā mahāpātakanāśinī||

विनापि ऋक्षसंयोगं सा शुक्लैकादशी नृणाम। विनिर्दहति पापानि कुनृपो विषयं यथा।।

vināpi ṛkṣasaṃyogaṃ sā śuklaikādaśī nṛṇām| vinirdahati pāpāni kunṛpo viṣayaṃ yathā||

कुपुत्रस्तु कुलं यद्वत्कुभार्या च पतिं यथा। अधर्मस्तु यथा धर्मं कुमन्त्री नृपतिं यथा।।

kuputrastu kulaṃ yadvatkubhāryā ca patiṃ yathā| adharmastu yathā dharmaṃ kumantrī nṛpatiṃ yathā||

अज्ञानं च यथा ज्ञानं कुशौचं शुचितां यथा। यथा हन्त्यनृतं सत्यं वादस्संवादमेव च।।

ajñānaṃ ca yathā jñānaṃ kuśaucaṃ śucitāṃ yathā| yathā hantyanṛtaṃ satyaṃ vādassaṃvādameva ca||

उष्णं हिममनर्थोरऽथं पापं कीर्तिं स्मयस्तपः। यथा रसा महारोगाञ्छ्राद्धं संकेत एव च।।

uṣṇaṃ himamanarthor'thaṃ pāpaṃ kīrtiṃ smayastapaḥ| yathā rasā mahārogāñchrāddhaṃ saṃketa eva ca||

तथा दुरितसंघं तु द्वादशी हन्ति साधिता। ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः।।

tathā duritasaṃghaṃ tu dvādaśī hanti sādhitā| brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ||

महान्ति पातकान्येतान्याशु हन्ति हरेर्दिनम। समवेतानि चैतानि न शामयति पुष्करम।।

mahānti pātakānyetānyāśu hanti harerdinam| samavetāni caitāni na śāmayati puṣkaram||

न चापि नैमिषारण्यं न क्षेत्रं कुरुसंज्ञितम। प्रभासो न गया देवि न रेवा न सरस्वती।।

na cāpi naimiṣāraṇyaṃ na kṣetraṃ kurusaṃjñitam| prabhāso na gayā devi na revā na sarasvatī||

न गगा यमुना चैव प्रयागो न च देवका। न सरांसि नदाश्चान्ये होमदानतपांसि च।।

na gagā yamunā caiva prayāgo na ca devakā| na sarāṃsi nadāścānye homadānatapāṃsi ca||

न चान्यत्सुकृतं सुभ्रु पुराणे पठ्यते स्फुटम। पापसंघविनाशाय मुक्त्वैकं हरिवासरम।।

na cānyatsukṛtaṃ subhru purāṇe paṭhyate sphuṭam| pāpasaṃghavināśāya muktvaikaṃ harivāsaram||

उपोषणात्सकृद्देवि विनश्यन्त्यघराशयः। एकतः पृथिवीदानमेकतो हरिवासरम।।

upoṣaṇātsakṛddevi vinaśyantyagharāśayaḥ| ekataḥ pṛthivīdānamekato harivāsaram||

न समं ब्रह्मणा प्रोक्तमधिकं हरिवासरम। तस्मिन्वराहवपुषं कृत्वा देवं तु हाटकम।।

na samaṃ brahmaṇā proktamadhikaṃ harivāsaram| tasminvarāhavapuṣaṃ kṛtvā devaṃ tu hāṭakam||

घटोपरि नवे पात्रे धृत्वा ताम्रमये शुभे। सर्वबीजान्विते चैव सितवस्त्रावगुण्ठिते।।

ghaṭopari nave pātre dhṛtvā tāmramaye śubhe| sarvabījānvite caiva sitavastrāvaguṇṭhite||

सहिरण्ये सुदीपाढ्ये कृतपुष्पावतंसके। विधिना पूजयित्वा चकुर्याज्जागरणं व्रती।।

sahiraṇye sudīpāḍhye kṛtapuṣpāvataṃsake| vidhinā pūjayitvā cakuryājjāgaraṇaṃ vratī||

प्रातर्विप्राय दद्याच्च वैष्णवाय कुटुंबिने। तत्कुंभक्रोडसंयुक्तं सनैवेद्यपरिच्छदम।।

prātarviprāya dadyācca vaiṣṇavāya kuṭuṃbine| tatkuṃbhakroḍasaṃyuktaṃ sanaivedyaparicchadam||

पश्चाच्च पारणं कुर्याद्द्विजान्भोज्य सुहृद्वृतः। एवं कृते वरारोहे न भूयो जायते क्वचित।।

paścācca pāraṇaṃ kuryāddvijānbhojya suhṛdvṛtaḥ| evaṃ kṛte varārohe na bhūyo jāyate kvacit||

बहुजन्मार्ज्जितं पापं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत। तत्सर्वं नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा।।

bahujanmārjjitaṃ pāpaṃ jñānājñānakṛtaṃ ca yat| tatsarvaṃ nāśamāyāti tamaḥ sūryodaye yathā||

यथाशास्त्रं मया तुभ्यं वर्णिता द्वादशी शुभे। या सा कृता त्वया पूर्वमासीद्देव्यन्यजन्मनि।।

yathāśāstraṃ mayā tubhyaṃ varṇitā dvādaśī śubhe| yā sā kṛtā tvayā pūrvamāsīddevyanyajanmani||

यस्यास्तवातुला पुष्टिर्वर्तते वर्तयिष्यति। भर्त्तुस्तव च पुत्रस्य सर्वदा सुखदायिनी।।

yasyāstavātulā puṣṭirvartate vartayiṣyati| bharttustava ca putrasya sarvadā sukhadāyinī||

तस्यास्त्वया तुरीयांशो देयश्चेन्मह्यमादरात। तदा प्रीता गमिष्यामि तद्विष्णोः परमं पदम।।

tasyāstvayā turīyāṃśo deyaścenmahyamādarāt| tadā prītā gamiṣyāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam||

वित्ताह्रुतिजं पापं यद्भूतं मम सुंदरि। तस्य पावनहेतुं च तुरीयांशं प्रयच्छ मे।।

vittāhrutijaṃ pāpaṃ yadbhūtaṃ mama suṃdari| tasya pāvanahetuṃ ca turīyāṃśaṃ prayaccha me||

जीवितेनापि वित्तेन भर्तारं वञ्चयेत्तु या। कृमियोनिशतं गत्वा पुल्कसी जायते तु सा।।

jīvitenāpi vittena bhartāraṃ vañcayettu yā| kṛmiyoniśataṃ gatvā pulkasī jāyate tu sā||

सुरतं याचमानाय पत्ये वित्तं च मानिनि। या न यच्छति दुर्बुद्धिः काष्ठीला जायते ध्रुवम।।

surataṃ yācamānāya patye vittaṃ ca mānini| yā na yacchati durbuddhiḥ kāṣṭhīlā jāyate dhruvam||

तत्पातकविशुद्ध्यर्थं देहि मे द्वादशीभवम। तुरीयांशमितं पुण्यं यद्यस्ति मयि ते घृणा।।

tatpātakaviśuddhyarthaṃ dehi me dvādaśībhavam| turīyāṃśamitaṃ puṇyaṃ yadyasti mayi te ghṛṇā||

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्याः काष्ठीलायाः सुलोचने। पुण्यं दत्तवती तस्यै पाणौ वारि प्रगृह्य च।।

etacchrutvā vacastasyāḥ kāṣṭhīlāyāḥ sulocane| puṇyaṃ dattavatī tasyai pāṇau vāri pragṛhya ca||

यत्कृतं हि मया पूर्वमेकादश्या मुपोषणम। तत्तुरीयांशपुण्येन काष्ठीलेयं विमुच्यताम।।

yatkṛtaṃ hi mayā pūrvamekādaśyā mupoṣaṇam| tatturīyāṃśapuṇyena kāṣṭhīleyaṃ vimucyatām||

पूर्वजन्मकृतात्पापात्सत्यं सत्यं मयोदितम। एवमुक्ते तु वचने मया विद्युत्समप्रभा।।

pūrvajanmakṛtātpāpātsatyaṃ satyaṃ mayoditam| evamukte tu vacane mayā vidyutsamaprabhā||

दृष्टा दिव्यविमानस्था गच्छन्ती वैष्णवं पदम। पतिर्हि दैवतं लोके वञ्चनीयो न भार्यया।।

dṛṣṭā divyavimānasthā gacchantī vaiṣṇavaṃ padam| patirhi daivataṃ loke vañcanīyo na bhāryayā||

देहेन चापि वित्तेन यदीच्छेच्छोभनां गतिम। सा त्वं ब्रूहि प्रदास्यामि भर्तुरर्थे तवेप्सितम।।

dehena cāpi vittena yadīcchecchobhanāṃ gatim| sā tvaṃ brūhi pradāsyāmi bharturarthe tavepsitam||

वित्तं देहं तथा पुत्रं यच्चान्यद्वा वरानने। किमन्यद्दैवतं लोके स्त्रीणामेकं पतिं विना।।

vittaṃ dehaṃ tathā putraṃ yaccānyadvā varānane| kimanyaddaivataṃ loke strīṇāmekaṃ patiṃ vinā||

तस्यार्थे वा त्यजेद्वित्तं जीवितं वा सुलोचने। कल्पकोटिशतं साग्रं विष्णुलोके महीयते।।

tasyārthe vā tyajedvittaṃ jīvitaṃ vā sulocane| kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ viṣṇuloke mahīyate||

अग्न्यादिसाक्ष्ये वृतमीक्ष्य निष्ठुरा युक्तं सुधोरैर्व्यसनैर्द्विजात्मजा। पतिं ददौ नैव च याचिता धनं तेनैव पापेन बभूव कीटा।।

agnyādisākṣye vṛtamīkṣya niṣṭhurā yuktaṃ sudhorairvyasanairdvijātmajā| patiṃ dadau naiva ca yācitā dhanaṃ tenaiva pāpena babhūva kīṭā||

एतन्मया दुष्टमनङ्गयष्टि कौमारभावे पितृवेश्मवासे। ज्ञात्वा हितं तथ्यमिदं स्वभर्तुर्ददामि सर्वं च गृहाण सुभ्रु।।

etanmayā duṣṭamanaṅgayaṣṭi kaumārabhāve pitṛveśmavāse| jñātvā hitaṃ tathyamidaṃ svabharturdadāmi sarvaṃ ca gṛhāṇa subhru||

संध्यावलीवचः श्रुत्वा मोहिनी दुहिता विधेः। उवाच तत्परा स्वीये कार्ये मोहकरण्डिका।।

saṃdhyāvalīvacaḥ śrutvā mohinī duhitā vidheḥ| uvāca tatparā svīye kārye mohakaraṇḍikā||

यद्येवं त्वं विजानासि धर्माधर्मगतिं शुभे। भर्तुरर्थे प्रदात्री च धनजीवितयोरपि।।

yadyevaṃ tvaṃ vijānāsi dharmādharmagatiṃ śubhe| bharturarthe pradātrī ca dhanajīvitayorapi||

तदाहं याचये वित्तं जीवितादधिकं शुभे। देहि पुत्रशिरोः मह्यं यदिष्टं हृदयाधिकम।।

tadāhaṃ yācaye vittaṃ jīvitādadhikaṃ śubhe| dehi putraśiroḥ mahyaṃ yadiṣṭaṃ hṛdayādhikam||

यदि नो भोजनं कुर्यात्संप्राप्ते हरिवासरे। तदा स्वहस्ते संगृह्य खड्गं राजा पतिस्तव।।

yadi no bhojanaṃ kuryātsaṃprāpte harivāsare| tadā svahaste saṃgṛhya khaḍgaṃ rājā patistava||

धर्माङ्गदशिरश्चारु चन्द्रबिंबोपमं शुभम। अजातश्मश्रुकं चैव कुण्डलाभ्यां विभूषितम।।

dharmāṅgadaśiraścāru candrabiṃbopamaṃ śubham| ajātaśmaśrukaṃ caiva kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam||

छित्वा शीघ्रं पातयतु ममोत्संगे सुलोचने। एतद्वा कुरुतद्भद्रे यदान्नं न भुनक्ति च।।

chitvā śīghraṃ pātayatu mamotsaṃge sulocane| etadvā kurutadbhadre yadānnaṃ na bhunakti ca||

दिने माधवदेवस्य पापसंघविनाशने। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या मोहिन्याः कटुकाक्षरम।।

dine mādhavadevasya pāpasaṃghavināśane| tacchrutvā vacanaṃ tasyā mohinyāḥ kaṭukākṣaram||

प्रचकंपे क्षणं देवी शीतार्ता कदली यथा। संध्यावली ततो धैर्यमास्थाय वरवार्णिनी।।

pracakaṃpe kṣaṇaṃ devī śītārtā kadalī yathā| saṃdhyāvalī tato dhairyamāsthāya varavārṇinī||

उवाच मोहिनीं वाक्यं सुमुखी प्रहसंत्यपि। श्रूयन्ते हि पुराणेषु गाथाः सुभ्रु समीरिताः।।

uvāca mohinīṃ vākyaṃ sumukhī prahasaṃtyapi| śrūyante hi purāṇeṣu gāthāḥ subhru samīritāḥ||

द्वादशी प्रति संबद्धाः स्वर्गमोक्षप्रदायिकाः। धनं त्यजेत्त्यजेद्दाराञ्जीवितं च गृहं त्यजेत।।

dvādaśī prati saṃbaddhāḥ svargamokṣapradāyikāḥ| dhanaṃ tyajettyajeddārāñjīvitaṃ ca gṛhaṃ tyajet||

त्यजेद्देशं तथा भूपं स्वर्गं मित्रं गुरुं त्यजेत। त्यजेत्तीर्थं त्यजेद्धर्मं त्यजेदत्यन्तसुप्रियम।।

tyajeddeśaṃ tathā bhūpaṃ svargaṃ mitraṃ guruṃ tyajet| tyajettīrthaṃ tyajeddharmaṃ tyajedatyantasupriyam||

त्यजेद्योगं त्यजेद्दानं ज्ञानं पुण्यक्रिया त्यजेत। तपस्त्यजेत्त्यजेद्विद्यां सिद्धिं मोक्षं त्यजेच्छुभे।।

tyajedyogaṃ tyajeddānaṃ jñānaṃ puṇyakriyā tyajet| tapastyajettyajedvidyāṃ siddhiṃ mokṣaṃ tyajecchubhe||

न त्यजेद्द्वादगशीं पुण्यां पक्षयोरुभयोरपि। इह संबन्धिनः सर्वे पुत्रभ्रातृसुहृत्प्रियाः।।

na tyajeddvādagaśīṃ puṇyāṃ pakṣayorubhayorapi| iha saṃbandhinaḥ sarve putrabhrātṛsuhṛtpriyāḥ||

ऐहिकामुष्मिके देवि साधनी द्वादशी स्मृता। द्वादश्यास्तु प्रभावेण सर्वं क्षेमं भविष्यति।।

aihikāmuṣmike devi sādhanī dvādaśī smṛtā| dvādaśyāstu prabhāveṇa sarvaṃ kṣemaṃ bhaviṣyati||

दापये तव तुष्ट्यर्थं धर्माङ्गदशिरः शुभे। विश्वासं कुरु मे वाक्ये सुखिनी भव शोभने।।

dāpaye tava tuṣṭyarthaṃ dharmāṅgadaśiraḥ śubhe| viśvāsaṃ kuru me vākye sukhinī bhava śobhane||

इहार्थं श्रूयते भद्रे इतिहासः पुरातनः। कथयिष्यामि ते भद्रे सावधाना श्रुणुष्व मे।।

ihārthaṃ śrūyate bhadre itihāsaḥ purātanaḥ| kathayiṣyāmi te bhadre sāvadhānā śruṇuṣva me||

आसीद्विरोचनः पूर्वं दैत्यो धर्मपरायणः। तस्य भार्या विशालाक्षी द्विजपूजनतत्परा।।

āsīdvirocanaḥ pūrvaṃ daityo dharmaparāyaṇaḥ| tasya bhāryā viśālākṣī dvijapūjanatatparā||

नित्यमेकमृषिं प्रातः पूजयित्वा यथाविधि। पादोदकं तस्य सुभ्रु भक्त्या पिबति हृष्टधीः।।

nityamekamṛṣiṃ prātaḥ pūjayitvā yathāvidhi| pādodakaṃ tasya subhru bhaktyā pibati hṛṣṭadhīḥ||

प्राह्लादिशङ्किता देवा आसन्पूर्वं मृते सति। हिरण्यकशिपौ राज्यं शासति ह्युग्रतेजसि।।

prāhlādiśaṅkitā devā āsanpūrvaṃ mṛte sati| hiraṇyakaśipau rājyaṃ śāsati hyugratejasi||

प्राह्लादौ ह्लादसंयुक्ते चेरुर्व्यग्रा महीतले। एकदा शक्रमुख्यास्ते देवाः समन्त्र्य वाक्पतिम।।

prāhlādau hlādasaṃyukte cerurvyagrā mahītale| ekadā śakramukhyāste devāḥ samantrya vākpatim||

प्रोचुः किं कार्यमधुनास्माभिः शत्रु प्रतापितैः। तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां देवानां गुरुरब्रवीत।।

procuḥ kiṃ kāryamadhunāsmābhiḥ śatru pratāpitaiḥ| tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ devānāṃ gururabravīt||

विष्णुर्विज्ञापनीयो ऽद्य दुःखं प्राप्तैः सुरव्रजैः। तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गुरोरमिततेजसः।।

viṣṇurvijñāpanīyo 'dya duḥkhaṃ prāptaiḥ suravrajaiḥ| tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya guroramitatejasaḥ||

विरोचनप्राणहत्यै जग्मुर्वैकुण्ठमन्तिके। तत्र गत्वा सुरश्रेष्ठं वैकुण्ठं तुष्टुवुः स्तवैः।।

virocanaprāṇahatyai jagmurvaikuṇṭhamantike| tatra gatvā suraśreṣṭhaṃ vaikuṇṭhaṃ tuṣṭuvuḥ stavaiḥ||

नमो देवाधिदेवाय विष्णवे ऽमिततेजसे। भक्तविघ्नविनाशाय वैकुण्ठाय नमो नमः।।

namo devādhidevāya viṣṇave 'mitatejase| bhaktavighnavināśāya vaikuṇṭhāya namo namaḥ||

हरये ऽद्भुतसिंहाय वामनाय महात्मने। क्रोडरूपाय मत्स्याय प्रलयाब्धिनिवासिने।।

haraye 'dbhutasiṃhāya vāmanāya mahātmane| kroḍarūpāya matsyāya pralayābdhinivāsine||

कूर्माय मन्दरधृते भार्गवायाब्धिशायिने। रामायाखिलनाथाय विश्वेशाय च साक्षिणे।।

kūrmāya mandaradhṛte bhārgavāyābdhiśāyine| rāmāyākhilanāthāya viśveśāya ca sākṣiṇe||

दत्तात्रेयाय शुद्धाय कपिलायार्तिहारिणे। यज्ञाय धृतधर्माय सनकादिस्वरूपिणे।।

dattātreyāya śuddhāya kapilāyārtihāriṇe| yajñāya dhṛtadharmāya sanakādisvarūpiṇe||

ध्रुवस्य वरदात्रे च पृथवे भूरिकर्मणे। ऋषभाय विशुद्धाय हयशीर्षभृतात्मने।।

dhruvasya varadātre ca pṛthave bhūrikarmaṇe| ṛṣabhāya viśuddhāya hayaśīrṣabhṛtātmane||

हंसायागमरूपायामृतकुम्भविधारिणे। कृष्णांय वासुदेवाय संकर्षणवपुर्धृते।।

haṃsāyāgamarūpāyāmṛtakumbhavidhāriṇe| kṛṣṇāṃya vāsudevāya saṃkarṣaṇavapurdhṛte||

प्रद्युम्नायानिरुद्धाय ब्रह्मणे शङ्कराय च। कुमाराय गणेशाय नन्दिने भृङ्गिणे नमः।।

pradyumnāyāniruddhāya brahmaṇe śaṅkarāya ca| kumārāya gaṇeśāya nandine bhṛṅgiṇe namaḥ||

गन्धमादनवासाय नरनारायणाय च। जगन्नाथाय नाथाय नमो रामेश्वराय च।।

gandhamādanavāsāya naranārāyaṇāya ca| jagannāthāya nāthāya namo rāmeśvarāya ca||

द्वारकावासिने चैव तुलसी वनवासिने। नमः कमलनाभाय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये।।

dvārakāvāsine caiva tulasī vanavāsine| namaḥ kamalanābhāya namaste paṅkajāṅghraye||

नमः कमलहस्ताय कमलाक्षाय ते नमः। कमलाप्रतिपालाय केशवाय नमो नमः।।

namaḥ kamalahastāya kamalākṣāya te namaḥ| kamalāpratipālāya keśavāya namo namaḥ||

नमो भास्कररूपाय शशिरूपधराय च। लोकपालस्वरूपाय प्रजापतिवपुर्धृते।।

namo bhāskararūpāya śaśirūpadharāya ca| lokapālasvarūpāya prajāpativapurdhṛte||

भूतग्रामस्वरूपाय जीवरूपाय तेजसे। जयाय जयिने नेत्रे नियमाय क्रियात्मने।।

bhūtagrāmasvarūpāya jīvarūpāya tejase| jayāya jayine netre niyamāya kriyātmane||

निर्गुणाय निरीहाय नीतिज्ञायाक्रियात्मने। बुद्धाय कल्किरूपाय क्षेत्रज्ञायाक्षराय च।।

nirguṇāya nirīhāya nītijñāyākriyātmane| buddhāya kalkirūpāya kṣetrajñāyākṣarāya ca||

गोविन्दाय जगद्भर्त्रे ऽनन्तायाद्याय शार्ङ्गिणे। शङ्खिने गदिने चैव नमश्चक्रधराय च।।

govindāya jagadbhartre 'nantāyādyāya śārṅgiṇe| śaṅkhine gadine caiva namaścakradharāya ca||

खड्गिने शूलिने चैव सर्वशस्त्रास्त्रघातिने। शरण्याय वरेण्याय पराय परमात्मने।।

khaḍgine śūline caiva sarvaśastrāstraghātine| śaraṇyāya vareṇyāya parāya paramātmane||

हृषीकेशाय विश्वाय विश्वरूपाय ते नमः। कालनाभाय कालाय शशिसूर्य्यदृशे नमः। पूर्णाय परिसेव्याय परात्परतराय च।।

hṛṣīkeśāya viśvāya viśvarūpāya te namaḥ| kālanābhāya kālāya śaśisūryyadṛśe namaḥ| pūrṇāya parisevyāya parātparatarāya ca||

जगत्कर्त्रे जगद्भर्त्रे जगद्धात्रेंऽतकाय च। मोहिने क्षोभिने कामरूपिणे ऽजाय सूरिणे।।

jagatkartre jagadbhartre jagaddhātreṃ'takāya ca| mohine kṣobhine kāmarūpiṇe 'jāya sūriṇe||

भगवंस्तव संप्राप्ताः शरणं दैत्यतापिताः। तद्विधत्स्वाखिलाधार यथा हि सुखिनो वयम।।

bhagavaṃstava saṃprāptāḥ śaraṇaṃ daityatāpitāḥ| tadvidhatsvākhilādhāra yathā hi sukhino vayam||

पुत्रमित्रकलत्रादिसंयुता विहरामहे। तच्छ्रुत्वा स्तवनं तेषां वैकुण्ठः प्रीतमानसः।।

putramitrakalatrādisaṃyutā viharāmahe| tacchrutvā stavanaṃ teṣāṃ vaikuṇṭhaḥ prītamānasaḥ||

प्रददौ दर्शनं तेषां दैत्यसं संतापितात्मनाम। ते दृष्ट्वा देवदेवेशं वैकुण्ठं स्निग्धमानसम।।

pradadau darśanaṃ teṣāṃ daityasaṃ saṃtāpitātmanām| te dṛṣṭvā devadeveśaṃ vaikuṇṭhaṃ snigdhamānasam||

विरोचनवधायाशु प्रार्थयामासुरादरात। तच्छ्रुत्वा शक्रमुख्यानां कार्यं कार्यविदां वरः।।

virocanavadhāyāśu prārthayāmāsurādarāt| tacchrutvā śakramukhyānāṃ kāryaṃ kāryavidāṃ varaḥ||

समाश्वास्य सुरान्प्रीत्या विससर्ज मुदान्वितान। गतेषु देववर्गेषु सर्वोपायविदांवरः।।

samāśvāsya surānprītyā visasarja mudānvitān| gateṣu devavargeṣu sarvopāyavidāṃvaraḥ||

वृद्धब्राह्मणरूपेण विरोचनगृहं ययौ। द्विजपूजनकाले तु संप्राप्तः कार्यसाधकः।।

vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa virocanagṛhaṃ yayau| dvijapūjanakāle tu saṃprāptaḥ kāryasādhakaḥ||

तं तु दृष्ट्वा विशालाक्षी ब्राह्मणं हृष्टमानसा। अपूर्वं भक्तिभावेन ददौ सत्कृत्य चासनम।।

taṃ tu dṛṣṭvā viśālākṣī brāhmaṇaṃ hṛṣṭamānasā| apūrvaṃ bhaktibhāvena dadau satkṛtya cāsanam||

सो ऽनङ्गीकृत्य तद्दत्तमासनं प्राह तां शुभे। नाहं समाददे देवि त्वद्दत्तं परमासनम।।

so 'naṅgīkṛtya taddattamāsanaṃ prāha tāṃ śubhe| nāhaṃ samādade devi tvaddattaṃ paramāsanam||

शृणु मे कार्यमतुलं यदर्थमहमागतः। यन्मे मनोगतं कार्यं तद्विज्ञाय च मानिनि।।

śṛṇu me kāryamatulaṃ yadarthamahamāgataḥ| yanme manogataṃ kāryaṃ tadvijñāya ca mānini||

योंऽगीकरोति तत्पूजां ग्रहीष्यामि वरानने। तच्छ्रुत्वा वृद्धविप्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदा।।

yoṃ'gīkaroti tatpūjāṃ grahīṣyāmi varānane| tacchrutvā vṛddhaviprasya vākyaṃ vākyaviśāradā||

मायया मोहिता विष्णोः स्त्रीत्वाच्चाहातिहर्षिता। यत्ते मनोगतं विप्र तद्दास्यामि गृहाणमे।।

māyayā mohitā viṣṇoḥ strītvāccāhātiharṣitā| yatte manogataṃ vipra taddāsyāmi gṛhāṇame||

आसनं पादसलिलं देहि मे वाञ्छितार्थदम। इत्युक्तः स द्विजः प्राह न प्रत्येमि स्त्रिया वचः।।

āsanaṃ pādasalilaṃ dehi me vāñchitārthadam| ityuktaḥ sa dvijaḥ prāha na pratyemi striyā vacaḥ||

तव भर्ता यदि वदेत्तदा मे प्रत्ययो भवेत। तदाकर्ण्य द्विजेनोक्तं विरोचनगृहेश्वरी।।

tava bhartā yadi vadettadā me pratyayo bhavet| tadākarṇya dvijenoktaṃ virocanagṛheśvarī||

पतिमाकारयामास तत्रैव द्विजसन्निधौ। स प्राप्तो दूतवाक्येन प्राह्लादिर्हृष्टमानसः।।

patimākārayāmāsa tatraiva dvijasannidhau| sa prāpto dūtavākyena prāhlādirhṛṣṭamānasaḥ||

अन्तःपुरं यत्र भार्या विशालाक्षी समास्थिता। तमागतं समालोक्य पतिं धर्मपरायणा।।

antaḥpuraṃ yatra bhāryā viśālākṣī samāsthitā| tamāgataṃ samālokya patiṃ dharmaparāyaṇā||

उत्थाय नत्वा विप्राग्र्यमासनं पुनरर्पयत। यदा तु जगृहे नैव दत्तमासनमादरात।।

utthāya natvā viprāgryamāsanaṃ punararpayat| yadā tu jagṛhe naiva dattamāsanamādarāt||

राजानं कथयामास दैत्यानां पतिमात्मनः। तद्दृत्तान्तमुपाज्ञाय दैत्यराट स विरोचनः।।

rājānaṃ kathayāmāsa daityānāṃ patimātmanaḥ| taddṛttāntamupājñāya daityarāṭ sa virocanaḥ||

भार्यास्नेहेन मुग्धात्मा तत्तदाङ्गीचकार ह। अङ्गीकृते तु दैत्येन तद्विज्ञाय च मानसम।।

bhāryāsnehena mugdhātmā tattadāṅgīcakāra ha| aṅgīkṛte tu daityena tadvijñāya ca mānasam||

उवाच ब्राह्मणो हृष्टः स्वमायुर्मम कल्पय। ततस्तु दंपती तत्र मुग्धौ स्वकृतया शुचा।।

uvāca brāhmaṇo hṛṣṭaḥ svamāyurmama kalpaya| tatastu daṃpatī tatra mugdhau svakṛtayā śucā||

मुहूर्तं ध्यानमास्थाय करौ बद्धोचतुर्द्विजम। गृहाण जीवितं विप्र देहि पादोदकं मम।।

muhūrtaṃ dhyānamāsthāya karau baddhocaturdvijam| gṛhāṇa jīvitaṃ vipra dehi pādodakaṃ mama||

त्वयोक्तं वचनं सत्यं कुर्वः प्रीतिमवाप्नुहि। ततस्तु विप्रः प्रोतात्मा तदङ्गीकृत्य चासनम।।

tvayoktaṃ vacanaṃ satyaṃ kurvaḥ prītimavāpnuhi| tatastu vipraḥ protātmā tadaṅgīkṛtya cāsanam||

पादोदकं ददौ तस्यै भक्त्या प्रीतो जनार्दनः। प्रक्षाल्य पादौ विप्रस्य विशालाक्षी मुदान्विता।।

pādodakaṃ dadau tasyai bhaktyā prīto janārdanaḥ| prakṣālya pādau viprasya viśālākṣī mudānvitā||

पत्या सह दधौ मूर्ध्नि अपः पादावनेजनीः। ततस्तु सहसा सुभ्रु दंपती दिव्यरूपिणौ।।

patyā saha dadhau mūrdhni apaḥ pādāvanejanīḥ| tatastu sahasā subhru daṃpatī divyarūpiṇau||

विमानवरमारुह्य जग्मतुर्वैष्णवं पदम। ततः प्रसन्नो भगवान देवशल्यं विमोच्य सः।।

vimānavaramāruhya jagmaturvaiṣṇavaṃ padam| tataḥ prasanno bhagavān devaśalyaṃ vimocya saḥ||

ययौ वैकुण्ठभवनं सर्वैर्देवगणैः स्तुतः। एवं मयापि दातव्यं तव देवि प्रतिश्रुतम।।

yayau vaikuṇṭhabhavanaṃ sarvairdevagaṇaiḥ stutaḥ| evaṃ mayāpi dātavyaṃ tava devi pratiśrutam||

न सत्याच्चालये देवि पतिं रुक्माङ्गदाभिधम। सत्तयमेव मनुष्याणां गतिदं परिकीर्तितम।।

na satyāccālaye devi patiṃ rukmāṅgadābhidham| sattayameva manuṣyāṇāṃ gatidaṃ parikīrtitam||

सत्याच्च्चुतं मनुष्यं हि श्वपाकादधमं विदुः।।

satyācccutaṃ manuṣyaṃ hi śvapākādadhamaṃ viduḥ||

इत्येवमुक्त्वा कनकावदाता सा मोहिनीं पङ्कजजन्मजाताम। जग्राह भर्तुश्चरणौ सुताम्नौ रक्ताङ्गुली पाणियुगेन सुभ्रूः।।

ityevamuktvā kanakāvadātā sā mohinīṃ paṅkajajanmajātām| jagrāha bhartuścaraṇau sutāmnau raktāṅgulī pāṇiyugena subhrūḥ||

संध्यावली ततः पादौ भर्तुः संगृह्य भूपते। उवाच वचनं देवी धर्मां गदविनाशनम।।

saṃdhyāvalī tataḥ pādau bhartuḥ saṃgṛhya bhūpate| uvāca vacanaṃ devī dharmāṃ gadavināśanam||

बहुधाप्यनुशिष्टेयं मया भूप यथा त्वया। मोहिन्या मोहरूपाया नान्यत्संरोचते ऽधुना।।

bahudhāpyanuśiṣṭeyaṃ mayā bhūpa yathā tvayā| mohinyā moharūpāyā nānyatsaṃrocate 'dhunā||

भोजनं वासरे विष्णोर्वधं वा तनयस्य वै। धर्मत्यागाद्वरं नाथ पुत्रस्य विनिपातनम।।

bhojanaṃ vāsare viṣṇorvadhaṃ vā tanayasya vai| dharmatyāgādvaraṃ nātha putrasya vinipātanam||

यादृशी हि जनन्यास्तु पीडा भवति भूपते। पुत्रस्योत्पादने तीव्रातादृशी न भवेत्पितुः।।

yādṛśī hi jananyāstu pīḍā bhavati bhūpate| putrasyotpādane tīvrātādṛśī na bhavetpituḥ||

गर्भसंधारणे राजन खेदः स्नेहो ऽधिको यथा। मातुर्भवति भूपाल तथा नहि भवेत्पितुः।।

garbhasaṃdhāraṇe rājan khedaḥ sneho 'dhiko yathā| māturbhavati bhūpāla tathā nahi bhavetpituḥ||

बीजनिर्वाषकः प्रोक्तः पिता राजेन्द्र भूतले। जननी धारिणी क्लिष्टा वर्द्धने पालने ऽधिका।।

bījanirvāṣakaḥ proktaḥ pitā rājendra bhūtale| jananī dhāriṇī kliṣṭā varddhane pālane 'dhikā||

पितुः शतगुणः स्नेहो मातुः पुत्रे प्रवर्तते। स्नेहाधिक्यं तु संप्रेक्ष्य मातरं महतीं विदुः।।

pituḥ śataguṇaḥ sneho mātuḥ putre pravartate| snehādhikyaṃ tu saṃprekṣya mātaraṃ mahatīṃ viduḥ||

साहं जाता गतस्नेहा परलोकजिगीषया। पुत्रस्य नृपशार्दूल सत्यवाक्यस्य पालनात।।

sāhaṃ jātā gatasnehā paralokajigīṣayā| putrasya nṛpaśārdūla satyavākyasya pālanāt||

व्यापादय सुतं भूप स्नेहं त्यक्त्वा सुदूरतः। मा सत्यलङ्घनं कार्षीः शापितो ऽसि मयात्मना।।

vyāpādaya sutaṃ bhūpa snehaṃ tyaktvā sudūrataḥ| mā satyalaṅghanaṃ kārṣīḥ śāpito 'si mayātmanā||

निकषेषु ह्यषीकेशो भविष्यति फलप्रदः। यस्मिंश्चीर्णे रुजा देहे नाल्पापि नृप जायते।।

nikaṣeṣu hyaṣīkeśo bhaviṣyati phalapradaḥ| yasmiṃścīrṇe rujā dehe nālpāpi nṛpa jāyate||

अधर्मान्मानवो ऽवश्यं स्वर्गभ्रष्टो न संशयः। प्राणानादाय पुत्रं वा सर्वस्वं वा महीपते।।

adharmānmānavo 'vaśyaṃ svargabhraṣṭo na saṃśayaḥ| prāṇānādāya putraṃ vā sarvasvaṃ vā mahīpate||

यश्चानुवर्तते दैवं स पुमान गीयते महान। ता आपदो ऽपि भूपाल धन्या याः सत्यकारिकाः।।

yaścānuvartate daivaṃ sa pumān gīyate mahān| tā āpado 'pi bhūpāla dhanyā yāḥ satyakārikāḥ||

सत्तयसंरक्षणार्थत्वान्नृणां स्युर्मोक्षदायिकाः। कीर्तिसंस्तरणार्थाय कर्त्तव्यं मनुजैः सदा।।

sattayasaṃrakṣaṇārthatvānnṛṇāṃ syurmokṣadāyikāḥ| kīrtisaṃstaraṇārthāya karttavyaṃ manujaiḥ sadā||

कर्म भूपाल शास्त्रोक्तं स्नेहद्वेषविवर्जितम। तदलं परितापेन सत्यं पालय भूपते।।

karma bhūpāla śāstroktaṃ snehadveṣavivarjitam| tadalaṃ paritāpena satyaṃ pālaya bhūpate||

सत्यस्य पालनाद्राजन्विष्णुदेहेन युज्यते। देवैरुत्पादिता ह्येषा निकषा ते विमोहिनी।।

satyasya pālanādrājanviṣṇudehena yujyate| devairutpāditā hyeṣā nikaṣā te vimohinī||

मन्ये भूपाल सा पत्न्या कृता तां त्वं न बुध्यसे। पुत्रव्य पादनाद्देवा भविष्यन्ति ह्यवाङ्मुखाः।।

manye bhūpāla sā patnyā kṛtā tāṃ tvaṃ na budhyase| putravya pādanāddevā bhaviṣyanti hyavāṅmukhāḥ||

तेषां दत्वा पदं मूर्ध्नि यास्यसे परमं पदम। विष्णोरुद्वहतां भक्तिं देवताः परिपन्थिनः।।

teṣāṃ datvā padaṃ mūrdhni yāsyase paramaṃ padam| viṣṇorudvahatāṃ bhaktiṃ devatāḥ paripanthinaḥ||

भविष्यत्यन्धता लोके तदेव प्रकटीकृतम। विरुद्धा विबुधा भूप सेश्वरास्तव चेष्टितैः।।

bhaviṣyatyandhatā loke tadeva prakaṭīkṛtam| viruddhā vibudhā bhūpa seśvarāstava ceṣṭitaiḥ||

मोक्षमार्गप्रभेत्तारस्तव निश्चया लोपकाः। स त्वं भूप दृढो भूत्वा घातयस्व सुतं प्रियम।।

mokṣamārgaprabhettārastava niścayā lopakāḥ| sa tvaṃ bhūpa dṛḍho bhūtvā ghātayasva sutaṃ priyam||

मोहिन्याः कुरु वाक्यं तु आत्मनः सत्यपालनात।।

mohinyāḥ kuru vākyaṃ tu ātmanaḥ satyapālanāt||

लुप्ते ऽपि वाक्ये भविता नृपेश पापं समं ब्रह्मवधेन घोरम। तन्तासि लोके शमनस्य भूप यशःप्रणो भविता धरायाम।।

lupte 'pi vākye bhavitā nṛpeśa pāpaṃ samaṃ brahmavadhena ghoram| tantāsi loke śamanasya bhūpa yaśaḥpraṇo bhavitā dharāyām||

भार्याया वचनं श्रुत्वा राजा रुक्माङ्गदस्तदा। संध्यावलीमुवाचेदं मोहिन्याः सन्निधौ नृप।।

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā rājā rukmāṅgadastadā| saṃdhyāvalīmuvācedaṃ mohinyāḥ sannidhau nṛpa||

पुत्रहत्या महाहत्या ब्रह्महत्याधिका प्रिये। घातयित्वा सुतं लोके का गतिर्म्मे भविष्यति।।

putrahatyā mahāhatyā brahmahatyādhikā priye| ghātayitvā sutaṃ loke kā gatirmme bhaviṣyati||

क्व गतो मन्दरं शैलं क्व प्राप्ता मोहिनी मया। धर्माङ्गदविनाशाय देवि कालप्रिया त्वियम।।

kva gato mandaraṃ śailaṃ kva prāptā mohinī mayā| dharmāṅgadavināśāya devi kālapriyā tviyam||

धर्मज्ञं विनयोपेतं प्रजारञ्जनकारकम। अप्रजं च सुतं हत्वा का गतिर्मे भविष्याति।।

dharmajñaṃ vinayopetaṃ prajārañjanakārakam| aprajaṃ ca sutaṃ hatvā kā gatirme bhaviṣyāti||

कुपुत्रस्यापि हननाद्देवि दुःखं भवेत्पितुः।।

kuputrasyāpi hananāddevi duḥkhaṃ bhavetpituḥ||

किं पुनर्द्धर्मशीलस्य गुरुसेवाविधायिनः। जम्बूद्वीपमिदं भुक्तं मया तु वरवर्णिनि।।

kiṃ punarddharmaśīlasya gurusevāvidhāyinaḥ| jambūdvīpamidaṃ bhuktaṃ mayā tu varavarṇini||

द्वीपानि सप्त भुक्तानि तनयेन तवाधुना। विष्णोरंशो वरारोहे पितुरप्यधिको भवेत।।

dvīpāni sapta bhuktāni tanayena tavādhunā| viṣṇoraṃśo varārohe piturapyadhiko bhavet||

पुराणेषु वरारोहे कविभिः परिकीर्तितः। यो ऽयमत्यधिकः पुत्रो धर्माङ्गद इति क्षितौ।।

purāṇeṣu varārohe kavibhiḥ parikīrtitaḥ| yo 'yamatyadhikaḥ putro dharmāṅgada iti kṣitau||

मम वंशस्य चार्वङ्गि किं पुनर्मम मानदः। अहो दुःखमनुप्राप्तं पुत्रादप्यधिकं मया।।

mama vaṃśasya cārvaṅgi kiṃ punarmama mānadaḥ| aho duḥkhamanuprāptaṃ putrādapyadhikaṃ mayā||

पुनरेव वरारोहे ब्रूहि त्वं वचनैः शुभैः। मोहिनीं मोहसंप्राप्तां मम दुःखप्रदायिनीम।।

punareva varārohe brūhi tvaṃ vacanaiḥ śubhaiḥ| mohinīṃ mohasaṃprāptāṃ mama duḥkhapradāyinīm||

एवमुक्त्वा तु नृपतिः प्रियां सन्ध्यावलीं तदा। समीपमागत्य नृपो मोहिनीक्षिदमब्रवीत।।

evamuktvā tu nṛpatiḥ priyāṃ sandhyāvalīṃ tadā| samīpamāgatya nṛpo mohinīkṣidamabravīt||

न भोक्ष्ये वासरे विष्णोर्न हिंस्ये तनयं शुभे। आत्मानं दारयिष्यामि देवीं सन्ध्यावलीं तथा।।

na bhokṣye vāsare viṣṇorna hiṃsye tanayaṃ śubhe| ātmānaṃ dārayiṣyāmi devīṃ sandhyāvalīṃ tathā||

अन्यद्वा दारुणं कर्म करोमि तव शासनात। दुष्टाग्रहमिमं सुभ्रु परित्यज सुतं प्रति।।

anyadvā dāruṇaṃ karma karomi tava śāsanāt| duṣṭāgrahamimaṃ subhru parityaja sutaṃ prati||

किं फलं भविता तुभ्यं हत्वा धर्माङ्गदं सुतम। भोजयित्वा दिने विष्णोः को लाभो भविता वद।।

kiṃ phalaṃ bhavitā tubhyaṃ hatvā dharmāṅgadaṃ sutam| bhojayitvā dine viṣṇoḥ ko lābho bhavitā vada||

दासो ऽस्मि तव भृत्यो ऽस्मि वशगो ऽस्मि वरानने। अन्यं याचस्व सुभगे वरं त्वां शरणं गतः।।

dāso 'smi tava bhṛtyo 'smi vaśago 'smi varānane| anyaṃ yācasva subhage varaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ||

रक्ताशोकसमानाभ्यां तव चार्वङ्गिसर्वशः। अन्यत्प्रयोजनं किञ्चित्कर्त्तास्मि वशगस्तव।।

raktāśokasamānābhyāṃ tava cārvaṅgisarvaśaḥ| anyatprayojanaṃ kiñcitkarttāsmi vaśagastava||

प्रसादं कुरु मे देवि पुत्रभिक्षां प्रयच्छ मे। दुर्लभो गुणवान्पुत्रो दुर्लभो हरिवासरः।।

prasādaṃ kuru me devi putrabhikṣāṃ prayaccha me| durlabho guṇavānputro durlabho harivāsaraḥ||

दुर्लभः जाह्नवीतोयं दुर्लभा जननी क्षितौ। दुर्लभं हि कुले जन्म दुर्लभा वंशजा प्रिया।।

durlabhaḥ jāhnavītoyaṃ durlabhā jananī kṣitau| durlabhaṃ hi kule janma durlabhā vaṃśajā priyā||

दुर्लभं काञ्चनं दानं दुर्लभं हरिपूजनम। दुर्लभा वैष्णवी दीक्षा दुर्लभः स्मृतिसंग्रहः।।

durlabhaṃ kāñcanaṃ dānaṃ durlabhaṃ haripūjanam| durlabhā vaiṣṇavī dīkṣā durlabhaḥ smṛtisaṃgrahaḥ||

दुर्लभः शौकरे वासो दुर्लभं हरिचिन्तनम। दुर्लभो जागरो विष्णोर्दुर्लभा ह्यात्मसत्क्रिया।।

durlabhaḥ śaukare vāso durlabhaṃ haricintanam| durlabho jāgaro viṣṇordurlabhā hyātmasatkriyā||

दुर्लभा पुत्रसंप्राप्तिर्दुर्लभं पौष्करं जलम। दुर्लभः शिष्टसंसर्गो दुर्लभा भक्तिरुच्यते।।

durlabhā putrasaṃprāptirdurlabhaṃ pauṣkaraṃ jalam| durlabhaḥ śiṣṭasaṃsargo durlabhā bhaktirucyate||

दुर्लभं कपिलादानं दुर्लभं नीलमोक्षणम। कृतं श्राद्धं त्रयोदश्यां दुर्लभं वरवर्णिनि।।

durlabhaṃ kapilādānaṃ durlabhaṃ nīlamokṣaṇam| kṛtaṃ śrāddhaṃ trayodaśyāṃ durlabhaṃ varavarṇini||

दुर्लभा वसुधा चीर्णं व्रतं पातकनाशनम। धेनुस्तिलमयी सुभ्रु दुर्लभा विप्रगामिनी।।

durlabhā vasudhā cīrṇaṃ vrataṃ pātakanāśanam| dhenustilamayī subhru durlabhā vipragāminī||

धात्रीस्नानं वरारोहे दुर्लभो हरिवासरः। दुर्लभं पर्वकाले तु स्नानं शीतलवारिणा।।

dhātrīsnānaṃ varārohe durlabho harivāsaraḥ| durlabhaṃ parvakāle tu snānaṃ śītalavāriṇā||

माघमासे विशेषेण प्रत्यूषसमये शुभे। यथाशास्त्रोदितं कर्म तद्देवि भुवि दुर्लभम।।

māghamāse viśeṣeṇa pratyūṣasamaye śubhe| yathāśāstroditaṃ karma taddevi bhuvi durlabham||

दुर्लभं कुशलं पथ्यं दुर्लभं चौषधं तथा। व्याधेर्विघातकरणं दुर्लभं शास्त्रमार्गतः।।

durlabhaṃ kuśalaṃ pathyaṃ durlabhaṃ cauṣadhaṃ tathā| vyādhervighātakaraṇaṃ durlabhaṃ śāstramārgataḥ||

दुर्लभं स्मरणं विष्णोर्मरणे वरवर्णिनि। एवं वचो वरारोहे कुरु मे धर्मरक्षकम।।

durlabhaṃ smaraṇaṃ viṣṇormaraṇe varavarṇini| evaṃ vaco varārohe kuru me dharmarakṣakam||

किं वधेनेवै चार्वङ्गि प्रसादं कर्तुमर्हसि। सेविता विषयाः सम्यक्कृतं राज्यमकण्टकम।।

kiṃ vadhenevai cārvaṅgi prasādaṃ kartumarhasi| sevitā viṣayāḥ samyakkṛtaṃ rājyamakaṇṭakam||

मया मूर्घ्नि पदं दत्तं देवगोविप्ररक्षिणाम। अदृष्टविषयं पुत्रं नाहं हिंस्ये कदाचन।।

mayā mūrghni padaṃ dattaṃ devagoviprarakṣiṇām| adṛṣṭaviṣayaṃ putraṃ nāhaṃ hiṃsye kadācana||

स्वहस्तेनेह चार्वङ्गि किं नु पापमतः परम। धर्माङ्गदो न मे शत्रुर्नाहं हन्मि सुतं तव।।

svahasteneha cārvaṅgi kiṃ nu pāpamataḥ param| dharmāṅgado na me śatrurnāhaṃ hanmi sutaṃ tava||

पूर्वमेव मया प्रोक्तं भुङ्क्ष्वत्वं हरिवासरे। वसुधां स्वेच्छया राजंस्त्वं शाधि बहुवत्सरम।।

pūrvameva mayā proktaṃ bhuṅkṣvatvaṃ harivāsare| vasudhāṃ svecchayā rājaṃstvaṃ śādhi bahuvatsaram||

नाहं व्यापादये पुत्रमर्थसिद्धिस्तु भोजने। मम भूमिपते कार्यं न पुत्रनिधने तव।।

nāhaṃ vyāpādaye putramarthasiddhistu bhojane| mama bhūmipate kāryaṃ na putranidhane tava||

यदि पुत्रः प्रियो राजन्भुज्यतां हरिवासरे। किं विलापैर्महीपाल एतैर्द्धर्मबहिष्कृतैः।।

yadi putraḥ priyo rājanbhujyatāṃ harivāsare| kiṃ vilāpairmahīpāla etairddharmabahiṣkṛtaiḥ||

सत्यं संरक्ष यत्नेन कुरुष्व वचनं मम। एवं ब्रुवाणां तां राजन्मोहिनीं तनुमध्यमाम।।

satyaṃ saṃrakṣa yatnena kuruṣva vacanaṃ mama| evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ rājanmohinīṃ tanumadhyamām||

धर्माङ्गदः प्रत्युवाच दृष्ट्वा नत्वाग्रतः स्थितः। एतदेव गृहाण त्वं मा शङ्कां कुरु भामिनि।।

dharmāṅgadaḥ pratyuvāca dṛṣṭvā natvāgrataḥ sthitaḥ| etadeva gṛhāṇa tvaṃ mā śaṅkāṃ kuru bhāmini||

गृहीत्वा निर्मलं खङ्गं विन्यस्य नृपतेः पुरः। आत्मानं च प्रत्युवाच सत्यधर्मव्यवस्थितः।।

gṛhītvā nirmalaṃ khaṅgaṃ vinyasya nṛpateḥ puraḥ| ātmānaṃ ca pratyuvāca satyadharmavyavasthitaḥ||

न विलंबः पितः कार्यस्त्वया मम निपातने। मन्मातुर्वचनं सत्यं कुरु भूप प्रतिश्रुतम।।

na vilaṃbaḥ pitaḥ kāryastvayā mama nipātane| manmāturvacanaṃ satyaṃ kuru bhūpa pratiśrutam||

आत्मा रक्ष्यो धनैर्दारैरथवापि निजात्मजैः। अपत्यं धर्मकामार्थं श्रेयस्कामस्य भूपतेः।।

ātmā rakṣyo dhanairdārairathavāpi nijātmajaiḥ| apatyaṃ dharmakāmārthaṃ śreyaskāmasya bhūpateḥ||

त्वदर्थे मरणं मह्यमक्षय्य गतिदायकम। तवापि निर्मना लोकाः स्ववाक्यपरिपालनात।।

tvadarthe maraṇaṃ mahyamakṣayya gatidāyakam| tavāpi nirmanā lokāḥ svavākyaparipālanāt||

परित्यज्य परं दुःखं पुत्रव्यापादनोद्भवम। देहत्यागे ममारंभो नरदेहे भविष्यति।।

parityajya paraṃ duḥkhaṃ putravyāpādanodbhavam| dehatyāge mamāraṃbho naradehe bhaviṣyati||

सर्वामयविनिर्मुक्ते शतक्रतुसमे विभो। पितुरर्थे हता ये तु मातुरर्थे हतास्तथा।।

sarvāmayavinirmukte śatakratusame vibho| piturarthe hatā ye tu māturarthe hatāstathā||

गवार्थे ब्राह्यणार्थे वा प्रमदार्थे महीपते। भूम्यर्थे पार्थिवार्थे वा देवतार्थे तथैव च।।

gavārthe brāhyaṇārthe vā pramadārthe mahīpate| bhūmyarthe pārthivārthe vā devatārthe tathaiva ca||

बालार्थे विकलार्थे च यान्ति लोकान्सुभास्वरान। तदलं परितापेन जहि मां त्वं वरासिना।।

bālārthe vikalārthe ca yānti lokānsubhāsvarān| tadalaṃ paritāpena jahi māṃ tvaṃ varāsinā||

सत्यं पालय राजेन्द्र मा भुङ्क्ष्व हरिवासरे। धर्मार्थे तनयं हन्याद्भार्यां वापि महीपते।।

satyaṃ pālaya rājendra mā bhuṅkṣva harivāsare| dharmārthe tanayaṃ hanyādbhāryāṃ vāpi mahīpate||

श्रूयते वेदवाक्येषु पुत्रं हन्यान्मखस्थितः। अश्वमेघे मखवरे न दोषो जायते नृप।।

śrūyate vedavākyeṣu putraṃ hanyānmakhasthitaḥ| aśvameghe makhavare na doṣo jāyate nṛpa||

यद्ब्रवीति महीपाल मोहिनी जननी मम। तत्त्वया ह्यविचारेण कर्त्तव्यं वचनं ध्रुवम।।

yadbravīti mahīpāla mohinī jananī mama| tattvayā hyavicāreṇa karttavyaṃ vacanaṃ dhruvam||

प्रसीद राजेन्द्र कुरुष्व वाक्यं मयेरितं चात्मवधाय सत्यम। विमोचयेथा नृपते सुघोराद्वाक्यानृतान्मोहिनिहस्तयोगात।।

prasīda rājendra kuruṣva vākyaṃ mayeritaṃ cātmavadhāya satyam| vimocayethā nṛpate sughorādvākyānṛtānmohinihastayogāt||

वधेन ते भूमिपते सुतस्य यशः प्रकाशं गमयिष्यते च। यशः प्काशाद्भविता हि कीर्तिस्तथाक्षया तात न संशयो ऽत्र।।

vadhena te bhūmipate sutasya yaśaḥ prakāśaṃ gamayiṣyate ca| yaśaḥ pkāśādbhavitā hi kīrtistathākṣayā tāta na saṃśayo 'tra||

तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा राजा रुक्माङ्गदस्तदा। संध्यावलीमुखं प्रेक्ष्य प्रहृष्टकमलोपमम।।

tatputravacanaṃ śrutvā rājā rukmāṅgadastadā| saṃdhyāvalīmukhaṃ prekṣya prahṛṣṭakamalopamam||

मोहिनीवचनं शृण्वन्भुङ्क्ष्व मा हन देहजम। मा भुङ्क्ष्व तनयं हिंस चेत्याग्रहसमन्वितम।।

mohinīvacanaṃ śṛṇvanbhuṅkṣva mā hana dehajam| mā bhuṅkṣva tanayaṃ hiṃsa cetyāgrahasamanvitam||

एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्कमलेक्षणः। अन्तर्द्धानगतस्तस्थौ व्योम्नि धैर्यावलोककः।।

etasminneva kāle tu bhagavānkamalekṣaṇaḥ| antarddhānagatastasthau vyomni dhairyāvalokakaḥ||

त्रयाणां नृपशार्दूल मेघश्यामो निरञ्जनः। धर्माङ्गदस्य वीरस्य तस्य रुक्माङ्गदस्य तु।।

trayāṇāṃ nṛpaśārdūla meghaśyāmo nirañjanaḥ| dharmāṅgadasya vīrasya tasya rukmāṅgadasya tu||

संध्यावल्या समेतस्य वीशसंस्थो जनार्दनः। वचने भुङ्क्ष्व भुङ्क्ष्वेति मोहिन्या व्याहृते तदा।।

saṃdhyāvalyā sametasya vīśasaṃstho janārdanaḥ| vacane bhuṅkṣva bhuṅkṣveti mohinyā vyāhṛte tadā||

जग्राह विमलं खङ्गं हन्तुं धर्माङ्गदं सुतम। सुप्रहर्षेण मनसा प्रणम्य गरुडध्वजम। तं दृष्ट्वा खङ्गहस्तं तु पितरं धर्म्मंभूषणः।।

jagrāha vimalaṃ khaṅgaṃ hantuṃ dharmāṅgadaṃ sutam| supraharṣeṇa manasā praṇamya garuḍadhvajam| taṃ dṛṣṭvā khaṅgahastaṃ tu pitaraṃ dharmmaṃbhūṣaṇaḥ||

प्रणम्य मातापितरौ देवं चक्रधरं तथा। वदनं प्रेक्ष्य चादीनं जनन्या नृपपुङ्गवः।।

praṇamya mātāpitarau devaṃ cakradharaṃ tathā| vadanaṃ prekṣya cādīnaṃ jananyā nṛpapuṅgavaḥ||

वृषाङ्गदेन तु तदा स्वग्रीवोर्वीतले कृता। कंबुग्रीवां समानां तु सुवर्णा सुकोमलाम।।

vṛṣāṅgadena tu tadā svagrīvorvītale kṛtā| kaṃbugrīvāṃ samānāṃ tu suvarṇā sukomalām||

बहुरेखमथ स्थूलां खङ्गमार्गे ज्यदर्शयत। पितृभक्त्या युतेनैव मातृभक्त्याधिकेन वै।।

bahurekhamatha sthūlāṃ khaṅgamārge jyadarśayat| pitṛbhaktyā yutenaiva mātṛbhaktyādhikena vai||

ग्रीवाप्रदाने तनयस्य भूप हर्षाकुले चारुसुधांशुवक्त्रे। गृहीतखङ्गे जगदीशनाथे चचाल पृथ्वीं सनगा समग्रा।।

grīvāpradāne tanayasya bhūpa harṣākule cārusudhāṃśuvaktre| gṛhītakhaṅge jagadīśanāthe cacāla pṛthvīṃ sanagā samagrā||

सिंधुः प्रवृद्धश्च बभूव सद्यो निमज्ज नार्थं भुवनत्रयस्य। निपेतुरुल्काः शतशो धरायां निर्घातयुक्ताः सतडित्खमध्यात।।

siṃdhuḥ pravṛddhaśca babhūva sadyo nimajja nārthaṃ bhuvanatrayasya| nipeturulkāḥ śataśo dharāyāṃ nirghātayuktāḥ sataḍitkhamadhyāt||

विवर्णरूपा च बभूव मोहिनी न देवकार्यं हि कृतं मयेति। निरर्थकं जन्म ममाधुनाभूत्कृतं तु दैवेन दजगद्विधायिना।।

vivarṇarūpā ca babhūva mohinī na devakāryaṃ hi kṛtaṃ mayeti| nirarthakaṃ janma mamādhunābhūtkṛtaṃ tu daivena dajagadvidhāyinā||

विमोहनं रूपमिदं विडंबनं यद्भूमिपालेन न भुक्तमन्नम। हरेर्दिने पापभयापहे तु तृणैः समाहं भविता त्रिविष्टपे।।

vimohanaṃ rūpamidaṃ viḍaṃbanaṃ yadbhūmipālena na bhuktamannam| harerdine pāpabhayāpahe tu tṛṇaiḥ samāhaṃ bhavitā triviṣṭape||

सत्वाधिको यास्यति मोक्षमार्गं गन्तास्मि पाप नरकं सुदारुणम।।

satvādhiko yāsyati mokṣamārgaṃ gantāsmi pāpa narakaṃ sudāruṇam||

समुद्यते तदा खङ्गे नृपेण नृपपुङ्गव। मोहिनी मोहसंयुक्ता पपात धरणीतले।।

samudyate tadā khaṅge nṛpeṇa nṛpapuṅgava| mohinī mohasaṃyuktā papāta dharaṇītale||

राजापि तेन खङ्गेन भ्राजमानः समुद्यतः। ग्रीवायाश्छेदनार्थाय वृषाङ्गदसुतस्य तु।।

rājāpi tena khaṅgena bhrājamānaḥ samudyataḥ| grīvāyāśchedanārthāya vṛṣāṅgadasutasya tu||

सकुण्डलं चारु शशिप्रकाशं भ्राजिष्णु वक्त्रं तनयस्य भूपः। प्रचिच्छिदे यावदतीव हर्षाद्धैर्यान्वितो रुक्मविभूषणो ऽसौ।।

sakuṇḍalaṃ cāru śaśiprakāśaṃ bhrājiṣṇu vaktraṃ tanayasya bhūpaḥ| pracicchide yāvadatīva harṣāddhairyānvito rukmavibhūṣaṇo 'sau||

तावद्गृहीतः स्वकरेण भूपः क्षीराब्धिकन्यापतिना महीपः। तुष्टो ऽस्मि तुष्टो ऽस्मि न संशयो ऽत्र गच्छस्व लोकं मम लोकनाथ।।

tāvadgṛhītaḥ svakareṇa bhūpaḥ kṣīrābdhikanyāpatinā mahīpaḥ| tuṣṭo 'smi tuṣṭo 'smi na saṃśayo 'tra gacchasva lokaṃ mama lokanātha||

प्रियान्वितश्चात्मजसंयुतश्च कीर्तिं समाधाय महीतले तु। त्रैलोक्यपूज्यां विमलां च शुक्लां कृत्वा पदं मूर्ध्नि यमस्य भूप।।

priyānvitaścātmajasaṃyutaśca kīrtiṃ samādhāya mahītale tu| trailokyapūjyāṃ vimalāṃ ca śuklāṃ kṛtvā padaṃ mūrdhni yamasya bhūpa||

प्रयाहि वासं मम देहसंज्ञं स चक्रिणो भूमिपतिः करेण। संस्पृष्टमात्रो विरजा बभूव प्रियासमेतस्तनयेन युक्तः।।

prayāhi vāsaṃ mama dehasaṃjñaṃ sa cakriṇo bhūmipatiḥ kareṇa| saṃspṛṣṭamātro virajā babhūva priyāsametastanayena yuktaḥ||

उपेत्य वेगेन जगाम देहं देवस्य दिव्यं स नृपो महात्मा। विहाय लक्ष्मीमवनीप्रसूतां विहाय दासीःसुधनं स कोशम।।

upetya vegena jagāma dehaṃ devasya divyaṃ sa nṛpo mahātmā| vihāya lakṣmīmavanīprasūtāṃ vihāya dāsīḥsudhanaṃ sa kośam||

विहाय नागांस्तुरगान्रथांश्च स्वदारवर्गं स्वजनादिकांश्च। जगाम देहं मधुसूदनस्य ततोंऽबरात्पुष्पचयः पपात।।

vihāya nāgāṃsturagānrathāṃśca svadāravargaṃ svajanādikāṃśca| jagāma dehaṃ madhusūdanasya tatoṃ'barātpuṣpacayaḥ papāta||

संहृष्टसिद्धैः सुरलोकपालैः संताडिता दुन्दुभयो विनेदुः। राजन जगुर्गीतमतीव रम्यं देवाङ्गनाः संननृतुर्मुदान्विताः।।

saṃhṛṣṭasiddhaiḥ suralokapālaiḥ saṃtāḍitā dundubhayo vineduḥ| rājan jagurgītamatīva ramyaṃ devāṅganāḥ saṃnanṛturmudānvitāḥ||

गन्धर्वकन्या नृपकर्मतुष्टास्तदद्भुतं प्रेक्ष्य दिनेशसूनुः। हरेस्तनौ भूमिपतिं प्रविष्टं सदारपुत्रं स्वलिपिं प्रमार्ज्य।।

gandharvakanyā nṛpakarmatuṣṭāstadadbhutaṃ prekṣya dineśasūnuḥ| harestanau bhūmipatiṃ praviṣṭaṃ sadāraputraṃ svalipiṃ pramārjya||

लोकांश्च सर्वान्नृपदिष्टमार्गे कृत्वा कृतज्ञान्हरिलोकमार्गान। भीतः पुनः प्राप्य पितामहान्तिकं प्रोवाच देवं चतुराननं रुदन।।

lokāṃśca sarvānnṛpadiṣṭamārge kṛtvā kṛtajñānharilokamārgān| bhītaḥ punaḥ prāpya pitāmahāntikaṃ provāca devaṃ caturānanaṃ rudan||

नाहं नियोगी भविता हि देव आज्ञाविहीनः सुरलोकनाथ। विधेहि चान्यत्प्रकरोमि तात निदेशनं मास्तु मदीय दण्डम।।

nāhaṃ niyogī bhavitā hi deva ājñāvihīnaḥ suralokanātha| vidhehi cānyatprakaromi tāta nideśanaṃ māstu madīya daṇḍam||

विबुधेश जगन्नाथ चराचरगुरो प्रभो। मोहिनी निष्फला जाता वन्ध्या स्त्री जनने यथा।।

vibudheśa jagannātha carācaraguro prabho| mohinī niṣphalā jātā vandhyā strī janane yathā||

रुक्माङ्गदप्रणीतेन मार्गेण कुशलाञ्छन। लोकः प्रयाति वैकुंण्ठं न मां कश्चित्प्रपद्यते।।

rukmāṅgadapraṇītena mārgeṇa kuśalāñchana| lokaḥ prayāti vaikuṃṇṭhaṃ na māṃ kaścitprapadyate||

गते ऽपि भूमिनाथेशे देहं देवस्य चक्रिणः। तथापि सर्वभूतानां न बुद्धिः परिवर्तते।।

gate 'pi bhūminātheśe dehaṃ devasya cakriṇaḥ| tathāpi sarvabhūtānāṃ na buddhiḥ parivartate||

उपोष्य वासरं विष्णोराकुमारात्तु मानवाः। प्रयान्ति परमं लोकं लुप्तपापाः पितामह।।

upoṣya vāsaraṃ viṣṇorākumārāttu mānavāḥ| prayānti paramaṃ lokaṃ luptapāpāḥ pitāmaha||

पुत्री ते व्रीडिता देवी मोहिनी मोहमागता। नायाति तव सामीप्यं न भुङ्क्ते लोकगर्हिता।।

putrī te vrīḍitā devī mohinī mohamāgatā| nāyāti tava sāmīpyaṃ na bhuṅkte lokagarhitā||

निर्व्यापारस्त्वहं जातः किं करोमि प्रशाधि माम। रविपुत्रवचः श्रुत्वा प्रोवाच कमलासनः।।

nirvyāpārastvahaṃ jātaḥ kiṃ karomi praśādhi mām| raviputravacaḥ śrutvā provāca kamalāsanaḥ||

गच्छामः सहिताः सर्वे मोहिनीं प्रतिबोधितुम। मोहिन्यां प्रतिबुद्धायां करिष्यामो दिवाकरे।।

gacchāmaḥ sahitāḥ sarve mohinīṃ pratibodhitum| mohinyāṃ pratibuddhāyāṃ kariṣyāmo divākare||

तव कार्यं न संदेहः संभ्रमस्त्यज्यतामयम। ततो देव गणाः सर्वे शतक्रतुपुरोगमाः।।

tava kāryaṃ na saṃdehaḥ saṃbhramastyajyatāmayam| tato deva gaṇāḥ sarve śatakratupurogamāḥ||

ब्रह्मणा सहिताः पृथ्वीं विमानैः सूर्यसप्रभैः। समायाता महीपाल नारीं तां प्रतिबोधितुम।।

brahmaṇā sahitāḥ pṛthvīṃ vimānaiḥ sūryasaprabhaiḥ| samāyātā mahīpāla nārīṃ tāṃ pratibodhitum||

ते विमानैः समन्तात्तु परिवार्य शुभाननाम। तेजोहीनां निरानन्दां शुष्कतोयां नदीमिव।।

te vimānaiḥ samantāttu parivārya śubhānanām| tejohīnāṃ nirānandāṃ śuṣkatoyāṃ nadīmiva||

शशिहीनां निशां भूप ऋत्विग्घीनां क्रियामिव। पराजितो यथा मर्त्यः प्रल्मानकुसुमं यथा।।

śaśihīnāṃ niśāṃ bhūpa ṛtvigghīnāṃ kriyāmiva| parājito yathā martyaḥ pralmānakusumaṃ yathā||

निवृत्तोत्सववेदीव विद्रुमं धवलं यथा। गतशालिस्तु केदारो निष्प्र यथा।।

nivṛttotsavavedīva vidrumaṃ dhavalaṃ yathā| gataśālistu kedāro niṣpra yathā||

मण्ड वा गतोद्वा यथा सरः। मन्थानं नवनीते वा उद्धृते धरणीपते।।

maṇḍa vā gatodvā yathā saraḥ| manthānaṃ navanīte vā uddhṛte dharaṇīpate||

असंस्कृता यथा वाणी मर्दिता च यथा चमूम। हत नाथां तु युवतीं धान्यहीनां प्रजां यथा।।

asaṃskṛtā yathā vāṇī marditā ca yathā camūm| hata nāthāṃ tu yuvatīṃ dhānyahīnāṃ prajāṃ yathā||

मन्त्रहीनविधिं युद्धं धर्मं च दयया विना। पृथ्वीं भूपालहीना वा मन्त्रही यथा नृप।।

mantrahīnavidhiṃ yuddhaṃ dharmaṃ ca dayayā vinā| pṛthvīṃ bhūpālahīnā vā mantrahī yathā nṛpa||

धनधान्यविहीनं वा गृहं नृपवरोत्तम। जलहीनं यथा कुंभं पङ्कस्थं गोपतिं यथा।।

dhanadhānyavihīnaṃ vā gṛhaṃ nṛpavarottama| jalahīnaṃ yathā kuṃbhaṃ paṅkasthaṃ gopatiṃ yathā||

गृहस्थं भार्यया हीनं राष्ट्रभ्रष्टं च भूपतिम। भग्नक्रियं यथा वैद्यं भग्नशाखं यथा द्रुमम।।

gṛhasthaṃ bhāryayā hīnaṃ rāṣṭrabhraṣṭaṃ ca bhūpatim| bhagnakriyaṃ yathā vaidyaṃ bhagnaśākhaṃ yathā drumam||

तेजोहीनं यथागारं निर्जलं वा घनं यथा। विधूम इव सप्तार्चिर्विरश्मिरिव भास्करः।।

tejohīnaṃ yathāgāraṃ nirjalaṃ vā ghanaṃ yathā| vidhūma iva saptārcirviraśmiriva bhāskaraḥ||

मतिभ्रष्टो यथा मर्त्यः पर्वसंगी यथा नरः। अतृप्तः कान्तया कान्तः पन्नगश्च विषोज्झितः।।

matibhraṣṭo yathā martyaḥ parvasaṃgī yathā naraḥ| atṛptaḥ kāntayā kāntaḥ pannagaśca viṣojjhitaḥ||

लूनपक्षो यथा पक्षी वृत्तिहीनो यथा द्विजः। शिरोभ्रष्टा यथा माला पर्वतो धातुवर्जितः।।

lūnapakṣo yathā pakṣī vṛttihīno yathā dvijaḥ| śirobhraṣṭā yathā mālā parvato dhātuvarjitaḥ||

प्रभ्रष्टलिपि शास्त्रं वा ऋग्यजुर्विस्वरं यथा। स्वरहीनं यथा साम पद्महीनं यथा सरः।।

prabhraṣṭalipi śāstraṃ vā ṛgyajurvisvaraṃ yathā| svarahīnaṃ yathā sāma padmahīnaṃ yathā saraḥ||

यथा मार्गं तृणै रुद्धं पद्मं पत्रविवर्जितम। ज्ञानं ममत्वसंयुक्तं पुमांसं प्रकृतिं विना।।

yathā mārgaṃ tṛṇai ruddhaṃ padmaṃ patravivarjitam| jñānaṃ mamatvasaṃyuktaṃ pumāṃsaṃ prakṛtiṃ vinā||

सांख्यानि तत्त्वहीनानि धर्मं दंभान्वितं यथा। तेजोहीनां तथापश्यन मोहिनीं ते दिवौकसः।।

sāṃkhyāni tattvahīnāni dharmaṃ daṃbhānvitaṃ yathā| tejohīnāṃ tathāpaśyan mohinīṃ te divaukasaḥ||

ध्यायमानां निरुत्साहां दृश्यमानां जनैः प्रभो। आक्रोशवचनैः क्रूरैः पुत्रहत्यासमन्विताम।।

dhyāyamānāṃ nirutsāhāṃ dṛśyamānāṃ janaiḥ prabho| ākrośavacanaiḥ krūraiḥ putrahatyāsamanvitām||

दुःशीलां धर्मसंत्यक्तां तद्वाक्यपरिमोषिताम। स्ववाक्यपालनां चण्डामुचुर्देवाः समागताः।।

duḥśīlāṃ dharmasaṃtyaktāṃ tadvākyaparimoṣitām| svavākyapālanāṃ caṇḍāmucurdevāḥ samāgatāḥ||

मां शोकं कुरु वामोरु पौरुषं हि त्वया कृतम। नहि माधवभक्तानां विद्यते मानखण्डनम।।

māṃ śokaṃ kuru vāmoru pauruṣaṃ hi tvayā kṛtam| nahi mādhavabhaktānāṃ vidyate mānakhaṇḍanam||

सा त्वं हरिणशावाक्षि देवकार्यार्थमागता। तन्न सिद्धं वरारोहे स प्रयातो ऽधुनाभवम।।

sā tvaṃ hariṇaśāvākṣi devakāryārthamāgatā| tanna siddhaṃ varārohe sa prayāto 'dhunābhavam||

विघ्नविध्वंसिनीं पूर्वं कृता रुक्माङ्गदेन हि। एकादशी महापुण्या मोहिनी माधवे सिते।।

vighnavidhvaṃsinīṃ pūrvaṃ kṛtā rukmāṅgadena hi| ekādaśī mahāpuṇyā mohinī mādhave site||

संवत्सरं विशालाक्षि कृच्छ्रपादप्रपूजिता। तस्यैवाध्युष्टिरतुला यत्सत्याचच्चलितो न हि।।

saṃvatsaraṃ viśālākṣi kṛcchrapādaprapūjitā| tasyaivādhyuṣṭiratulā yatsatyācaccalito na hi||

विघ्नराज्ञी तु वै नारी लोकेषु परिगीयते। कर्मणा मनसा वाचा पुत्रव्यापादने मतिम।।

vighnarājñī tu vai nārī lokeṣu parigīyate| karmaṇā manasā vācā putravyāpādane matim||

कृत्वा चोद्धृत्य खङ्गं च त्यक्त्वा स्नेहं सुदूरुरतः। तादृशं निकषं प्रोक्ष्य भगवान्मधुसूदनः।।

kṛtvā coddhṛtya khaṅgaṃ ca tyaktvā snehaṃ sudūrurataḥ| tādṛśaṃ nikaṣaṃ prokṣya bhagavānmadhusūdanaḥ||

हनिष्यति प्रियं पुत्रं न भुङ्क्ते हरिवासरे। पुत्रस्य च प्रियायाश्च भावं प्रेक्ष्य नृपस्य च।।

haniṣyati priyaṃ putraṃ na bhuṅkte harivāsare| putrasya ca priyāyāśca bhāvaṃ prekṣya nṛpasya ca||

विष्णुना परेतुष्टेन नीताः स्वभवने त्रयः। सदेहाः क्षीणकर्माणो ह्य अङ्गारो ऽग्निरिवाहितः।।

viṣṇunā paretuṣṭena nītāḥ svabhavane trayaḥ| sadehāḥ kṣīṇakarmāṇo hy aṅgāro 'gnirivāhitaḥ||

फलं कर्मणि चारब्धे यदि देवी न सिद्ध्यति। सर्वयत्नेन सुभगे दोषः को ऽत्र तवाधुना।।

phalaṃ karmaṇi cārabdhe yadi devī na siddhyati| sarvayatnena subhage doṣaḥ ko 'tra tavādhunā||

एतस्माद वरदाः सर्वे संप्राप्ता विबुधाः शुभे। सिद्धौ वाप्यथ वासिद्धौ कर्मकृत्स्याद्दृथा न हि।।

etasmād varadāḥ sarve saṃprāptā vibudhāḥ śubhe| siddhau vāpyatha vāsiddhau karmakṛtsyāddṛthā na hi||

भर्तव्यो भृत्यवर्गश्च भूभुजा धर्ममिच्छता। सद्भावे घटमानस्य यदि कर्म न सिद्ध्यति।।

bhartavyo bhṛtyavargaśca bhūbhujā dharmamicchatā| sadbhāve ghaṭamānasya yadi karma na siddhyati||

देयं वेतनमात्रं तु न च तुष्टिफलं भवेत। यो न तस्मै प्रयच्छेत जीवनं जीवनाय वै।।

deyaṃ vetanamātraṃ tu na ca tuṣṭiphalaṃ bhavet| yo na tasmai prayaccheta jīvanaṃ jīvanāya vai||

गोवधं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः। तस्माद देयं वरारोहे अभीष्टं वरसुन्दरि।।

govadhaṃ samavāpnoti sa naro nātra saṃśayaḥ| tasmād deyaṃ varārohe abhīṣṭaṃ varasundari||

सद्भावेन कृते सम्यग्विघ्नं कार्यं दिवौकसाम। किं न कुर्वन्ति विबुधास त्वया सह वरानने।।

sadbhāvena kṛte samyagvighnaṃ kāryaṃ divaukasām| kiṃ na kurvanti vibudhās tvayā saha varānane||

द्वादश्यास तेजसा भग्ना याम आहुर विघ्रनाशिनीम। विबुधैर एवम उक्ता तु मोहिनी लोकमोहिनी।।

dvādaśyās tejasā bhagnā yām āhur vighranāśinīm| vibudhair evam uktā tu mohinī lokamohinī||

उवाच सा निरानन्दा पतिहीनातिदुःखिता। धिगिदं जीवितं मह्यं येन कार्यं न साधितम।।

uvāca sā nirānandā patihīnātiduḥkhitā| dhigidaṃ jīvitaṃ mahyaṃ yena kāryaṃ na sādhitam||

न कृतो जनसंबाधो यममार्गो ऽमराधिपाः। न तु लुप्तं हरिदिनं न भुक्तं हरिवासरे।।

na kṛto janasaṃbādho yamamārgo 'marādhipāḥ| na tu luptaṃ haridinaṃ na bhuktaṃ harivāsare||

भूभुजा तेन वीरेण कृतः पुत्रवधो मुदा। गतो मूर्ध्नि पदं दत्वा मम रुक्माङ्गदो हरिम।।

bhūbhujā tena vīreṇa kṛtaḥ putravadho mudā| gato mūrdhni padaṃ datvā mama rukmāṅgado harim||

अप्रमेयगुणं विष्णुं निर्मलं निर्मलाश्रयम। हंसं शुचिपदं व्योम प्रणवं बीजमव्ययम।।

aprameyaguṇaṃ viṣṇuṃ nirmalaṃ nirmalāśrayam| haṃsaṃ śucipadaṃ vyoma praṇavaṃ bījamavyayam||

निराकारं निराभासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम। शून्यं वियत्स्वरूपं च ध्येयध्यानविवर्जितम।।

nirākāraṃ nirābhāsaṃ niṣprapañcaṃ nirañjanam| śūnyaṃ viyatsvarūpaṃ ca dhyeyadhyānavivarjitam||

अस्ति नास्तीति यं प्राहुर्न दूरे नापि चान्तिके। परं धाम मनोग्राह्यं पुरुषाख्यं जगन्मयम।।

asti nāstīti yaṃ prāhurna dūre nāpi cāntike| paraṃ dhāma manogrāhyaṃ puruṣākhyaṃ jaganmayam||

हृत्पङ्कजसमासीनं तेजोरूपं सनातनम। तस्मिंल लयम अनुप्राप्ते किं नु मे जीविते फलम।।

hṛtpaṅkajasamāsīnaṃ tejorūpaṃ sanātanam| tasmiṃl layam anuprāpte kiṃ nu me jīvite phalam||

असाधिते तु यः कार्ये नरो गृह्णाति वेतनम। स्वामिनं तु परित्यज्य प्रयाति नरकं ध्रुवम।।

asādhite tu yaḥ kārye naro gṛhṇāti vetanam| svāminaṃ tu parityajya prayāti narakaṃ dhruvam||

न साधयन्ति ये कार्यं स्वामिनां तु दिवौकसः। भृत्या वेतनभोक्तारो जायन्ते भूतले हयाः।।

na sādhayanti ye kāryaṃ svāmināṃ tu divaukasaḥ| bhṛtyā vetanabhoktāro jāyante bhūtale hayāḥ||

असाधिनीयं कार्यस्य भर्तृपुत्रविनाशिनी। कथं वरं तु गृह्णामि भवतां नाकवासिनाम।।

asādhinīyaṃ kāryasya bhartṛputravināśinī| kathaṃ varaṃ tu gṛhṇāmi bhavatāṃ nākavāsinām||

ब्रूहि मोहिनि दास्यामि यत्ते हृदि समीहितम। अनृणास्तु भविष्यामः कृत्वा चोपकृतिं तव।।

brūhi mohini dāsyāmi yatte hṛdi samīhitam| anṛṇāstu bhaviṣyāmaḥ kṛtvā copakṛtiṃ tava||

परिश्रमः कृतो देवि त्वया राजप्रयोजने। तस्य त्वं फलभाग्देवि तादृशार्थे कृतस्य तु।।

pariśramaḥ kṛto devi tvayā rājaprayojane| tasya tvaṃ phalabhāgdevi tādṛśārthe kṛtasya tu||

एवमुच्चरमाणानां देवतानां महीपते। नृपतेराजगामाथ पुरोधाः पावकप्रभः।।

evamuccaramāṇānāṃ devatānāṃ mahīpate| nṛpaterājagāmātha purodhāḥ pāvakaprabhaḥ||

उषितो जलमध्ये तु प्राणायामरतो मुनिः। द्वादशाब्दे ततः पूर्णे निर्गतो जलमध्यतः।।

uṣito jalamadhye tu prāṇāyāmarato muniḥ| dvādaśābde tataḥ pūrṇe nirgato jalamadhyataḥ||

निर्गतेन श्रुतं तेन मोहिनीचेष्टितं नृप। सक्रोधो मुनिशार्दूलो देववृन्दमुपागतः।।

nirgatena śrutaṃ tena mohinīceṣṭitaṃ nṛpa| sakrodho muniśārdūlo devavṛndamupāgataḥ||

उवाच विबुधान्सर्वान्मोहिनीवरदायिनः। धिगिमां धिग्देवसंघं कर्म धिक्पापसंज्ञितम।।

uvāca vibudhānsarvānmohinīvaradāyinaḥ| dhigimāṃ dhigdevasaṃghaṃ karma dhikpāpasaṃjñitam||

भवतां भावनाशाय पुरुषार्थे प्ररोहकम। भवन्तो यच्च दातारो मोहिन्या वाञ्छितं वरम।।

bhavatāṃ bhāvanāśāya puruṣārthe prarohakam| bhavanto yacca dātāro mohinyā vāñchitaṃ varam||

हत्यायुता भर्तृसुतोपघातिनी विहिनवृत्तिश्च मराशिरूपा। नास्मा हि लोके भवतीह शुद्धिः समिद्धवह्नौ पतने ऽपि देवाः।।

hatyāyutā bhartṛsutopaghātinī vihinavṛttiśca marāśirūpā| nāsmā hi loke bhavatīha śuddhiḥ samiddhavahnau patane 'pi devāḥ||

"हत्यायुतं भर्तृवधो निरर्थकमेतत्समं विप्रवरैः पुराकृतम। न चापि चास्या भवतीह शुद्धिः समिद्भवह्नौ पतने ऽपि देवाः"।।

"hatyāyutaṃ bhartṛvadho nirarthakametatsamaṃ vipravaraiḥ purākṛtam| na cāpi cāsyā bhavatīha śuddhiḥ samidbhavahnau patane 'pi devāḥ"||

न चापि वासो नरकेषु देवा अस्याः स्थितिः क्क त्रिदिवे ऽल्पबुद्धेः। न चापि राज्ञो निकटे च देवा नाप्येतु विष्णोः पदमव्ययं यत।।

na cāpi vāso narakeṣu devā asyāḥ sthitiḥ kka tridive 'lpabuddheḥ| na cāpi rājño nikaṭe ca devā nāpyetu viṣṇoḥ padamavyayaṃ yat||

न लोकवादेन विदूषिताया लोकेषु कुत्रापि भवेच्च वासः। धिरजीवनं कर्ग्मविगर्हिताया देवाः सदा पापसमारतायाः।।

na lokavādena vidūṣitāyā lokeṣu kutrāpi bhavecca vāsaḥ| dhirajīvanaṃ kargmavigarhitāyā devāḥ sadā pāpasamāratāyāḥ||

पतिं हत्वा सुतं हत्वा सपत्नीं जननीसमाम। हत्वा धरां समस्तां वा कां गतिं यास्यते सुराः।।

patiṃ hatvā sutaṃ hatvā sapatnīṃ jananīsamām| hatvā dharāṃ samastāṃ vā kāṃ gatiṃ yāsyate surāḥ||

इयं पापतरा देवा धर्मविध्वंसिनी हरेः। सर्वदाप्यनया प्रोक्तं भुज्यतां हरिवासरे।।

iyaṃ pāpatarā devā dharmavidhvaṃsinī hareḥ| sarvadāpyanayā proktaṃ bhujyatāṃ harivāsare||

प्राणसंवर्द्धनार्थाय तेषामेवाप्यधोगतिः। भुज्यतां वासरे विष्णोर्हन्यतां गौर्द्विजान्विता।।

prāṇasaṃvarddhanārthāya teṣāmevāpyadhogatiḥ| bhujyatāṃ vāsare viṣṇorhanyatāṃ gaurdvijānvitā||

अपेयं पीयता मुक्त्वा कथं वासं लभेद्दिवि। एतदज्ञानिनां प्रोक्तं ज्ञाननां तु न निर्णयः।।

apeyaṃ pīyatā muktvā kathaṃ vāsaṃ labheddivi| etadajñānināṃ proktaṃ jñānanāṃ tu na nirṇayaḥ||

अज्ञानाव्द्याहृते वाक्ये भुज्यतां हरिवासरे। तस्यापि शुद्धिर्गदिता प्राणायामशतेन हि।।

ajñānāvdyāhṛte vākye bhujyatāṃ harivāsare| tasyāpi śuddhirgaditā prāṇāyāmaśatena hi||

अथवाप्युपवासेन एकादश्या दिवौकसः। ऋक्षेण संयुतायास्तु ज्येष्ठकुण्डाप्लवेन वा।।

athavāpyupavāsena ekādaśyā divaukasaḥ| ṛkṣeṇa saṃyutāyāstu jyeṣṭhakuṇḍāplavena vā||

शौकरस्पर्शना द्वापि नरो देवार्चनेन वा। व्याहृते कथितं विप्रैः सेयमद्य सुनिष्ठुरा।।

śaukarasparśanā dvāpi naro devārcanena vā| vyāhṛte kathitaṃ vipraiḥ seyamadya suniṣṭhurā||

भोजने पापनिरता दिने विष्णोर्दुरासदे। भर्तुर्वाक्यं व्यपोह्यैव घातयित्वा सुतं प्रियम।।

bhojane pāpaniratā dine viṣṇordurāsade| bharturvākyaṃ vyapohyaiva ghātayitvā sutaṃ priyam||

वाक्यज्ञं वाक्यनिरतं मातॄणां तु हिते रतम। विष्णुधर्मप्रलोप्त्रीयं बहुपापसमन्विता।।

vākyajñaṃ vākyanirataṃ mātṝṇāṃ tu hite ratam| viṣṇudharmapraloptrīyaṃ bahupāpasamanvitā||

नैषा स्पृश्यास्ति देवेशाः कथमस्या वरप्रदाः। भवन्तो न्याययुक्तेषु धर्मयुक्तेषु तत्पराः।।

naiṣā spṛśyāsti deveśāḥ kathamasyā varapradāḥ| bhavanto nyāyayukteṣu dharmayukteṣu tatparāḥ||

पालनं पापयुक्तस्य न कुर्वन्ति दिवौकसः। धर्माधाराः स्मृता देवा धर्मो वेदेसमास्थितः।।

pālanaṃ pāpayuktasya na kurvanti divaukasaḥ| dharmādhārāḥ smṛtā devā dharmo vedesamāsthitaḥ||

वेदैः शुश्रूषणं भर्तुः स्त्रीणां धर्मः प्रकीर्तितः। यद्ब्रवीति पतिः किञ्चित्तत्कार्यमाविशङ्कया।।

vedaiḥ śuśrūṣaṇaṃ bhartuḥ strīṇāṃ dharmaḥ prakīrtitaḥ| yadbravīti patiḥ kiñcittatkāryamāviśaṅkayā||

शुक्लं शुक्लमिति ब्रूयात्कृष्णं कृष्णेति चामराः। शुश्रूषा सा हि विज्ञेया न शुश्रूषा हि सेवनम।।

śuklaṃ śuklamiti brūyātkṛṣṇaṃ kṛṣṇeti cāmarāḥ| śuśrūṣā sā hi vijñeyā na śuśrūṣā hi sevanam||

भर्तुराज्ञा हता देवा आत्माज्ञास्थापनेच्छया। तस्मात्पापा न संदेहो मोहिनी सर्वयोषिताम। सत्यस्य साधनार्थाय शपथैर्यन्त्रितो नृपः।।

bharturājñā hatā devā ātmājñāsthāpanecchayā| tasmātpāpā na saṃdeho mohinī sarvayoṣitām| satyasya sādhanārthāya śapathairyantrito nṛpaḥ||

उवाच विविधं वाक्यं सा नैच्छत्पुत्रघातिनी। तेन मोक्षं गतो राजा पापमस्यां विसृज्य च।।

uvāca vividhaṃ vākyaṃ sā naicchatputraghātinī| tena mokṣaṃ gato rājā pāpamasyāṃ visṛjya ca||

सेयं पापशरीरा हि हत्यायुतसमन्विता।।

seyaṃ pāpaśarīrā hi hatyāyutasamanvitā||

दातारं सर्वदानानां ब्रह्मण्यं हरिदैवतम। प्रजारञ्जनशीलं च हरिवासरसेविनम।।

dātāraṃ sarvadānānāṃ brahmaṇyaṃ haridaivatam| prajārañjanaśīlaṃ ca harivāsarasevinam||

परदारेषु निःस्नेहं विषये विगतस्पृहम। परार्थत्यक्तकामं च सदा मखनिषेविणम।।

paradāreṣu niḥsnehaṃ viṣaye vigataspṛham| parārthatyaktakāmaṃ ca sadā makhaniṣeviṇam||

सदैव दुष्टदमने वर्तमानं धरातले। व्यसनैः सप्तभिर्घोरैरनाक्रान्तं महीपतिम।।

sadaiva duṣṭadamane vartamānaṃ dharātale| vyasanaiḥ saptabhirghorairanākrāntaṃ mahīpatim||

संनिरस्य दुराचारा वरयोग्या कथं भवेत। यो ऽस्याः पक्षेतु वर्तेत देवो वा दानवो ऽपि वा।।

saṃnirasya durācārā varayogyā kathaṃ bhavet| yo 'syāḥ pakṣetu varteta devo vā dānavo 'pi vā||

तं चापि भस्मसात्कुर्यां क्षणेन सुरसत्तमाः। मोहिन्या रक्षणे यस्तु प्रयत्नं कुरुते सुराः।।

taṃ cāpi bhasmasātkuryāṃ kṣaṇena surasattamāḥ| mohinyā rakṣaṇe yastu prayatnaṃ kurute surāḥ||

तस्य तज्जायते पापं यन्मोहिन्यां व्यवस्थितम।।

tasya tajjāyate pāpaṃ yanmohinyāṃ vyavasthitam||

स एवमुक्त्वा नृपते द्विजेन्द्रः संगृह्य पाणौ सलिलं च तीव्रम। क्रोधेन संवीक्ष्य विधिप्रसूतां चिक्षेप तन्मूर्घ्न्यनलप्रकाशम।।

sa evamuktvā nṛpate dvijendraḥ saṃgṛhya pāṇau salilaṃ ca tīvram| krodhena saṃvīkṣya vidhiprasūtāṃ cikṣepa tanmūrghnyanalaprakāśam||

निक्षिप्तमात्रे सलिले महीप सद्यः प्रजज्वाल च तच्छरीरम। संपश्यतां नाकनिवासिनां तु तृण्या यथा वह्निशिखावलीढा।।

nikṣiptamātre salile mahīpa sadyaḥ prajajvāla ca taccharīram| saṃpaśyatāṃ nākanivāsināṃ tu tṛṇyā yathā vahniśikhāvalīḍhā||

कोपं विभो संहर संहरेति यावद्गिरः खे मरुतां बभूवुः। तावत्स वह्निर्द्विजवाक्यमृष्टो भस्मावशेषां प्रमदां चकार।।

kopaṃ vibho saṃhara saṃhareti yāvadgiraḥ khe marutāṃ babhūvuḥ| tāvatsa vahnirdvijavākyamṛṣṭo bhasmāvaśeṣāṃ pramadāṃ cakāra||

मोहिनी मोहमुत्सृज्य गता विबुधमन्दिरम। भर्त्सिता देवदूतेन स्थितिस्ते ऽत्र न पापिनी।।

mohinī mohamutsṛjya gatā vibudhamandiram| bhartsitā devadūtena sthitiste 'tra na pāpinī||

पापशीले सुदुर्मेधे भर्तृनिन्दापरायणे। हरिवासरलोपिन्यां वासस्ते न त्रिविष्टपे।।

pāpaśīle sudurmedhe bhartṛnindāparāyaṇe| harivāsaralopinyāṃ vāsaste na triviṣṭape||

धर्मतो विमुखानां च नरके वास इष्यते। एवमुक्त्वा तु तां वायुः क्रूरं वचनपद्भुतम।।

dharmato vimukhānāṃ ca narake vāsa iṣyate| evamuktvā tu tāṃ vāyuḥ krūraṃ vacanapadbhutam||

ताडयित्वा च दण्डेन प्रेरयामास यातनाम। एवं संताडिता राजन देवदूतेन मोहिनी।।

tāḍayitvā ca daṇḍena prerayāmāsa yātanām| evaṃ saṃtāḍitā rājan devadūtena mohinī||

ब्रह्मदण्डपराभूता संप्राप्ता नरकं नृप। तत्र धर्माज्ञया सा तु दूतैः संताडिता चिरम।।

brahmadaṇḍaparābhūtā saṃprāptā narakaṃ nṛpa| tatra dharmājñayā sā tu dūtaiḥ saṃtāḍitā ciram||

सर्वेषु क्रमशो गत्वा नरकेषु निपातिता। पापे धर्माङ्गदः पुत्रो घातितः पतिपाणिना।।

sarveṣu kramaśo gatvā narakeṣu nipātitā| pāpe dharmāṅgadaḥ putro ghātitaḥ patipāṇinā||

त्वया यतस्ततो भुङ्क्ष्व कृतकर्मफलं त्विह। प्रजाहितं स्थिरप्रज्ञं महेन्द्रवरुणोपमम।।

tvayā yatastato bhuṅkṣva kṛtakarmaphalaṃ tviha| prajāhitaṃ sthiraprajñaṃ mahendravaruṇopamam||

सप्तद्वीपाधिपं पुत्रं हत्वेदृक्फलभोगिनी। प्राकृतस्यापि पुत्रस्य हिंसायां ब्रह्महा भवेत।।

saptadvīpādhipaṃ putraṃ hatvedṛkphalabhoginī| prākṛtasyāpi putrasya hiṃsāyāṃ brahmahā bhavet||

किं पुनर्द्धर्मयुक्तस्य पापे धर्माङ्गदस्य च। एवं निर्भत्सिता दूतैर्यमस्य नृपसत्तम।।

kiṃ punarddharmayuktasya pāpe dharmāṅgadasya ca| evaṃ nirbhatsitā dūtairyamasya nṛpasattama||

बुभुजे यातनाः सर्वाः क्रमशः शमनोदिताः। ब्रह्मदण्डहतायास्तु देहस्पर्शेन यातनाः।।

bubhuje yātanāḥ sarvāḥ kramaśaḥ śamanoditāḥ| brahmadaṇḍahatāyāstu dehasparśena yātanāḥ||

ज्वलिताङ्गा बभूवुस्ता धारणाय न तु क्षमाः। ततस्ते नरका राजन धर्मराजमुपागताः।।

jvalitāṅgā babhūvustā dhāraṇāya na tu kṣamāḥ| tataste narakā rājan dharmarājamupāgatāḥ||

प्रोचुः प्राञ्जलयो भीतास्तदङ्गस्पर्शपीडिताः। देवदेव जगन्नाथ धर्मराज दयां कुरु।।

procuḥ prāñjalayo bhītāstadaṅgasparśapīḍitāḥ| devadeva jagannātha dharmarāja dayāṃ kuru||

इमां निःसारयाशु त्वं यातनाभ्यः सुखाय नः। यस्याः स्पर्शनतो नाथ भस्मभूताः क्षणादहो।।

imāṃ niḥsārayāśu tvaṃ yātanābhyaḥ sukhāya naḥ| yasyāḥ sparśanato nātha bhasmabhūtāḥ kṣaṇādaho||

भविष्यामस्ततस्त्वेनां नरकेभ्यो विवासय। तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां धर्मराजो ऽतिविस्मितः।।

bhaviṣyāmastatastvenāṃ narakebhyo vivāsaya| tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ dharmarājo 'tivismitaḥ||

दूतान्स्वान्प्रत्युवाचेयं निःसार्या मम मन्दिरात। यो ब्रह्मदण्डनिर्दग्धः पुमान स्त्री वा च तस्करः।।

dūtānsvānpratyuvāceyaṃ niḥsāryā mama mandirāt| yo brahmadaṇḍanirdagdhaḥ pumān strī vā ca taskaraḥ||

तस्य पापस्य संस्पर्शं नेच्छति यातना मम। तस्मादिमां महापापां भर्तुर्वचनलोपिनीम।।

tasya pāpasya saṃsparśaṃ necchati yātanā mama| tasmādimāṃ mahāpāpāṃ bharturvacanalopinīm||

पुत्रघ्नीं धर्महन्त्रीं च ब्रह्मदण्डहतामपि। निःसारयत मे बापि देहो ज्वलति दर्शंनात।।

putraghnīṃ dharmahantrīṃ ca brahmadaṇḍahatāmapi| niḥsārayata me bāpi deho jvalati darśaṃnāt||

इत्युक्तास्ते तदा दूता धर्मराजेन भूपते। प्रहरन्तो ऽस्त्रशस्त्रैश्च बहिश्चक्रुर्यमक्षयात।।

ityuktāste tadā dūtā dharmarājena bhūpate| praharanto 'straśastraiśca bahiścakruryamakṣayāt||

ततः सा दुःखिता राजन मोहिनी मोहसंयुता। पातालं प्रययौ तत्र पातालस्थैर्निवारिता।।

tataḥ sā duḥkhitā rājan mohinī mohasaṃyutā| pātālaṃ prayayau tatra pātālasthairnivāritā||

ततस्तु व्रीडितात्यर्थः मोहिनी ब्रह्मणः सुता। जनकस्यान्तिकं गत्वा दुःखं स्वं संन्यवेदयत।।

tatastu vrīḍitātyarthaḥ mohinī brahmaṇaḥ sutā| janakasyāntikaṃ gatvā duḥkhaṃ svaṃ saṃnyavedayat||

तात तन्नास्ति मे स्थानं त्रैलोक्ये सचरा चरे। यत्र यत्र तु गच्छामि तत्र तत्र क्षिपन्ति माम।।

tāta tannāsti me sthānaṃ trailokye sacarā care| yatra yatra tu gacchāmi tatra tatra kṣipanti mām||

अहं निर्वासिता लोकैर्घातयित्वायुधैर्दृढम। भवदाज्ञां समादाय गता रुक्मविभूषणम।।

ahaṃ nirvāsitā lokairghātayitvāyudhairdṛḍham| bhavadājñāṃ samādāya gatā rukmavibhūṣaṇam||

मया व्यवसितं चेदं सर्वलोकविगर्हितम। क्लेशयित्वा तु भर्तारं पुत्रं हत्वा वरासिना।।

mayā vyavasitaṃ cedaṃ sarvalokavigarhitam| kleśayitvā tu bhartāraṃ putraṃ hatvā varāsinā||

संध्यावलीं क्षोभयित्वा पितः प्राप्ता दशा मिमाम। न गतिर्विद्यते देव पापाया मम सांप्रतम।।

saṃdhyāvalīṃ kṣobhayitvā pitaḥ prāptā daśā mimām| na gatirvidyate deva pāpāyā mama sāṃpratam||

विशेषाद्द्विजशापेन जाताहं दुःखभागिनी। विप्रवाक्यहताना च दग्धानां चित्रभानुना।।

viśeṣāddvijaśāpena jātāhaṃ duḥkhabhāginī| vipravākyahatānā ca dagdhānāṃ citrabhānunā||

दिवाकीर्तिहतानां च भक्षितानां मृगादिभिः। शतह्रदाविपन्नानां मुक्तिदा स्वर्णदी पितः।।

divākīrtihatānāṃ ca bhakṣitānāṃ mṛgādibhiḥ| śatahradāvipannānāṃ muktidā svarṇadī pitaḥ||

यदि त्वं त्रिदशैः सार्द्धं विप्रं तं शापदायिनम। प्रसादयसि मत्प्रीत्या तर्हि मे विहिता गतिः।।

yadi tvaṃ tridaśaiḥ sārddhaṃ vipraṃ taṃ śāpadāyinam| prasādayasi matprītyā tarhi me vihitā gatiḥ||

तां तथावादिनीं राजन ब्रह्मा लोकपितामहः। शिवेन्द्रधर्मसूर्याग्निदेवेशैर्मुनिभिर्युतः।।

tāṃ tathāvādinīṃ rājan brahmā lokapitāmahaḥ| śivendradharmasūryāgnideveśairmunibhiryutaḥ||

मोहिनीमग्रतः कृत्वा जगाम द्विजसन्निधौ। तत्र गत्वा महीपाल ब्रह्मा देवादिभिर्वृतः।।

mohinīmagrataḥ kṛtvā jagāma dvijasannidhau| tatra gatvā mahīpāla brahmā devādibhirvṛtaḥ||

महता गौरवेणापि नमश्चक्रे स्वयं विधिः। भूप रुद्रादिदेवैस्तु पूज्यो मान्यः पितामहः।।

mahatā gauraveṇāpi namaścakre svayaṃ vidhiḥ| bhūpa rudrādidevaistu pūjyo mānyaḥ pitāmahaḥ||

मोहिनीप्रीतये मुग्धः स्वयं चक्रे नमस्क्रियाम। कार्ये महति संप्राप्ते ह्यसाध्ये भुवनत्रये।।

mohinīprītaye mugdhaḥ svayaṃ cakre namaskriyām| kārye mahati saṃprāpte hyasādhye bhuvanatraye||

न दूषितं भवेद्भूप यविष्ठस्याभिवादनम। स द्विजो वेदवेदाङ्गपरगस्तपसि स्थितः।।

na dūṣitaṃ bhavedbhūpa yaviṣṭhasyābhivādanam| sa dvijo vedavedāṅgaparagastapasi sthitaḥ||

संप्रेक्ष्य लोककर्तारं देवैः सह समागतम। समुत्थाय नमश्चक्रे ब्रह्माणं तान्मुनीन्सुरान।।

saṃprekṣya lokakartāraṃ devaiḥ saha samāgatam| samutthāya namaścakre brahmāṇaṃ tānmunīnsurān||

वासयामास भक्त्या च स्तुतिं चक्रे ऽब्जजन्मनः। ततः प्रसन्नो भगवान लोककर्त्ता जगद्गुरुः।।

vāsayāmāsa bhaktyā ca stutiṃ cakre 'bjajanmanaḥ| tataḥ prasanno bhagavān lokakarttā jagadguruḥ||

ते द्विजं प्रार्थयामासुर्मोहिन्यर्थे नृपार्चितम। तात विप्र सदाचार परलोकोपकारक।।

te dvijaṃ prārthayāmāsurmohinyarthe nṛpārcitam| tāta vipra sadācāra paralokopakāraka||

कृपां कुरु कृपासिंधो मोहिनीगतिदो भव। मया संप्रेषिता ब्रह्मन रुक्माङ्गदविमोहने।।

kṛpāṃ kuru kṛpāsiṃdho mohinīgatido bhava| mayā saṃpreṣitā brahman rukmāṅgadavimohane||

सुता मे यमलोकं तु शून्यं दृष्ट्वा च मानद। वैकुण्ठं संकुलं प्रेक्ष्य लोकैः सर्वैर्नि राकुलैः।।

sutā me yamalokaṃ tu śūnyaṃ dṛṣṭvā ca mānada| vaikuṇṭhaṃ saṃkulaṃ prekṣya lokaiḥ sarvairni rākulaiḥ||

मनसोत्पादिता देवी देवानां हितकारिणी। निशामय धरादेव यद्ब्रवीमि तवाग्रतः।।

manasotpāditā devī devānāṃ hitakāriṇī| niśāmaya dharādeva yadbravīmi tavāgrataḥ||

गतिं धर्मस्यातिसूक्ष्मां लोककल्याणकारिणीम। अनया निकषाश्याङ्ग्या परीक्ष्य स्वर्णभूषणः।।

gatiṃ dharmasyātisūkṣmāṃ lokakalyāṇakāriṇīm| anayā nikaṣāśyāṅgyā parīkṣya svarṇabhūṣaṇaḥ||

सदारः ससुतो ब्रह्मन्प्रापितो हरिमन्दिरम। राज्ञाप्रहतया भक्त्या हरिवासरपालनात।।

sadāraḥ sasuto brahmanprāpito harimandiram| rājñāprahatayā bhaktyā harivāsarapālanāt||

कृतं शून्यं यमस्थानं लिपिमार्जनकर्मणा। देवापकारो विप्रर्षे न क्षमो बाहुजन्मना।।

kṛtaṃ śūnyaṃ yamasthānaṃ lipimārjanakarmaṇā| devāpakāro viprarṣe na kṣamo bāhujanmanā||

भूसुराणां विशेषेणं यातास्ते तत्सहायकाः।।

bhūsurāṇāṃ viśeṣeṇaṃ yātāste tatsahāyakāḥ||

न प्राप्यते साङ्घ्यविदा तु यच्च नाष्टाङ्गयोगेन तु भक्तिगम्यम। तत्प्रापितं भूसुर भूपभर्तुर्निजस्य पुत्रस्य तथा सपत्न्याः।।

na prāpyate sāṅghyavidā tu yacca nāṣṭāṅgayogena tu bhaktigamyam| tatprāpitaṃ bhūsura bhūpabharturnijasya putrasya tathā sapatnyāḥ||

यत्पुण्यशीलस्य नृपस्य भूपशिरोमणेराचरितं प्रतीपम। तत्पापवेगेन बभूव विद्रुता भस्मावशेषा तव शापदग्धा।।

yatpuṇyaśīlasya nṛpasya bhūpaśiromaṇerācaritaṃ pratīpam| tatpāpavegena babhūva vidrutā bhasmāvaśeṣā tava śāpadagdhā||

देवार्थमेषा भववर्द्धनार्थं नृपोपकाराय च संप्रवृत्ता। न स्वार्थकामा लभते ऽवमानं कथं द्विजातो ऽपकृतिं क्षमस्व।।

devārthameṣā bhavavarddhanārthaṃ nṛpopakārāya ca saṃpravṛttā| na svārthakāmā labhate 'vamānaṃ kathaṃ dvijāto 'pakṛtiṃ kṣamasva||

दयां कुरुष्व प्रशमं भजस्व पिष्टस्य पेषो नहि नीतियुक्तः। शापप्रदानेननिपातितेयं कुरु प्रसादं गतिदो भवत्वम। यस्मिन्कृते ब्राह्मण मोहिनीयं बुद्धिं त्यजेत्क्रूरतरां त्वयीज्ये।।

dayāṃ kuruṣva praśamaṃ bhajasva piṣṭasya peṣo nahi nītiyuktaḥ| śāpapradānenanipātiteyaṃ kuru prasādaṃ gatido bhavatvam| yasminkṛte brāhmaṇa mohinīyaṃ buddhiṃ tyajetkrūratarāṃ tvayījye||

स एवमुक्तः कमलासनेन विमृश्य बुद्ध्या विससर्ज कोपम। उवाच देवं त्रिदशाधिनाथं विमोहिनीदेहकृतं द्विजेन्द्रः।।

sa evamuktaḥ kamalāsanena vimṛśya buddhyā visasarja kopam| uvāca devaṃ tridaśādhināthaṃ vimohinīdehakṛtaṃ dvijendraḥ||

बहुपापयुता देव मोहिनी तनया तव। न लोकेषु स्थितिस्तस्मात्प्राणिभिः संकुलेषु च।।

bahupāpayutā deva mohinī tanayā tava| na lokeṣu sthitistasmātprāṇibhiḥ saṃkuleṣu ca||

मया विमृश्य सुचिरं मोद्दिन्यर्थं विचिन्तितम। तद्दास्यमि तव प्रीत्या त्वं हि पूज्यतरो मम।।

mayā vimṛśya suciraṃ moddinyarthaṃ vicintitam| taddāsyami tava prītyā tvaṃ hi pūjyataro mama||

यथा तव वचः सत्यं मम चापि सुरेश्वर। देवकार्यं च भविता मोहिनीकृतत्यमेव च।।

yathā tava vacaḥ satyaṃ mama cāpi sureśvara| devakāryaṃ ca bhavitā mohinīkṛtatyameva ca||

यन्नाक्रान्तं हि भूतौघैस्तत्स्थाने मोहिनीस्थितिः। जङ्गमाजङ्गमैर्भूमिर्व्याप्ता द्वीपवती सदा।।

yannākrāntaṃ hi bhūtaughaistatsthāne mohinīsthitiḥ| jaṅgamājaṅgamairbhūmirvyāptā dvīpavatī sadā||

तलानि चापि दैत्याद्यैराकाशः पक्षिपूर्वकैः। नाकः सुकृतिभिर्जीवैर्नरकाः पापकर्मभिः।।

talāni cāpi daityādyairākāśaḥ pakṣipūrvakaiḥ| nākaḥ sukṛtibhirjīvairnarakāḥ pāpakarmabhiḥ||

झषाद्यैः सागरा व्याप्ता नैष्वस्पृष्यास्थितिस्ततः। ततो ब्रह्मा सुरैः सर्वैः संमन्त्र्य नृपसत्तम।।

jhaṣādyaiḥ sāgarā vyāptā naiṣvaspṛṣyāsthitistataḥ| tato brahmā suraiḥ sarvaiḥ saṃmantrya nṛpasattama||

उवाच मोहिनीं देवीं नास्ति स्थानं तव क्वचित। तच्छ्रुत्वा मोहिनी वाक्यं पितुराज्ञाविधायिनी।।

uvāca mohinīṃ devīṃ nāsti sthānaṃ tava kvacit| tacchrutvā mohinī vākyaṃ piturājñāvidhāyinī||

उवाच प्रणता सर्वान हरिवासरनाशिनी। पुरोधसा समेतानो देवानां लोकसाक्षिणाम।।

uvāca praṇatā sarvān harivāsaranāśinī| purodhasā sametāno devānāṃ lokasākṣiṇām||

भवतां त्रिदशश्रेष्ठा एष बद्धो मयाञ्जलिः। प्रणिपातशतेनापि प्रसन्नेन हृदा सुराः।।

bhavatāṃ tridaśaśreṣṭhā eṣa baddho mayāñjaliḥ| praṇipātaśatenāpi prasannena hṛdā surāḥ||

दातव्यं याचितं मंह्यं सर्वेषां प्रीतिकारकम। एकादश्याः प्रभावेण सर्वेषां पापिनां गतिः।।

dātavyaṃ yācitaṃ maṃhyaṃ sarveṣāṃ prītikārakam| ekādaśyāḥ prabhāveṇa sarveṣāṃ pāpināṃ gatiḥ||

साध्यते तां सुरश्रेष्ठा वर्धितुं मे प्रयोजनम। पतिः सपत्नी पुत्रश्च मया वैकुण्ठगाः कृताः।।

sādhyate tāṃ suraśreṣṭhā vardhituṃ me prayojanam| patiḥ sapatnī putraśca mayā vaikuṇṭhagāḥ kṛtāḥ||

भूर्लोके विधवाद्याहं वर्तामि भवतां कृते। यथा हरिदिनं दुष्टं जायते मम मानदाः।।

bhūrloke vidhavādyāhaṃ vartāmi bhavatāṃ kṛte| yathā haridinaṃ duṣṭaṃ jāyate mama mānadāḥ||

एतत्प्रयाचे ददत स्वार्थार्थं तद्धि नान्यथा।।

etatprayāce dadata svārthārthaṃ taddhi nānyathā||

एकादशीसमं देवाः पावनं नापरं भवेत। यया पूता महापापा गच्छन्ति हरिमन्दिरम।।

ekādaśīsamaṃ devāḥ pāvanaṃ nāparaṃ bhavet| yayā pūtā mahāpāpā gacchanti harimandiram||

तत्समीपे मम स्थानं युक्तं भाति विचार्यताम। वेधो निशीथे देवानामुपकाराय मोहिनी।।

tatsamīpe mama sthānaṃ yuktaṃ bhāti vicāryatām| vedho niśīthe devānāmupakārāya mohinī||

सूर्योदये सुराणां च हरिणा परिकल्पितः। पारणं च त्रयोदश्यामुपवासविनाशनम।।

sūryodaye surāṇāṃ ca hariṇā parikalpitaḥ| pāraṇaṃ ca trayodaśyāmupavāsavināśanam||

महाद्वादशिका ह्यष्टौ याः स्मृता वैष्णवागमे। तास्तु ह्येकादशीभिन्ना उपोष्यन्ते च वैष्णवैः।।

mahādvādaśikā hyaṣṭau yāḥ smṛtā vaiṣṇavāgame| tāstu hyekādaśībhinnā upoṣyante ca vaiṣṇavaiḥ||

एकादशीव्रतं भिन्नं वैष्णवानां महात्मनाम। नित्यं पक्षद्वये प्रोक्तं विधिना त्रिदिनात्मके।।

ekādaśīvrataṃ bhinnaṃ vaiṣṇavānāṃ mahātmanām| nityaṃ pakṣadvaye proktaṃ vidhinā tridinātmake||

सायं प्रातस्त्यजेद्भुक्तिं क्रमात्पूर्वापराह्णयोः। एकादशी यदा भिन्ना उपोष्या हि परे ऽहनि। द्वादश्यां हि व्रतं कार्यं निरंबु समुपोषणम।।

sāyaṃ prātastyajedbhuktiṃ kramātpūrvāparāhṇayoḥ| ekādaśī yadā bhinnā upoṣyā hi pare 'hani| dvādaśyāṃ hi vrataṃ kāryaṃ niraṃbu samupoṣaṇam||

लङ्घने त्वसमर्थानां जलं शाकं फलं पयः। नैवेद्यं वा हरेः प्रोक्तं स्वाहारात्पादसंमितम।।

laṅghane tvasamarthānāṃ jalaṃ śākaṃ phalaṃ payaḥ| naivedyaṃ vā hareḥ proktaṃ svāhārātpādasaṃmitam||

स्वाती सूर्योदये विद्धो त्यजन्त्यकादशीं सति। निष्कामा मध्यरात्रे च विद्धां मुञ्चन्ति याम्यया।।

svātī sūryodaye viddho tyajantyakādaśīṃ sati| niṣkāmā madhyarātre ca viddhāṃ muñcanti yāmyayā||

सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः। यमस्य तस्याः प्रान्ति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे।।

sarveṣvapi tu lokeṣu viditā daśamī tithiḥ| yamasya tasyāḥ prānti tu sthitiḥ kāryā tvayānaghe||

एतेन देवकार्यं च सिद्धं भवति शोभने। सूर्येन्दुचारा तिथ्यास्तु दशम्याः प्रान्तगामिनी।।

etena devakāryaṃ ca siddhaṃ bhavati śobhane| sūryenducārā tithyāstu daśamyāḥ prāntagāminī||

भुवि तीर्थानि चैव त्वं स्वाघनाशाय संचर। अरुणोदयमारभ्य यावत्सूर्योदयो भवेत।।

bhuvi tīrthāni caiva tvaṃ svāghanāśāya saṃcara| aruṇodayamārabhya yāvatsūryodayo bhavet||

तदन्तस्त्वं व्रते प्राप्ता लभस्वैकादशीफलम। यः कश्चित्कुरुते विद्धं त्वया ह्येकादशीव्रतम।।

tadantastvaṃ vrate prāptā labhasvaikādaśīphalam| yaḥ kaścitkurute viddhaṃ tvayā hyekādaśīvratam||

स तीपकारकस्तुभ्यं भविष्यति सुरप्रिये। मुहूर्तद्वयमात्रं तु ज्ञेयं चात्रारुणोदयम।।

sa tīpakārakastubhyaṃ bhaviṣyati surapriye| muhūrtadvayamātraṃ tu jñeyaṃ cātrāruṇodayam||

मूहूर्ताः पञ्चदश च स्मृता रात्रेर्दिनस्य च। ज्ञेयास्ते ह्रस्वदीर्घत्वे त्रैराशिक विधानतः।।

mūhūrtāḥ pañcadaśa ca smṛtā rātrerdinasya ca| jñeyāste hrasvadīrghatve trairāśika vidhānataḥ||

त्रयोदशान्मुहूर्तान्त्तु रात्रैरूर्द्ध्वा समागता। सब्ध्वोपवासिनां पुण्यं स्वस्था भव शुचिस्मिते।।

trayodaśānmuhūrtānttu rātrairūrddhvā samāgatā| sabdhvopavāsināṃ puṇyaṃ svasthā bhava śucismite||

यमसंस्थापनार्थाय वैकुण्ठध्वंसनाय च। पाखण्डानां विवृद्ध्यर्थं पापसंचनाय च।।

yamasaṃsthāpanārthāya vaikuṇṭhadhvaṃsanāya ca| pākhaṇḍānāṃ vivṛddhyarthaṃ pāpasaṃcanāya ca||

दत्तं ते मोहिनि स्थानं प्रत्यूषसमयाङ्कितम।।

dattaṃ te mohini sthānaṃ pratyūṣasamayāṅkitam||

विद्धं त्वयैकादशिकाव्रतं ये कुर्वन्ति कर्तार इह प्रयत्नात। तेषां भवेद्यत्सुकृतं शुभे फलं भुङ्क्ष्व प्रसन्ना भव भूसुरे त्वम।।

viddhaṃ tvayaikādaśikāvrataṃ ye kurvanti kartāra iha prayatnāt| teṣāṃ bhavedyatsukṛtaṃ śubhe phalaṃ bhuṅkṣva prasannā bhava bhūsure tvam||

एवं प्रदिष्टा कमलासनाद्यैः सा मोहिनी हृष्टतरा बभूव। मेने कृतार्थं निजजीवितं च स्वपापतीर्थाभिनिषेवणेन।।

evaṃ pradiṣṭā kamalāsanādyaiḥ sā mohinī hṛṣṭatarā babhūva| mene kṛtārthaṃ nijajīvitaṃ ca svapāpatīrthābhiniṣevaṇena||

संसाधितं कार्यमिदं सुराणां भस्मावशेषं हि गते ऽपि देहे। चैतन्यमात्रे पवनात्मके ऽस्मिन संमार्जितो भूपकृतस्तु पन्थाः।।

saṃsādhitaṃ kāryamidaṃ surāṇāṃ bhasmāvaśeṣaṃ hi gate 'pi dehe| caitanyamātre pavanātmake 'smin saṃmārjito bhūpakṛtastu panthāḥ||

नीतं मया चात्मकृतं हि वाक्यं प्रहृष्टया वै यदुदाहृतं हि। एवं विमृश्य क्षिप्तिपालदे वान्प्रणम्य हृष्टा च पुरोधसं स्वम।।

nītaṃ mayā cātmakṛtaṃ hi vākyaṃ prahṛṣṭayā vai yadudāhṛtaṃ hi| evaṃ vimṛśya kṣiptipālade vānpraṇamya hṛṣṭā ca purodhasaṃ svam||

प्रान्ते स्थिता सूर्यविहीनसंज्ञे काले दशम्या जनमोहनाय। कृच्छ्रान्तरूपा च दिनं च भुङ्क्ते प्रकृष्टरूपा नरकाय नॄणाम।।

prānte sthitā sūryavihīnasaṃjñe kāle daśamyā janamohanāya| kṛcchrāntarūpā ca dinaṃ ca bhuṅkte prakṛṣṭarūpā narakāya nṝṇām||

प्रान्तस्थितां तां रविजो निरीक्ष्य प्रहृष्टवक्त्रो वचनं जगाद। त्वया प्रतिष्ठा मम चारुनेत्रे कृतात्र लोके पुनरेव सम्यक। विभोदितो रुक्मविभूषणस्य मत्तेभसंस्थः पटहः सुघैषः।।

prāntasthitāṃ tāṃ ravijo nirīkṣya prahṛṣṭavaktro vacanaṃ jagāda| tvayā pratiṣṭhā mama cārunetre kṛtātra loke punareva samyak| vibhodito rukmavibhūṣaṇasya mattebhasaṃsthaḥ paṭahaḥ sughaiṣaḥ||

दृष्टे कार्ये जनः सर्वः प्रत्ययं कुरुते त्विति।।

dṛṣṭe kārye janaḥ sarvaḥ pratyayaṃ kurute tviti||

सूर्योदय स्पृषा ह्येषा दशमी गर्हिता सदा। अस्पृष्टमुदयं नॄणां मोहनाय भविष्यति।।

sūryodaya spṛṣā hyeṣā daśamī garhitā sadā| aspṛṣṭamudayaṃ nṝṇāṃ mohanāya bhaviṣyati||

विहाय तां यत्प्रिययोगभुक्तिं पादस्थिता सापि ह्यदृष्यरूपा। सत्यं हि ते नाम विशालनेत्रे यन्मोहिनीत्येव जनो ब्रवीति।।

vihāya tāṃ yatpriyayogabhuktiṃ pādasthitā sāpi hyadṛṣyarūpā| satyaṃ hi te nāma viśālanetre yanmohinītyeva jano bravīti||

विमोहयित्वा हि जनं समस्तं पटे मदीये लिखितं करोषि। इत्येव मुक्त्वा तनयो विवस्वतः प्रणम्य तां ब्रह्मसुतां प्रहृष्टः।।

vimohayitvā hi janaṃ samastaṃ paṭe madīye likhitaṃ karoṣi| ityeva muktvā tanayo vivasvataḥ praṇamya tāṃ brahmasutāṃ prahṛṣṭaḥ||

जगाम देवैः सह नाकलोकं करे गृहीत्वा लिपिलेखितारम। गतेषु देवेषु विमोहिनी सा ब्रह्माणमासाद्य सुरासुरेशम।।

jagāma devaiḥ saha nākalokaṃ kare gṛhītvā lipilekhitāram| gateṣu deveṣu vimohinī sā brahmāṇamāsādya surāsureśam||

विज्ञापयामास पितः पुरोधा ममायमत्युग्रतरश्च कोपात। दग्धं शरीरं मम लोकनाथ पुनः प्रपत्स्ये ऽथ तथा कुरुष्व।।

vijñāpayāmāsa pitaḥ purodhā mamāyamatyugrataraśca kopāt| dagdhaṃ śarīraṃ mama lokanātha punaḥ prapatsye 'tha tathā kuruṣva||

विमोहितं चैव जगन्मयेदं प्रान्ते समास्थाय यमस्य तिथ्याः। जितो हि राज्ञा शमनः पुराद्य कृतो जयी तात तव प्रभावात।।

vimohitaṃ caiva jaganmayedaṃ prānte samāsthāya yamasya tithyāḥ| jito hi rājñā śamanaḥ purādya kṛto jayī tāta tava prabhāvāt||

तव कृत्यमिदं तात यत्पुनर्देहधारिणी। भूयामहं जगन्नाथ ब्रह्मणं सांत्ययस्व भोः।।

tava kṛtyamidaṃ tāta yatpunardehadhāriṇī| bhūyāmahaṃ jagannātha brahmaṇaṃ sāṃtyayasva bhoḥ||

तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं ब्रह्मा लोकविधानकृत। ब्राह्मणं सांत्वयामास पुनरेव सुताकृते।।

tacchrutvā mohinīvākyaṃ brahmā lokavidhānakṛt| brāhmaṇaṃ sāṃtvayāmāsa punareva sutākṛte||

वसो तात निबोधेदं यद्ब्रवीमि हितावहम। तव चास्या महाभाग सर्वलोकहिताय च।।

vaso tāta nibodhedaṃ yadbravīmi hitāvaham| tava cāsyā mahābhāga sarvalokahitāya ca||

त्वयेयं मोहिनी कोपात्कृता भस्मावशेषिता। पुनः शरीरं याचेत तदाज्ञां देहि मानद।।

tvayeyaṃ mohinī kopātkṛtā bhasmāvaśeṣitā| punaḥ śarīraṃ yāceta tadājñāṃ dehi mānada||

मत्पुत्री तव याज्येयं दुर्गतिं तात गच्छति। त्वया मया च सपाल्या कृतकार्या तपस्विनी।।

matputrī tava yājyeyaṃ durgatiṃ tāta gacchati| tvayā mayā ca sapālyā kṛtakāryā tapasvinī||

यदि त्वं शुद्धभावेन मां ज्ञापयसि मानद। तातो ऽहमस्या भूयो ऽपि देहमुत्पादयाम्यहम।।

yadi tvaṃ śuddhabhāvena māṃ jñāpayasi mānada| tāto 'hamasyā bhūyo 'pi dehamutpādayāmyaham||

किन्तु विष्णुदिनस्यैषा वैरिणी पापकारिणी। यथा शुद्ध्येति विप्रेन्द्र तथैवाशु विधीयताम।।

kintu viṣṇudinasyaiṣā vairiṇī pāpakāriṇī| yathā śuddhyeti viprendra tathaivāśu vidhīyatām||

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः स पुरोहितः। याज्याया देहयोगार्थमादिदेश मुदान्वितः।।

tacchrutvā vacanaṃ tasya brahmaṇaḥ sa purohitaḥ| yājyāyā dehayogārthamādideśa mudānvitaḥ||

विप्रवाक्यं समाकर्ण्य ब्रह्मा लोकपितमहः। कमण्डलुजलेनौक्षन्मोहिन्या देहभस्म तत।।

vipravākyaṃ samākarṇya brahmā lokapitamahaḥ| kamaṇḍalujalenaukṣanmohinyā dehabhasma tat||

समुक्षिते ब्रह्मणा लोककर्त्रा सा मोहिनी देहयुता बभूव। प्रणम्य तातं च वसोः पुरोधसो जग्राह पादौ विनयेन नत्वा।।

samukṣite brahmaṇā lokakartrā sā mohinī dehayutā babhūva| praṇamya tātaṃ ca vasoḥ purodhaso jagrāha pādau vinayena natvā||

ततो वसुर्याजक एव राज्ञो मुदान्वितो याज्यनितंबिनीं ताम। विमोहिनीं स्वामिसुतोञ्ज्झितां च जगाद वाक्यं विदुतामवीराम।।

tato vasuryājaka eva rājño mudānvito yājyanitaṃbinīṃ tām| vimohinīṃ svāmisutoñjjhitāṃ ca jagāda vākyaṃ vidutāmavīrām||

क्रोधस्त्यक्तो मया देवि ब्रह्मणो वचनादथ। गतिं ते कारयिष्यामि तीर्थस्नानादिकर्मणा।।

krodhastyakto mayā devi brahmaṇo vacanādatha| gatiṃ te kārayiṣyāmi tīrthasnānādikarmaṇā||

इत्युक्त्वा मोहिनीं विप्रो ब्रह्माणां जगतां पतिम। विससर्ज नमस्कृत्य मोहिनीपितरं मुदा।।

ityuktvā mohinīṃ vipro brahmāṇāṃ jagatāṃ patim| visasarja namaskṛtya mohinīpitaraṃ mudā||

मोहिन्या वसुना चैव प्रीत्या ब्रह्मा विसर्जितः। जगाम लोकं तमसः परमव्यक्तवर्त्मना।।

mohinyā vasunā caiva prītyā brahmā visarjitaḥ| jagāma lokaṃ tamasaḥ paramavyaktavartmanā||

स वसुर्ब्राह्मणश्रेष्ठो रुक्माङ्गदपुरोहितः। मोहिनीं समनुग्राह्यां मत्वा हृदि विचारयन।।

sa vasurbrāhmaṇaśreṣṭho rukmāṅgadapurohitaḥ| mohinīṃ samanugrāhyāṃ matvā hṛdi vicārayan||

मुहूर्त्तं ध्यानमापन्नो बुबुधे कारणं गतेः।।

muhūrttaṃ dhyānamāpanno bubudhe kāraṇaṃ gateḥ||

स वसुर्नृपशार्दूल मोहिनीं याज्यकामिनीम। उवाच श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकहिते रतः।।

sa vasurnṛpaśārdūla mohinīṃ yājyakāminīm| uvāca ślakṣṇayā vācā sarvalokahite rataḥ||

शृणु मोहिनी वक्ष्यामि तीर्थानां लक्षणं पृथक। येन विज्ञातमात्रेण पापिनां गतिरुत्तमा।।

śṛṇu mohinī vakṣyāmi tīrthānāṃ lakṣaṇaṃ pṛthak| yena vijñātamātreṇa pāpināṃ gatiruttamā||

सर्वेषामपि तीर्थानां श्रेष्ठा गंमा धरातले। न तस्या सदृशं किञ्चिद्विद्यते पापनाशनम।।

sarveṣāmapi tīrthānāṃ śreṣṭhā gaṃmā dharātale| na tasyā sadṛśaṃ kiñcidvidyate pāpanāśanam||

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वसोः स्वस्य पुरोधसः। प्रणता मोहिनी प्राह गङ्गास्नानकृतादरा।।

tacchrutvā vacanaṃ tasya vasoḥ svasya purodhasaḥ| praṇatā mohinī prāha gaṅgāsnānakṛtādarā||

भगवन्वाडवश्रेष्ठ गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम। सर्वेषां च पुराणानां संमतं वद सांप्रतम।।

bhagavanvāḍavaśreṣṭha gaṅgāmāhātmyamuttamam| sarveṣāṃ ca purāṇānāṃ saṃmataṃ vada sāṃpratam||

श्रुत्वा माहात्म्यमतुलं गङ्गायाः पापनाशनम। पश्चात्पापविनाशिन्यां स्नातुं यास्ये त्वया सह।।

śrutvā māhātmyamatulaṃ gaṅgāyāḥ pāpanāśanam| paścātpāpavināśinyāṃ snātuṃ yāsye tvayā saha||

तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुः सर्वपुराणवित। माहात्म्यं कथयामास गङ्गायाः पापनाशनम।।

tacchrutvā mohinīvākyaṃ vasuḥ sarvapurāṇavit| māhātmyaṃ kathayāmāsa gaṅgāyāḥ pāpanāśanam||

ते देशास्ते जनपदास्ते शैला स्ते ऽपि चाश्रमाः। येषां भागीरथी पुण्या समीपे वर्तते सदा।।

te deśāste janapadāste śailā ste 'pi cāśramāḥ| yeṣāṃ bhāgīrathī puṇyā samīpe vartate sadā||

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः। तां गतिं न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत।।

tapasā brahmacaryeṇa yajñaistyāgena vā punaḥ| tāṃ gatiṃ na labhejjanturgaṅgāṃ saṃsevya yāṃ labhet||

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान। मासमेकं तु गङ्गायां स्नातस्तुल्यफलावुभौ।।

tiṣṭhedyugasahasraṃ tu pādenaikena yaḥ pumān| māsamekaṃ tu gaṅgāyāṃ snātastulyaphalāvubhau||

तिष्ठेतार्वाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान। तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते।।

tiṣṭhetārvākchirā yastu yugānāmayutaṃ pumān| tiṣṭhedyatheṣṭaṃ yaścāpi gaṅgāyāṃ sa viśiṣyate||

भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम। गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः।।

bhūtānāmiha sarveṣāṃ duḥkhopahatacetasām| gatimanveṣamāṇānāṃ na gaṅgāsadṛśī gatiḥ||

प्रकृष्टैः पातकैर घोरैः पापिनः पुरुषाधमान। प्रसह्य तारयेद्गुङ्गा गच्छतो निरये ऽशुचौ।।

prakṛṣṭaiḥ pātakair ghoraiḥ pāpinaḥ puruṣādhamān| prasahya tārayedguṅgā gacchato niraye 'śucau||

ते समानास्तु मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः। ये ऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गामभिमतां सुरैः।।

te samānāstu munibhirnūnaṃ devaiḥ savāsavaiḥ| ye 'bhigacchanti satataṃ gaṅgāmabhimatāṃ suraiḥ||

अन्धाञ्जडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा संपावयेद्बृहती विश्वरूपा। देवैः सेंद्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च निषेविता सर्वकालं समृद्ध्ये।।

andhāñjaḍāndravyahīnāṃśca gaṅgā saṃpāvayedbṛhatī viśvarūpā| devaiḥ seṃdrairmunibhirmānavaiśca niṣevitā sarvakālaṃ samṛddhye||

पक्षादौ कृष्णपक्षे तु भूमौ संनिहिता भवेत। यावत्पुण्या ह्यमावास्या दिनानि दश मोहिनि।।

pakṣādau kṛṣṇapakṣe tu bhūmau saṃnihitā bhavet| yāvatpuṇyā hyamāvāsyā dināni daśa mohini||

शुक्लप्रतिपदादेश्च दिनानि दश संख्यया। पाताले सन्निधानं तु कुरुते स्वयमेव हि।।

śuklapratipadādeśca dināni daśa saṃkhyayā| pātāle sannidhānaṃ tu kurute svayameva hi||

आरभ्य शुक्लैकादश्या दिनानि दश यानि तु। पञ्चम्यं तानि सा स्वर्गे भवेत्सन्निहिता सदा।।

ārabhya śuklaikādaśyā dināni daśa yāni tu| pañcamyaṃ tāni sā svarge bhavetsannihitā sadā||

कृते तु सर्वतीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम। द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गा विशिष्यते।।

kṛte tu sarvatīrthāni tretāyāṃ puṣkaraṃ param| dvāpare tu kurukṣetraṃ kalau gaṅgā viśiṣyate||

कलौ तु सर्वतीर्थानि स्वं स्वं वीर्यं स्वभावतः। गङ्गायां प्रतिमुञ्चन्ति सा तु देवी न कुत्रचित।।

kalau tu sarvatīrthāni svaṃ svaṃ vīryaṃ svabhāvataḥ| gaṅgāyāṃ pratimuñcanti sā tu devī na kutracit||

गङ्गांभः कणदिग्धस्य वायोः संस्पर्शनादपि। पापशीला अपि नराः परां गतिमवाप्नुयुः।।

gaṅgāṃbhaḥ kaṇadigdhasya vāyoḥ saṃsparśanādapi| pāpaśīlā api narāḥ parāṃ gatimavāpnuyuḥ||

यो ऽसौ सर्वगतो विष्णुश्चित्स्वरूपी जनार्दनः। स एव द्रवरूपेण गङ्गांभो नात्र संशयः।।

yo 'sau sarvagato viṣṇuścitsvarūpī janārdanaḥ| sa eva dravarūpeṇa gaṅgāṃbho nātra saṃśayaḥ||

ब्रह्महा गुरुडा गोघ्नः स्तेयी च गुरुतल्पगः। गङ्गांभसा च पूयन्ते नात्र कार्या विचारणा।।

brahmahā guruḍā goghnaḥ steyī ca gurutalpagaḥ| gaṅgāṃbhasā ca pūyante nātra kāryā vicāraṇā||

क्षेत्रस्थमृद्धृतं वापि शीतमुष्णमथापि वा। गाङ्गेयं तु हरेत्तोयं पापमामरणान्तिकम।।

kṣetrasthamṛddhṛtaṃ vāpi śītamuṣṇamathāpi vā| gāṅgeyaṃ tu harettoyaṃ pāpamāmaraṇāntikam||

वर्ज्यं पर्युषितं तोयं वर्ज्यं पुर्युषितं दलम। न वर्ज्यं जाह्नवीतोयं न वर्ज्यं तुलसीदलम।।

varjyaṃ paryuṣitaṃ toyaṃ varjyaṃ puryuṣitaṃ dalam| na varjyaṃ jāhnavītoyaṃ na varjyaṃ tulasīdalam||

मेरोः सुवर्णस्य च सर्वरत्नैः संख्योपलानामुदकस्य वापि। गङ्गाजलानां न तु शक्तिरस्ति वक्तुं गुणाख्यापरिमाणमत्र।।

meroḥ suvarṇasya ca sarvaratnaiḥ saṃkhyopalānāmudakasya vāpi| gaṅgājalānāṃ na tu śaktirasti vaktuṃ guṇākhyāparimāṇamatra||

तीर्थयात्राविधिं कृत्स्नमकुर्वाणो ऽपि यो नरः। गङ्गातोयस्य माहात्म्यात्सो ऽप्यत्र फलभाग्भवेत।।

tīrthayātrāvidhiṃ kṛtsnamakurvāṇo 'pi yo naraḥ| gaṅgātoyasya māhātmyātso 'pyatra phalabhāgbhavet||

चिन्तामणिगुणाच्चापि गङ्गायास्तोयबिन्दवः। विशिष्टा यत्प्रयच्छन्ति भक्तेभ्यो वाञ्छितं फलम।।

cintāmaṇiguṇāccāpi gaṅgāyāstoyabindavaḥ| viśiṣṭā yatprayacchanti bhaktebhyo vāñchitaṃ phalam||

गण्डूषमात्रतो भक्त्या सकूद्गङ्गांभसा नरः। कामधेनु स्तनोद्भूतान्भुङ्क्ते दिव्यरसान्दिवि।।

gaṇḍūṣamātrato bhaktyā sakūdgaṅgāṃbhasā naraḥ| kāmadhenu stanodbhūtānbhuṅkte divyarasāndivi||

शालग्रामशिलायां यस्तु गङ्गाजलं क्षिपेत। अपहत्य तमस्तीव्रं भाति सूर्यो यथोदये।।

śālagrāmaśilāyāṃ yastu gaṅgājalaṃ kṣipet| apahatya tamastīvraṃ bhāti sūryo yathodaye||

मनोवाक्कायजैर्ग्रस्तः पापैर्बहुविधैरपि। वीक्ष्य गङ्गां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः।।

manovākkāyajairgrastaḥ pāpairbahuvidhairapi| vīkṣya gaṅgāṃ bhavetpūtaḥ puruṣo nātra saṃśayaḥ||

गङ्गातोयाभिषिक्तां तु भिक्षामश्नाति यः सदा। सर्पवत्कञ्चुकं मुक्त्वा पापहीनो भवेत्स वै।।

gaṅgātoyābhiṣiktāṃ tu bhikṣāmaśnāti yaḥ sadā| sarpavatkañcukaṃ muktvā pāpahīno bhavetsa vai||

हिमवद्विन्ध्यसदृशा राशयः पापकर्मणाम। गङ्गांभसा विनश्यन्ति विष्णुभक्त्या यथापदः।।

himavadvindhyasadṛśā rāśayaḥ pāpakarmaṇām| gaṅgāṃbhasā vinaśyanti viṣṇubhaktyā yathāpadaḥ||

प्रवेशमात्रे गङ्गायां स्नानार्थं भक्तितो नृणाम। ब्रह्महत्यादिपापानि हाहेत्युक्त्वा प्रयान्त्यलम।।

praveśamātre gaṅgāyāṃ snānārthaṃ bhaktito nṛṇām| brahmahatyādipāpāni hāhetyuktvā prayāntyalam||

गङ्गातीरे वसेन्नित्यं गङ्गातोयं पिबेत्सदा। यः पुमान्स विमुच्येत पातकैः पूर्वसंचितैः।।

gaṅgātīre vasennityaṃ gaṅgātoyaṃ pibetsadā| yaḥ pumānsa vimucyeta pātakaiḥ pūrvasaṃcitaiḥ||

यो वै गङ्गां समाश्रित्य नित्यं तिष्ठति निर्भयः। स एव देवैर्मर्त्यैश्च पूजनीयो महर्षिभिः।।

yo vai gaṅgāṃ samāśritya nityaṃ tiṣṭhati nirbhayaḥ| sa eva devairmartyaiśca pūjanīyo maharṣibhiḥ||

किमष्टाङ्गेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः। वास एव हि गङ्गायां सर्वतो ऽपि विशिष्यते।।

kimaṣṭāṅgena yogena kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ| vāsa eva hi gaṅgāyāṃ sarvato 'pi viśiṣyate||

किं यज्ञैर्बहुभिर्जाप्यैः किं तपोभिर्धनार्पणैः। स्वर्गमोक्षप्रदा गङ्गा सुखसेव्या यतः स्थिता।।

kiṃ yajñairbahubhirjāpyaiḥ kiṃ tapobhirdhanārpaṇaiḥ| svargamokṣapradā gaṅgā sukhasevyā yataḥ sthitā||

पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा कर्माणि ये नराः। शेषे गङ्गां निषेवन्ते ते ऽपि यान्ति परां गतिम।।

pūrve vayasi pāpāni kṛtvā karmāṇi ye narāḥ| śeṣe gaṅgāṃ niṣevante te 'pi yānti parāṃ gatim||

प्रभासे गोसहस्त्रेण राहुग्रस्ते दिवाकरे। यत्फलं लभते मर्त्यो गङ्गायां तद्दिनेन वै।।

prabhāse gosahastreṇa rāhugraste divākare| yatphalaṃ labhate martyo gaṅgāyāṃ taddinena vai||

अन्योपायांश्च यस्त्यक्त्वा मीक्षकामः सुनिश्चितः। गङ्गातीरे सुखं तिष्ठेत्स वै मोक्षस्य भाजनम।।

anyopāyāṃśca yastyaktvā mīkṣakāmaḥ suniścitaḥ| gaṅgātīre sukhaṃ tiṣṭhetsa vai mokṣasya bhājanam||

वाराणस्यां विशेषण गङ्गा सद्यस्तु मोक्षदा। प्रतिमासं चतुर्दश्यामष्टम्यां चैव सर्वदा।।

vārāṇasyāṃ viśeṣaṇa gaṅgā sadyastu mokṣadā| pratimāsaṃ caturdaśyāmaṣṭamyāṃ caiva sarvadā||

गङ्गातीरे निवासश्च यावज्जीवं च सिद्धिदः। कृच्छ्राणि सर्वदा कृत्वा यत्फलं सुखमश्नुते।।

gaṅgātīre nivāsaśca yāvajjīvaṃ ca siddhidaḥ| kṛcchrāṇi sarvadā kṛtvā yatphalaṃ sukhamaśnute||

सदा चान्द्रायणं चैव तल्लभेज्जाह्नवीतटे। गङ्गासेवापरस्येह दिवसार्द्धेन यत्फलम।।

sadā cāndrāyaṇaṃ caiva tallabhejjāhnavītaṭe| gaṅgāsevāparasyeha divasārddhena yatphalam||

न तच्छक्यं ब्रह्मसुते प्राप्तुं क्रतुशतैरपि। सर्वयज्ञतपोदानयोगस्वाध्यायकर्मभिः।।

na tacchakyaṃ brahmasute prāptuṃ kratuśatairapi| sarvayajñatapodānayogasvādhyāyakarmabhiḥ||

यत्फलं तल्लभेद्भक्त्या गङ्गातीरनिवासतः। यत्पुण्यं सत्यवचनैर्नैष्ठिकब्रह्मचारिणाम।।

yatphalaṃ tallabhedbhaktyā gaṅgātīranivāsataḥ| yatpuṇyaṃ satyavacanairnaiṣṭhikabrahmacāriṇām||

यदग्निहोत्रिणां पुण्यं तत्तु गङ्गानिवासतः। समातृपितृदाराणां कुलकोटिमनन्तकम।।

yadagnihotriṇāṃ puṇyaṃ tattu gaṅgānivāsataḥ| samātṛpitṛdārāṇāṃ kulakoṭimanantakam||

गङ्गाभक्तिस्तारयते संसारार्णवतो ध्रुवम। संतोषः परमैश्वर्यं तत्त्वज्ञानं सुखात्मनाम।।

gaṅgābhaktistārayate saṃsārārṇavato dhruvam| saṃtoṣaḥ paramaiśvaryaṃ tattvajñānaṃ sukhātmanām||

विनयाचारसंपत्तिर्गङ्गाभक्तस्य जायते। कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो गङ्गां प्राप्यैव केवलम।।

vinayācārasaṃpattirgaṅgābhaktasya jāyate| kṛtakṛtyo bhavenmartyo gaṅgāṃ prāpyaiva kevalam||

तद्भक्तस्तत्परश्च स्यान्मृतो वापि न संशयः। भक्त्या तज्जलसंस्पर्शी तज्जलं पिबते च यः।।

tadbhaktastatparaśca syānmṛto vāpi na saṃśayaḥ| bhaktyā tajjalasaṃsparśī tajjalaṃ pibate ca yaḥ||

अनायासेन हि नरो मोक्षो पायं स विन्दति। दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने।।

anāyāsena hi naro mokṣo pāyaṃ sa vindati| dīkṣitaḥ sarvayajñeṣu somapānaṃ dine dine||

सर्वाणि यंषां गङ्गायास्तोयैः कृत्यानि सर्वदा। देहं त्यक्त्वा नरास्ते तु मोदन्ते शिवसन्निधौ।।

sarvāṇi yaṃṣāṃ gaṅgāyāstoyaiḥ kṛtyāni sarvadā| dehaṃ tyaktvā narāste tu modante śivasannidhau||

देवाः सोमार्कसंस्थानि यथा शक्रादयो मुखैः। अमृतान्युपभुञ्जन्ति तथा गङ्गाजलं नराः।।

devāḥ somārkasaṃsthāni yathā śakrādayo mukhaiḥ| amṛtānyupabhuñjanti tathā gaṅgājalaṃ narāḥ||

कन्यादानैश्च विधिवद्भूमिदानैश्च भक्तितः। अन्नदानैश्च गोदानैः स्वर्णदानादिभिस्तथा।।

kanyādānaiśca vidhivadbhūmidānaiśca bhaktitaḥ| annadānaiśca godānaiḥ svarṇadānādibhistathā||

रथाश्वगजदानैश्च यत्पुण्यं परिकीर्तितम। ततः शतगुणं पुण्यं गङ्गांभश्चुलुकाशनात।।

rathāśvagajadānaiśca yatpuṇyaṃ parikīrtitam| tataḥ śataguṇaṃ puṇyaṃ gaṅgāṃbhaśculukāśanāt||

चान्द्रायणसहस्राणां यत्फलं परिकीर्तितम। ततो ऽधिकफलं गङ्गातोयपानादवाप्यते।।

cāndrāyaṇasahasrāṇāṃ yatphalaṃ parikīrtitam| tato 'dhikaphalaṃ gaṅgātoyapānādavāpyate||

गण्डूषमात्रपाने तु अश्वमेधफलं लभेत। स्वच्छन्दं यः पिबेदंभस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता।।

gaṇḍūṣamātrapāne tu aśvamedhaphalaṃ labhet| svacchandaṃ yaḥ pibedaṃbhastasya muktiḥ kare sthitā||

त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्तभिस्त्वथ यामुनम। नार्मदं दशभिर्मासैर्गाङ्गं वर्षेण जीर्यति।।

tribhiḥ sārasvataṃ toyaṃ saptabhistvatha yāmunam| nārmadaṃ daśabhirmāsairgāṅgaṃ varṣeṇa jīryati||

शास्त्रेणाकृततोयानां मृतानां क्वापि देहनाम। तदुत्तरफलावाप्तिर्गङ्गायामस्थियोगतः।।

śāstreṇākṛtatoyānāṃ mṛtānāṃ kvāpi dehanām| taduttaraphalāvāptirgaṅgāyāmasthiyogataḥ||

चान्द्रायणसहस्रं तु यश्चरेत्कायशोधनम। यः पिबेत्तु यथेष्ठं हि गङ्गाम्भः स विशिष्यते।।

cāndrāyaṇasahasraṃ tu yaścaretkāyaśodhanam| yaḥ pibettu yatheṣṭhaṃ hi gaṅgāmbhaḥ sa viśiṣyate||

गङ्गां पश्यति यः स्तौति स्नाति भक्त्या पिबेज्जलम। स स्वर्गं ज्ञानममलं योगं मोक्षं च विन्दति।।

gaṅgāṃ paśyati yaḥ stauti snāti bhaktyā pibejjalam| sa svargaṃ jñānamamalaṃ yogaṃ mokṣaṃ ca vindati||

यस्तु सूर्य्यांशुनिष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम। गोमूत्रयावकाहाराद्गाङ्गपानं विशिष्यते।।

yastu sūryyāṃśuniṣṭaptaṃ gāṅgeyaṃ pibate jalam| gomūtrayāvakāhārādgāṅgapānaṃ viśiṣyate||

शृणु मोहिनि वक्ष्यामि गङ्गाया दर्शने फलम। यदुक्तं हि पुराणेषु मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः।।

śṛṇu mohini vakṣyāmi gaṅgāyā darśane phalam| yaduktaṃ hi purāṇeṣu munibhistattvadarśibhiḥ||

भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दश नात। गङ्गासंदर्शनात्तद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

bhavanti nirviṣāḥ sarpā yathā tārkṣyasya daśa nāt| gaṅgāsaṃdarśanāttadvatsarvapāpaiḥ pramucyate||

सप्तावरान सप्तपरान पितृंस्तेभ्यश्च ये परे। पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वावगाह्य च।।

saptāvarān saptaparān pitṛṃstebhyaśca ye pare| pumāṃstārayate gaṅgāṃ vīkṣya spṛṣṭvāvagāhya ca||

दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात। पुमान्पुनाति पुरुषाञ्छतशो ऽथ सहस्रशः।।

darśanātsparśanātpānāttathā gaṅgeti kīrtanāt| pumānpunāti puruṣāñchataśo 'tha sahasraśaḥ||

ज्ञानमैश्वर्यमतुलं प्रतिष्ठायुर्यशस्तथा। शुभानामाश्रमाणां च गङ्गादर्शनजं फलम।।

jñānamaiśvaryamatulaṃ pratiṣṭhāyuryaśastathā| śubhānāmāśramāṇāṃ ca gaṅgādarśanajaṃ phalam||

सर्वेन्द्रियाणां चाञ्चल्यं व्यसनानि च पातकम। निर्घृणत्वं च नश्यन्ति गङ्गादर्शन मात्रतः।।

sarvendriyāṇāṃ cāñcalyaṃ vyasanāni ca pātakam| nirghṛṇatvaṃ ca naśyanti gaṅgādarśana mātrataḥ||

परहिंसा च कौटिल्यं परदोषाद्यवेक्षणम। दांभिकत्वं नृणां गङ्गादर्शनादेव नश्यति।।

parahiṃsā ca kauṭilyaṃ paradoṣādyavekṣaṇam| dāṃbhikatvaṃ nṛṇāṃ gaṅgādarśanādeva naśyati||

मुहुर्मुहुस्तथा पश्येत्स्पृशेद्वापि मुहुर्मुहुः। भक्त्या यदिच्छति नरः शाश्वतं पदमव्ययम।।

muhurmuhustathā paśyetspṛśedvāpi muhurmuhuḥ| bhaktyā yadicchati naraḥ śāśvataṃ padamavyayam||

वापीकूपतडागादिप्रपासत्रादिभिस्तथा। अन्यत्र यद्भवेत्पुण्यं तद्गङ्गादर्शनाद्भवेत।।

vāpīkūpataḍāgādiprapāsatrādibhistathā| anyatra yadbhavetpuṇyaṃ tadgaṅgādarśanādbhavet||

यत्फलं जायते पुंसां दर्शने परमात्मनः। तद्भवेदेव गङ्गाया दर्शनाद्भक्तिभावतः।।

yatphalaṃ jāyate puṃsāṃ darśane paramātmanaḥ| tadbhavedeva gaṅgāyā darśanādbhaktibhāvataḥ||

नैमिषे च कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च पुष्करे। स्नानात्संस्पर्शना सेव्य यत्फलं लभते नरः।।

naimiṣe ca kurukṣetre narmadāyāṃ ca puṣkare| snānātsaṃsparśanā sevya yatphalaṃ labhate naraḥ||

तद्गङ्गादर्शनादेव कलौ प्राहुर्महर्षयः। अथ ते स्मरणस्यापि गङ्गाया भूपभामिनि।।

tadgaṅgādarśanādeva kalau prāhurmaharṣayaḥ| atha te smaraṇasyāpi gaṅgāyā bhūpabhāmini||

प्रवक्ष्यामि फलं यत्तु पुराणेषु प्रकीर्तितम। अशुभैः कर्मभिर्युक्तान्मज्जमानान्भवार्णवे।।

pravakṣyāmi phalaṃ yattu purāṇeṣu prakīrtitam| aśubhaiḥ karmabhiryuktānmajjamānānbhavārṇave||

पततो नरके गङ्गा स्मृता दूरात्समुद्धरेत। योजनानां सहस्रेषु गङ्गां स्मरति यो नरः।।

patato narake gaṅgā smṛtā dūrātsamuddharet| yojanānāṃ sahasreṣu gaṅgāṃ smarati yo naraḥ||

अपि दुष्कृतकर्मा हि लभते परमां गतिम। स्मरणादेव गङ्गायाः पापसंघातपञ्जरम।।

api duṣkṛtakarmā hi labhate paramāṃ gatim| smaraṇādeva gaṅgāyāḥ pāpasaṃghātapañjaram||

भेदं सहस्रधा याति गिरिर्वज्रहतो यथा। गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्ध्यायञ्जाग्रद्भुञ्जन हसन रुदन।।

bhedaṃ sahasradhā yāti girirvajrahato yathā| gacchaṃstiṣṭhansvapandhyāyañjāgradbhuñjan hasan rudan||

यः स्मरेत्सततं गङ्गां स च मुच्येत बन्धनात। सहस्रयोजनस्थाश्च गङ्गां भक्त्या स्मरन्ति ये।।

yaḥ smaretsatataṃ gaṅgāṃ sa ca mucyeta bandhanāt| sahasrayojanasthāśca gaṅgāṃ bhaktyā smaranti ye||

गङ्गागङ्गेति चाक्रुश्य मुच्यन्ते ते ऽपि पातकात। ये च स्मरन्ति वै गङ्गां गङ्गाभक्तिपराश्च ये।।

gaṅgāgaṅgeti cākruśya mucyante te 'pi pātakāt| ye ca smaranti vai gaṅgāṃ gaṅgābhaktiparāśca ye||

ते ऽप्यशेषैर्महापापैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः। भवनानि विचित्राणि विचित्राभरणाः स्त्रियः।।

te 'pyaśeṣairmahāpāpairmucyante nātra saṃśayaḥ| bhavanāni vicitrāṇi vicitrābharaṇāḥ striyaḥ||

आरोग्यं वित्त्रसंपत्तिर्गङ्गास्मरणञ्ज फलम। मनसा संस्मरेद्यस्तु गङ्गां दूरस्थितो नरः।।

ārogyaṃ vittrasaṃpattirgaṅgāsmaraṇañja phalam| manasā saṃsmaredyastu gaṅgāṃ dūrasthito naraḥ||

चान्द्रायणसहस्रस्य स फलं लभते ध्रुवम। गङ्गा गङ्गा जपन्नाम योजनानां शते स्थितः।।

cāndrāyaṇasahasrasya sa phalaṃ labhate dhruvam| gaṅgā gaṅgā japannāma yojanānāṃ śate sthitaḥ||

मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं च गच्छति। कीर्तनान्मुच्यते पापाद्दर्शनान्मङ्गलं लभेत।।

mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ ca gacchati| kīrtanānmucyate pāpāddarśanānmaṅgalaṃ labhet||

अवगाह्य तथा पीत्वा पुनात्यासप्तमं कुलम। सप्तावपरान्परान्सप्त सप्ताथ परतः परान।।

avagāhya tathā pītvā punātyāsaptamaṃ kulam| saptāvaparānparānsapta saptātha parataḥ parān||

गङ्गा तारयते पुंसां प्रसंगेनापि कीर्तिता। अश्रद्धयापि गङ्गाया यत्तु नामानुकीर्तनम।।

gaṅgā tārayate puṃsāṃ prasaṃgenāpi kīrtitā| aśraddhayāpi gaṅgāyā yattu nāmānukīrtanam||

करोति पुण्यवाहिन्याः सो ऽपि स्वर्गस्य भाजनम। सर्वावस्थां गतो वापि सर्वधर्मविवर्जितः।।

karoti puṇyavāhinyāḥ so 'pi svargasya bhājanam| sarvāvasthāṃ gato vāpi sarvadharmavivarjitaḥ||

गङ्गायाः कीर्तनेनैव शुभां गतिमवाप्नुयात। ब्रह्महा गुरुहागोघ्नः स्पृष्टो वा सर्वपातकैः।।

gaṅgāyāḥ kīrtanenaiva śubhāṃ gatimavāpnuyāt| brahmahā guruhāgoghnaḥ spṛṣṭo vā sarvapātakaiḥ||

गङ्गातोयं नरः स्पृष्ट्वा मुच्यते सर्वपातकैः। कदा द्रक्ष्यामि तां गङ्गां कदा स्नानं लभे ह्यहम।।

gaṅgātoyaṃ naraḥ spṛṣṭvā mucyate sarvapātakaiḥ| kadā drakṣyāmi tāṃ gaṅgāṃ kadā snānaṃ labhe hyaham||

इति पुंसाभिलषिता कुलानां तारयेच्छतम। अथ स्नानफलं देवि गङ्गायाः प्रवदामि ते।।

iti puṃsābhilaṣitā kulānāṃ tārayecchatam| atha snānaphalaṃ devi gaṅgāyāḥ pravadāmi te||

यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः। स्नातस्य गङ्गासलिले सद्यः पापं प्रणश्यति।।

yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ| snātasya gaṅgāsalile sadyaḥ pāpaṃ praṇaśyati||

अपूर्वपुण्यप्राप्तिश्च सद्यो मोहिनि जायते। स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम।।

apūrvapuṇyaprāptiśca sadyo mohini jāyate| snātānāṃ śucibhistoyairgāṅgeyaiḥ prayatātmanām||

व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि। अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः।।

vyuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatairapi| apahatya tamastīvraṃ yathā bhātyudaye raviḥ||

तथापहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः। एकेनैवापि विधिना स्नानेन नृपसुन्दरि।।

tathāpahatya pāpmānaṃ bhāti gaṅgājalokṣitaḥ| ekenaivāpi vidhinā snānena nṛpasundari||

अश्वमेधफलं मर्त्यो गङ्गायां लभते ध्रुवम। अनेकजन्मसंभूतं पुंसः पापं प्रणश्यति।।

aśvamedhaphalaṃ martyo gaṅgāyāṃ labhate dhruvam| anekajanmasaṃbhūtaṃ puṃsaḥ pāpaṃ praṇaśyati||

स्नानमात्रेण गङ्गायाः सद्यः स्यात्पुण्यभाजनम। अन्यस्थानकृतं पापं गङ्गातीरे विनश्यति।।

snānamātreṇa gaṅgāyāḥ sadyaḥ syātpuṇyabhājanam| anyasthānakṛtaṃ pāpaṃ gaṅgātīre vinaśyati||

गङ्गातीरे कृतं पापं गङ्गास्नानेन नश्यति। रात्रौ दिवा च संध्यायां गङ्गायां तु प्रयत्नतः।।

gaṅgātīre kṛtaṃ pāpaṃ gaṅgāsnānena naśyati| rātrau divā ca saṃdhyāyāṃ gaṅgāyāṃ tu prayatnataḥ||

स्नात्वाश्वमेधजं पुण्यं गृहे ऽप्युद्धृतततज्जलैः। सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वेष्टायतनेषु च।।

snātvāśvamedhajaṃ puṇyaṃ gṛhe 'pyuddhṛtatatajjalaiḥ| sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarveṣṭāyataneṣu ca||

तत्फलं लभते मर्त्यो गङ्गास्नानान्न संशयः। महापातकसंयुक्तो युक्तो वा सर्वपातकैः।।

tatphalaṃ labhate martyo gaṅgāsnānānna saṃśayaḥ| mahāpātakasaṃyukto yukto vā sarvapātakaiḥ||

गङ्गास्नानेन विधिवन्मुच्यते सर्वपातकैः। गङ्गा स्नानात्परं स्नानं न भूतं न भविष्यति।।

gaṅgāsnānena vidhivanmucyate sarvapātakaiḥ| gaṅgā snānātparaṃ snānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati||

विशेषतः कलियुगे पापं हरति जाह्नवी। निहत्य कामजान्दोषान्कायवाक्चित्तसंभवान।।

viśeṣataḥ kaliyuge pāpaṃ harati jāhnavī| nihatya kāmajāndoṣānkāyavākcittasaṃbhavān||

गङ्गास्नानेन भक्त्या तु मोदते दिवि देववत। वर्षं स्नाति च गङ्गायां यो नरो भक्तिसंयुतः।।

gaṅgāsnānena bhaktyā tu modate divi devavat| varṣaṃ snāti ca gaṅgāyāṃ yo naro bhaktisaṃyutaḥ||

तस्य स्याद्वैष्णवे लोके स्थितिः कल्पं न संशयः। आमृत्युं स्नाति गङ्गायां यो नरो नित्यमेव च।।

tasya syādvaiṣṇave loke sthitiḥ kalpaṃ na saṃśayaḥ| āmṛtyuṃ snāti gaṅgāyāṃ yo naro nityameva ca||

समस्तपापनिमुक्तः समस्तकुलसंयुतः। समस्तभोगसंयुक्तो विष्णुलोके महीयते।।

samastapāpanimuktaḥ samastakulasaṃyutaḥ| samastabhogasaṃyukto viṣṇuloke mahīyate||

परार्द्धद्वितयं यावन्नात्र कार्या विचारणा। गङ्गायां स्नाति यो मर्त्यो नैरन्तर्येण नित्यदा।।

parārddhadvitayaṃ yāvannātra kāryā vicāraṇā| gaṅgāyāṃ snāti yo martyo nairantaryeṇa nityadā||

जीवन्मुक्तः स चात्रैव मृतो विष्णुपदं व्रजेत। प्रातःस्नानाद्दशगुणं पुण्यं मध्यन्दिने स्मृतम।।

jīvanmuktaḥ sa cātraiva mṛto viṣṇupadaṃ vrajet| prātaḥsnānāddaśaguṇaṃ puṇyaṃ madhyandine smṛtam||

सायङ्काले शतगुणमनन्तं शिवसन्निधौ। कपिलाकोटिदानाद्धि गङ्गास्नानं विशिष्यते।।

sāyaṅkāle śataguṇamanantaṃ śivasannidhau| kapilākoṭidānāddhi gaṅgāsnānaṃ viśiṣyate||

कुरुक्षेत्रसमा गङ्गा यत्र तत्रावगाहिता। हरिद्वारे प्रयागे च सिंधुसंगे फलाधिका।।

kurukṣetrasamā gaṅgā yatra tatrāvagāhitā| haridvāre prayāge ca siṃdhusaṃge phalādhikā||

ये मदीयांशुसंतप्ते जले ते स्नान्ति जाह्नवि। ते भित्वा मण्डलं यान्ति मोक्षं चेति रवेर्वचः।।

ye madīyāṃśusaṃtapte jale te snānti jāhnavi| te bhitvā maṇḍalaṃ yānti mokṣaṃ ceti ravervacaḥ||

यो गृहे स्वे स्थितो ऽपि त्वां स्नाने संकीर्तयिष्यति। सो ऽपि यास्यति नाकं वै इत्याह वरुणश्च ताम।।

yo gṛhe sve sthito 'pi tvāṃ snāne saṃkīrtayiṣyati| so 'pi yāsyati nākaṃ vai ityāha varuṇaśca tām||

अथ कालविशेषे तु गङ्गास्नानस्य ते फलम। कीर्तयिष्यामि वामोरु सावधाना निशामय।।

atha kālaviśeṣe tu gaṅgāsnānasya te phalam| kīrtayiṣyāmi vāmoru sāvadhānā niśāmaya||

नैरन्तर्येण गङ्गाया माघे स्नाति च यो नरः। सशक्रलोके सुचिरं कालं तिष्ठेत्सगोत्रजः।।

nairantaryeṇa gaṅgāyā māghe snāti ca yo naraḥ| saśakraloke suciraṃ kālaṃ tiṣṭhetsagotrajaḥ||

ततो ब्रह्मपुरं याति कल्पकोटिशतायुतैः। नैरन्तर्येण विधिवद्गङ्गायां स्नाति यो नरः।।

tato brahmapuraṃ yāti kalpakoṭiśatāyutaiḥ| nairantaryeṇa vidhivadgaṅgāyāṃ snāti yo naraḥ||

षण्मास मेककालाशी सकृदेवोत्तरायणे। सो ऽपि विष्णुपदं याति कुलानां शतमुद्धरन।।

ṣaṇmāsa mekakālāśī sakṛdevottarāyaṇe| so 'pi viṣṇupadaṃ yāti kulānāṃ śatamuddharan||

संक्रान्तिषु तु सर्वासु स्नात्वा गङ्गाजले नरः। विमानेनार्कवर्णेन स व्रजेद्विष्णुमन्दिरम।।

saṃkrāntiṣu tu sarvāsu snātvā gaṅgājale naraḥ| vimānenārkavarṇena sa vrajedviṣṇumandiram||

विषुवे ऽयनसंक्रान्तौ विशेषात्फलमीरितम। तपःसमं कार्तिके ऽपि गङ्गास्नाने फलं विदुः।।

viṣuve 'yanasaṃkrāntau viśeṣātphalamīritam| tapaḥsamaṃ kārtike 'pi gaṅgāsnāne phalaṃ viduḥ||

मेषप्रवेशार्ककाले कार्तिक्यां वापि मोहिनि। माघस्नानाधिकं प्राहुः कमलासनपूर्वकाः।।

meṣapraveśārkakāle kārtikyāṃ vāpi mohini| māghasnānādhikaṃ prāhuḥ kamalāsanapūrvakāḥ||

संवत्सरस्नानजन्यं फलमक्षयके तिथौ। कार्तिके वापि वैशाखे इति प्राह पिता तव।।

saṃvatsarasnānajanyaṃ phalamakṣayake tithau| kārtike vāpi vaiśākhe iti prāha pitā tava||

मन्वादौ च युगादौ यत्प्रोक्तं गङ्गाजले फलम। स्नानैन याज्यवनिते त्रिमास्यापि च तत्फलम।।

manvādau ca yugādau yatproktaṃ gaṅgājale phalam| snānaina yājyavanite trimāsyāpi ca tatphalam||

द्वादश्यां श्रवणर्क्षे च अष्टभ्यां पुष्ययोगतः। आर्द्रायां च चतुर्दश्यां गङ्गास्नानं सुदुर्लभम।।

dvādaśyāṃ śravaṇarkṣe ca aṣṭabhyāṃ puṣyayogataḥ| ārdrāyāṃ ca caturdaśyāṃ gaṅgāsnānaṃ sudurlabham||

पूर्णिमा माधवे पुण्या तथा कार्तिकमाघयोः। अमावस्यास्तथैतेषां गङ्गास्नाने सुदुर्लभाः।।

pūrṇimā mādhave puṇyā tathā kārtikamāghayoḥ| amāvasyāstathaiteṣāṃ gaṅgāsnāne sudurlabhāḥ||

कृष्णाष्टम्यां सहस्रं तु शतं स्यात्सर्वपर्वसु। अमायां च तथाष्टम्यां माघासितदले सति।।

kṛṣṇāṣṭamyāṃ sahasraṃ tu śataṃ syātsarvaparvasu| amāyāṃ ca tathāṣṭamyāṃ māghāsitadale sati||

अर्धोदयं तदा पर्वकिञ्चिन्न्यूनं महोदयः। महोदये शतगुणं लक्षमर्द्धोदये स्मृतम।।

ardhodayaṃ tadā parvakiñcinnyūnaṃ mahodayaḥ| mahodaye śataguṇaṃ lakṣamarddhodaye smṛtam||

स्नानं गङ्गाजले देवि ग्रहणाच्चन्द्रसूर्ययोः। मासत्रयस्नानफलं फाल्गुनाषाढ मासयोः।।

snānaṃ gaṅgājale devi grahaṇāccandrasūryayoḥ| māsatrayasnānaphalaṃ phālgunāṣāḍha māsayoḥ||

जन्मर्क्षे तु कृते स्नाने गङ्गायां भक्तिभावतः। जन्मप्रभृति पापं वै संचितं हि विनश्यति।।

janmarkṣe tu kṛte snāne gaṅgāyāṃ bhaktibhāvataḥ| janmaprabhṛti pāpaṃ vai saṃcitaṃ hi vinaśyati||

चतुर्दश्यां माघकृष्णे व्यतीपातश्च दुर्लभः। कृष्णाष्टम्यां विशेषेण वैधृतिर्जाह्नवीजले।।

caturdaśyāṃ māghakṛṣṇe vyatīpātaśca durlabhaḥ| kṛṣṇāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa vaidhṛtirjāhnavījale||

माघं सकलमेवापि नरो यो विधिपूर्वकम। अरुणोदयके स्नायी स तु जातिस्मरो भवेत।।

māghaṃ sakalamevāpi naro yo vidhipūrvakam| aruṇodayake snāyī sa tu jātismaro bhavet||

सर्वशास्त्रार्थविज्ज्ञानी नीरोगश्च भवेद्भ्रुवम। संक्रान्त्यां पक्षयोरन्ते ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः।।

sarvaśāstrārthavijjñānī nīrogaśca bhavedbhruvam| saṃkrāntyāṃ pakṣayorante grahaṇe candrasūryayoḥ||

गङ्गास्नातो नरः कामाद्ब्रह्मणः सदनं लभेत। इन्दोर्लक्षगुणं प्रोक्तं रवेर्दशगुणं ततः।।

gaṅgāsnāto naraḥ kāmādbrahmaṇaḥ sadanaṃ labhet| indorlakṣaguṇaṃ proktaṃ raverdaśaguṇaṃ tataḥ||

गङ्गातीरे तु संप्राप्ता इन्दोः कोटी रवेर्दश। वारुणेन समायुक्ता मधौ कृष्णा त्रयोदशी। गङ्गायां यदि लभ्येत सूर्यग्रहशतैः समा।।

gaṅgātīre tu saṃprāptā indoḥ koṭī raverdaśa| vāruṇena samāyuktā madhau kṛṣṇā trayodaśī| gaṅgāyāṃ yadi labhyeta sūryagrahaśataiḥ samā||

ज्येष्ठे मासि क्षितिसुतदिने शुक्लपक्षे दशम्यां हस्ते शैलादवतरदसौ जाह्नवी मर्त्यलोकम। पापान्यस्यां हरति हि तिथौ सा दशैषाद्यगङ्गा पुण्यं दद्यादपि शतगुणं वाजिमेधक्रतोश्च।।

jyeṣṭhe māsi kṣitisutadine śuklapakṣe daśamyāṃ haste śailādavataradasau jāhnavī martyalokam| pāpānyasyāṃ harati hi tithau sā daśaiṣādyagaṅgā puṇyaṃ dadyādapi śataguṇaṃ vājimedhakratośca||

महापातकसंघानि यानि पापानि संति मे। गोविन्दद्वादशीं प्राप्य तानि मे हन जाह्नवि।।

mahāpātakasaṃghāni yāni pāpāni saṃti me| govindadvādaśīṃ prāpya tāni me hana jāhnavi||

मघासंज्ञेन ऋक्षेण चन्द्रः संपूर्णमण्डलः। गुरुणा याति संयोगं तन्महत्वं तिथेः स्मृतम।।

maghāsaṃjñena ṛkṣeṇa candraḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ| guruṇā yāti saṃyogaṃ tanmahatvaṃ titheḥ smṛtam||

गङ्गायां यदि लभ्येत सूर्यग्रहशतैः समा। अथ देशविशेषेण स्नानस्य फलमुच्यते।।

gaṅgāyāṃ yadi labhyeta sūryagrahaśataiḥ samā| atha deśaviśeṣeṇa snānasya phalamucyate||

कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र तत्रावगाहिता। कुरुक्षेत्राच्छतगुणा यत्र विन्ध्येन संयुता।।

kurukṣetrāddaśaguṇā yatra tatrāvagāhitā| kurukṣetrācchataguṇā yatra vindhyena saṃyutā||

विन्ध्याच्छतगुणा प्रोक्ता काशीपुर्यां तु जाह्नवी। सर्वत्र दुर्लभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु चाधिका।।

vindhyācchataguṇā proktā kāśīpuryāṃ tu jāhnavī| sarvatra durlabhā gaṅgā triṣu sthāneṣu cādhikā||

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसंगमे। एषु स्नाता दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः।।

gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṃgame| eṣu snātā divaṃ yānti ye mṛtāste 'punarbhavāḥ||

गङ्गाद्वारे कुशावर्ते स्नाने पुण्यफलं शृणु। सप्तानां राजसूयानां फलं स्यादश्वमेधयोः।।

gaṅgādvāre kuśāvarte snāne puṇyaphalaṃ śṛṇu| saptānāṃ rājasūyānāṃ phalaṃ syādaśvamedhayoḥ||

उषित्वा तत्र मासार्द्धं षण्णां विश्वजितां फलम। दशायुतानां तु गवां दानपुण्यं विदुर्बुधाः।।

uṣitvā tatra māsārddhaṃ ṣaṇṇāṃ viśvajitāṃ phalam| daśāyutānāṃ tu gavāṃ dānapuṇyaṃ vidurbudhāḥ||

सरोत्तमे ऽथ गोविन्दं रुद्रं कनखले स्थितम। स्नात्वा वाप्येषु गङ्गायां पुण्यमक्षयमाप्नुयात।।

sarottame 'tha govindaṃ rudraṃ kanakhale sthitam| snātvā vāpyeṣu gaṅgāyāṃ puṇyamakṣayamāpnuyāt||

तीर्थं च सौकरं नाम महापुण्यं शुभे शृणु। यस्मिन्नाविरभूत्पूर्वं वाराहाकृतिरच्युतः।।

tīrthaṃ ca saukaraṃ nāma mahāpuṇyaṃ śubhe śṛṇu| yasminnāvirabhūtpūrvaṃ vārāhākṛtiracyutaḥ||

शतस्याग्निचितां पुण्यं ज्योतिष्टोमद्वयस्य च। अग्निष्टोमसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः।।

śatasyāgnicitāṃ puṇyaṃ jyotiṣṭomadvayasya ca| agniṣṭomasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ||

तत्रैव ब्रह्मणस्तीर्थे ज्योतिष्टोमायुतस्य च। अश्वमेधत्रयस्यापि स्नातः पुण्यं लभेन्नरः।।

tatraiva brahmaṇastīrthe jyotiṣṭomāyutasya ca| aśvamedhatrayasyāpi snātaḥ puṇyaṃ labhennaraḥ||

कुब्जाख्यं तीर्थमनघं यत्र च व्याधयो ऽखिलाः। नश्यन्ति सर्वजन्मोत्थं पातकं चापि मोहिनि।।

kubjākhyaṃ tīrthamanaghaṃ yatra ca vyādhayo 'khilāḥ| naśyanti sarvajanmotthaṃ pātakaṃ cāpi mohini||

अत्रान्यत्कापिलं तीर्थं यत्र स्नातो नरः शुभे। कपिलाष्टायुतस्यापि दानतुल्यफलं लभेत।।

atrānyatkāpilaṃ tīrthaṃ yatra snāto naraḥ śubhe| kapilāṣṭāyutasyāpi dānatulyaphalaṃ labhet||

गङ्गाद्वारे कुशावर्ते बिल्वके नीलपर्वते। तीर्थे कनखले स्नात्वा धूतपापो व्रजेद्दिवम।।

gaṅgādvāre kuśāvarte bilvake nīlaparvate| tīrthe kanakhale snātvā dhūtapāpo vrajeddivam||

पवित्रार्थं ततस्तीर्थं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम। द्वयोर्विश्वजितोस्तत्र स्नानात्पुण्यं लभेन्नरः।।

pavitrārthaṃ tatastīrthaṃ sarvatīrthottamottamam| dvayorviśvajitostatra snānātpuṇyaṃ labhennaraḥ||

वेणीराज्यं ततस्तीर्थं सरयूर्यत्र गङ्गया। सुपुण्यया महापुण्या स्वसा स्वस्रेव संगता।।

veṇīrājyaṃ tatastīrthaṃ sarayūryatra gaṅgayā| supuṇyayā mahāpuṇyā svasā svasreva saṃgatā||

हरेर्दक्षिणपादाब्जक्षालनादमरापगा। वामपादोद्भवा वापि सरयूर्मानसप्रसूः।।

harerdakṣiṇapādābjakṣālanādamarāpagā| vāmapādodbhavā vāpi sarayūrmānasaprasūḥ||

तीर्थे तत्रार्चयन रुद्रं विष्णुं विष्णुत्वमाप्नुयात। पञ्चाश्वमेधफलदं स्नानं तत्र प्रकीर्तितम।।

tīrthe tatrārcayan rudraṃ viṣṇuṃ viṣṇutvamāpnuyāt| pañcāśvamedhaphaladaṃ snānaṃ tatra prakīrtitam||

ततस्तु गाण्डवं तीर्थं गण्डकी यत्र संगता। गोसहस्रस्य दानं च तत्र स्नानं समं द्वयम।।

tatastu gāṇḍavaṃ tīrthaṃ gaṇḍakī yatra saṃgatā| gosahasrasya dānaṃ ca tatra snānaṃ samaṃ dvayam||

रामतीर्थं ततः पुण्यं वैकुण्ठं यत्र सन्निधौ। सोमतीर्थं ततः पुण्यं यत्रासौ नकुलो मुनिः।।

rāmatīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ vaikuṇṭhaṃ yatra sannidhau| somatīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ yatrāsau nakulo muniḥ||

समभ्यर्च्य शिवं ध्यायन्गणतां तु समाययौ। चंपकाख्यं पुण्यतीर्थं यद्गङ्गोत्तरवाहिनी।।

samabhyarcya śivaṃ dhyāyangaṇatāṃ tu samāyayau| caṃpakākhyaṃ puṇyatīrthaṃ yadgaṅgottaravāhinī||

मणिकर्णिकया तुल्यं महापातकनाशनम। कलशाख्यं ततस्तीर्थं कलशादुत्थितो मुनिः।।

maṇikarṇikayā tulyaṃ mahāpātakanāśanam| kalaśākhyaṃ tatastīrthaṃ kalaśādutthito muniḥ||

अगस्त्यः पूजयन्यत्र रुद्रं मुनिवरो ऽभवत। सोमद्वीपं महापुण्यं तीर्थं वाराणसीसमम।।

agastyaḥ pūjayanyatra rudraṃ munivaro 'bhavat| somadvīpaṃ mahāpuṇyaṃ tīrthaṃ vārāṇasīsamam||

सोमो यत्रार्चयन्नीशं रुद्रेण शिरसा धृतः। विश्वामित्रस्य भगिनी गङ्गया यत्र संगता।।

somo yatrārcayannīśaṃ rudreṇa śirasā dhṛtaḥ| viśvāmitrasya bhaginī gaṅgayā yatra saṃgatā||