Genealogies & Legends

शृणु नारद वक्ष्यामि सप्तम्यास्ते व्रतान्यहम। यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात।।

śṛṇu nārada vakṣyāmi saptamyāste vratānyaham| yāni kṛtvā naro bhaktyā sūryasāyujyamāpnuyāt||

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत। स्थण्डिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते।।

caitre tu śuklasaptamyāṃ bahiḥ snānaṃ samācaret| sthaṇḍile gomayālipte gauramṛttikayāstṛte||

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम। विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ।।

likhitvāṣṭadalaṃ padmaṃ karṇikāyāṃ vibhāvam| vinyasetpūrvapatre tu devau dvau kṛtadhātukau||

आग्नेयं च न्यसेन्पत्रे गन्धर्वौं कृतकारकौ। दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम।।

āgneyaṃ ca nyasenpatre gandharvauṃ kṛtakārakau| dakṣiṇe ca nyasetpatre tathaiva rākṣasadvayam||

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैरृते मुनिसत्तम। काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ।।

ākṛtau dvau nyasetpatre nairṛte munisattama| kādraveyau mahānāgau paścime kṛtacārakau||

वायव्य यातुधानौ द्वौ उत्तरे च ऋषिद्वयम। ऐशान्ये विन्यसेत्पत्पे ग्रहमेको द्विजोत्तम।।

vāyavya yātudhānau dvau uttare ca ṛṣidvayam| aiśānye vinyasetpatpe grahameko dvijottama||

तेषां संपूजनं कार्यं गन्धमाल्यानुलेपनैः। दीपैर्धूपैः सनैवेद्यैस्तांबूलक्रमुकादिभिः।।

teṣāṃ saṃpūjanaṃ kāryaṃ gandhamālyānulepanaiḥ| dīpairdhūpaiḥ sanaivedyaistāṃbūlakramukādibhiḥ||

एवं संपूज्य होमं तु घृतेनाष्टशतं चरेत। सूर्यस्याष्टाष्ट चान्येषां प्रदद्यादाहुतीः क्रमात।।

evaṃ saṃpūjya homaṃ tu ghṛtenāṣṭaśataṃ caret| sūryasyāṣṭāṣṭa cānyeṣāṃ pradadyādāhutīḥ kramāt||

नाममन्त्रेण वेद्यां वा ततः पूर्णाहुतिं ददेत। दक्षिणा च ततो देया द्विजेभ्यः शक्तितो द्विज।।

nāmamantreṇa vedyāṃ vā tataḥ pūrṇāhutiṃ dadet| dakṣiṇā ca tato deyā dvijebhyaḥ śaktito dvija||

एतत्कृत्वा विधआनं तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात। देहान्ते मण्डलं भानोर्भत्त्वा गच्छेत्परं पदम।।

etatkṛtvā vidhaānaṃ tu sarvasaukhyamavāpnuyāt| dehānte maṇḍalaṃ bhānorbhattvā gacchetparaṃ padam||

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी स्वयम। क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरन्ध्रात्तु दक्षिणात।।

vaiśākhaśuklasaptamyāṃ jahnunā jāhnavī svayam| krodhātpītā punastyaktā karṇarandhrāttu dakṣiṇāt||

तां तत्र पूजयेत्स्नात्वा प्रत्यूषे विमले जले। गन्धपुष्पाक्षताद्यैश्च सर्वैरेवोपचारकैः।।

tāṃ tatra pūjayetsnātvā pratyūṣe vimale jale| gandhapuṣpākṣatādyaiśca sarvairevopacārakaiḥ||

ततो घटसहस्रं तु देयं गङ्गाव्रते त्विदम। भक्त्या कृतं सप्तकुलं नयेत्स्वर्गमसंशयः।।

tato ghaṭasahasraṃ tu deyaṃ gaṅgāvrate tvidam| bhaktyā kṛtaṃ saptakulaṃ nayetsvargamasaṃśayaḥ||

कमलव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते। तिलमात्रं तु सौवर्णं विधाय कमलं शुभम।।

kamalavratamapyatra proktaṃ tadvidhirucyate| tilamātraṃ tu sauvarṇaṃ vidhāya kamalaṃ śubham||

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गन्धधूपादिनार्चयेत। नमस्ते पद्महस्ताय नमस्ते विश्वधारिणे।।

vastrayugmāvṛtaṃ kṛtvā gandhadhūpādinārcayet| namaste padmahastāya namaste viśvadhāriṇe||

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमो ऽस्तु ते। इति संप्रार्थ्य देवेशं सूर्ये चास्तमुपागते।।

divākara namastubhyaṃ prabhākara namo 'stu te| iti saṃprārthya deveśaṃ sūrye cāstamupāgate||

सोदकुंभं तु तत्पद्मं कपिलां च द्विजेरऽपयेत। तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परे ऽहनि।।

sodakuṃbhaṃ tu tatpadmaṃ kapilāṃ ca dvijer'payet| taddine tūpavastavyaṃ bhoktavyaṃ ca pare 'hani||

संभोज्य ब्राह्मणान्भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात। निबव्रतं च तत्रेव तद्विधानं शृणुष्व मे।।

saṃbhojya brāhmaṇānbhaktyā vratasākalyamāpnuyāt| nibavrataṃ ca tatreva tadvidhānaṃ śṛṇuṣva me||

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम। खखोल्कायेति मन्त्रेण प्रणवाद्येन नारद।।

niṃbapatraiḥ smṛtā pūjā bhāskarasya dvijottama| khakholkāyeti mantreṇa praṇavādyena nārada||

निंबपत्रं ततो ऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः। द्विजान्परे ऽह्नि संभोज्य स्वयं भुञ्जीत बन्धुभिः।।

niṃbapatraṃ tato 'śnīyācchayedbhūmau ca vāgyataḥ| dvijānpare 'hni saṃbhojya svayaṃ bhuñjīta bandhubhiḥ||

निंबपत्रव्रतं चैतत्कर्तृआणां सर्वसौख्यदम। सप्तमी शर्कराख्यैषा प्रोक्ता तच्चापि मे शृणु।।

niṃbapatravrataṃ caitatkartṛāṇāṃ sarvasaukhyadam| saptamī śarkarākhyaiṣā proktā taccāpi me śṛṇu||

अमृतं पिबतो हस्तात्सूर्यस्यामृतबिन्दवः। निष्पेतुर्भुवि चोत्पन्नाः शालिमुद्गयवेक्षवः।।

amṛtaṃ pibato hastātsūryasyāmṛtabindavaḥ| niṣpeturbhuvi cotpannāḥ śālimudgayavekṣavaḥ||

शर्करा च ततस्तस्मादिक्षुसारामृतोपमा। इष्टा रवेरतः पुण्या शर्करा हव्यकव्ययोः।।

śarkarā ca tatastasmādikṣusārāmṛtopamā| iṣṭā raverataḥ puṇyā śarkarā havyakavyayoḥ||

शर्करासप्तमी चैव वाजिमेधपलप्रदा। सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी।।

śarkarāsaptamī caiva vājimedhapalapradā| sarvaduḥkhopaśamanī putrasaṃtativardhinī||

अस्यान्तु शर्करादानं शर्कराभोजनं तथा। कर्तव्यं हि प्रयत्नेन व्रतमे तद्रविप्रियम।।

asyāntu śarkarādānaṃ śarkarābhojanaṃ tathā| kartavyaṃ hi prayatnena vratame tadravipriyam||

यः कुर्यात्पराया भक्त्या स वै सद्गतिमाप्नुयात। ज्येष्ठे तु शुक्लसप्तम्यां जात इन्द्रो रविः स्वयम।।

yaḥ kuryātparāyā bhaktyā sa vai sadgatimāpnuyāt| jyeṣṭhe tu śuklasaptamyāṃ jāta indro raviḥ svayam||

तं संपूज्य विधानेन सोपवासो जितेन्द्रियः। स्वर्गतिं लभते विप्र देवेन्द्रस्य प्रसादतः।।

taṃ saṃpūjya vidhānena sopavāso jitendriyaḥ| svargatiṃ labhate vipra devendrasya prasādataḥ||

आषाढशुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः। जातस्तं तत्र संप्रार्च्य गन्धपुष्पादिभिः पृथक।।

āṣāḍhaśuklasaptamyāṃ vivasvānnāma bhāskaraḥ| jātastaṃ tatra saṃprārcya gandhapuṣpādibhiḥ pṛthak||

लभते सूर्यसायुज्यं विप्रेन्द्रात्र न संशयः। श्रावणे शुक्लसप्तम्यामव्यङ्गाख्यं व्रतं शुभम।।

labhate sūryasāyujyaṃ viprendrātra na saṃśayaḥ| śrāvaṇe śuklasaptamyāmavyaṅgākhyaṃ vrataṃ śubham||

कार्पासं तु चतुर्हस्तं सार्द्ध वस्त्रं हि गोपतेः।।। पूजान्ते प्रीतये देयं व्रतमेतच्छुभावहम।।

kārpāsaṃ tu caturhastaṃ sārddha vastraṃ hi gopateḥ||| pūjānte prītaye deyaṃ vratametacchubhāvaham||

यदि चेद्धस्तयुक्तेयं तदा स्यात्पापनाशिनी। अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत।।

yadi ceddhastayukteyaṃ tadā syātpāpanāśinī| asyāṃ dānaṃ japo homaḥ sarvaṃ cākṣayyatāṃ vrajet||

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याममुक्ताभरणव्रतम। सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम।।

bhādre tu śuklasaptamyāmamuktābharaṇavratam| somasya tu maheśasya pūjanaṃ cātra kīrtitam||

गङ्गादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम। प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत्सर्वकामसमृद्धये।।

gaṅgādibhiḥ ṣoḍaśabhirupacāraiḥ samarcanam| prārthya praṇamya visṛjetsarvakāmasamṛddhaye||

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते। नालिकेरं च वृन्ताकं नारङ्गं बीजपूरकम।।

phalasaptamikā ceyaṃ tadvidhānamudīryate| nālikeraṃ ca vṛntākaṃ nāraṅgaṃ bījapūrakam||

कूष्माण्डं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै। महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम।।

kūṣmāṇḍaṃ bṛhatīpūgamiti sapta phalāni vai| mahādevasya purato vinyasyāparadorakam||

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रन्थियुक्तं द्विजोत्तम। संपूज्य परया भक्त्या धारयेद्वामके करे।।

saptatantukṛtaṃ saptagranthiyuktaṃ dvijottama| saṃpūjya parayā bhaktyā dhārayedvāmake kare||

स्त्री नरो दक्षिणे चैव यावद्वर्षं समाप्यते। संभोज्य विप्रान्सप्तैव पायसेन विसृज्यस तान।।

strī naro dakṣiṇe caiva yāvadvarṣaṃ samāpyate| saṃbhojya viprānsaptaiva pāyasena visṛjyasa tān||

स्वयं भुञ्जीत मतिमान व्रतसंपूर्तिहेतवे। फलानि तानि देयानि सप्तस्वपि द्विजेषु च।।

svayaṃ bhuñjīta matimān vratasaṃpūrtihetave| phalāni tāni deyāni saptasvapi dvijeṣu ca||

एवं तु सप्त वर्षाणि कृत्वोपास्य यथाविधि। सायुज्यं लभते विप्र महादेवस्य तद्व्रती।।

evaṃ tu sapta varṣāṇi kṛtvopāsya yathāvidhi| sāyujyaṃ labhate vipra mahādevasya tadvratī||

आश्विने शुक्लपक्षे तु विज्ञेया शुभसप्तमी। तस्यां कृतस्नानपूजो वाचयित्वा द्विजोत्तमान।।

āśvine śuklapakṣe tu vijñeyā śubhasaptamī| tasyāṃ kṛtasnānapūjo vācayitvā dvijottamān||

आरभ्य कपिलाङ्गां च संपूज्य प्रार्थयेत्ततः। त्वामहं दद्मि कल्याणि प्रीयतामर्यमा स्वयम।।

ārabhya kapilāṅgāṃ ca saṃpūjya prārthayettataḥ| tvāmahaṃ dadmi kalyāṇi prīyatāmaryamā svayam||

पालय त्वं जगत्कत्स्नं यतो ऽसि धर्मसम्भवा। इत्युक्त्वा वेदविदुषे दत्त्वा कृत्वा च दक्षिणाम।।

pālaya tvaṃ jagatkatsnaṃ yato 'si dharmasambhavā| ityuktvā vedaviduṣe dattvā kṛtvā ca dakṣiṇām||

नमस्कृत्य स्वयं विप्र विसृजेत्प्राशयेत्वरवयम। पचगव्यं व्रतं चेत्थं विधाय श्वो द्विजोत्तमान।।

namaskṛtya svayaṃ vipra visṛjetprāśayetvaravayam| pacagavyaṃ vrataṃ cetthaṃ vidhāya śvo dvijottamān||

भोजयित्वा स्वयं चाद्यात्तदन्नं द्विजशेषितम। कृतं ह्येतद्गतं विप्र सुभाष्यं श्रद्धयान्वितः।।

bhojayitvā svayaṃ cādyāttadannaṃ dvijaśeṣitam| kṛtaṃ hyetadgataṃ vipra subhāṣyaṃ śraddhayānvitaḥ||

देवदेवप्रसादेन भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात। अथ कार्तिकशुक्लायां शाकाख्यं सप्तमीव्रतम।।

devadevaprasādena bhuktimuktimavāpnuyāt| atha kārtikaśuklāyāṃ śākākhyaṃ saptamīvratam||

तस्यां तु सप्तशाकानिसस्वर्णकमलानि च। प्रदद्यात्सप्तविप्रेभ्यः शाकाहारस्ततः स्वयम।।

tasyāṃ tu saptaśākānisasvarṇakamalāni ca| pradadyātsaptaviprebhyaḥ śākāhārastataḥ svayam||

द्वितीये ऽह्नि द्विजान्भोज्य दत्वा तेभ्यो ऽन्नदक्षिणाम। विसृज्य बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः।।

dvitīye 'hni dvijānbhojya datvā tebhyo 'nnadakṣiṇām| visṛjya bandhubhiḥ sārddhaṃ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ||

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम। यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह।।

mārgasya sitasaptamyāṃ mitravratamudāhṛtam| yadviṣṇordakṣiṇaṃ netraṃ tadeva kṛtavāniha||

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः। अतो ऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज।।

adityāṃ kaśyapājjajñe mitro nāmā divākaraḥ| ato 'syāṃ pūjanaṃ tasya yathoktavidhinā dvija||

कृत्वा द्विजान्भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना। सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम।।

kṛtvā dvijānbhojayitvā saptaiva madhurādinā| suvarṇadakṣiṇāṃ datvā visṛjyāśnīta ca svayam||

कृत्वैतद्विधिना लोकं सृर्य्यस्य व्रजति ध्रुवम। द्विजोब्राह्मं तथा शूद्रः सत्कुलेजन्म चाप्नुयात।।

kṛtvaitadvidhinā lokaṃ sṛryyasya vrajati dhruvam| dvijobrāhmaṃ tathā śūdraḥ satkulejanma cāpnuyāt||

पौषस्य शुक्लसप्तम्यां व्रतं चाभयसंज्ञितम। उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं समभ्यर्च्य धरास्थितः।।

pauṣasya śuklasaptamyāṃ vrataṃ cābhayasaṃjñitam| upoṣya bhānuṃ triḥsandhyaṃ samabhyarcya dharāsthitaḥ||

क्षीरसिक्तान्नसंबद्धं मोदकं प्रस्थसंमितम। द्विजाय दत्वा भोज्यान्यान्सप्ताष्टभ्यश्च दक्षिणाम।।

kṣīrasiktānnasaṃbaddhaṃ modakaṃ prasthasaṃmitam| dvijāya datvā bhojyānyānsaptāṣṭabhyaśca dakṣiṇām||

पृथवी वा सुवर्णं वा विसृज्याश्नीत च स्वयम। अभयाख्यं व्रतं त्वेतत्सर्वस्याभयदं स्मृतम।।

pṛthavī vā suvarṇaṃ vā visṛjyāśnīta ca svayam| abhayākhyaṃ vrataṃ tvetatsarvasyābhayadaṃ smṛtam||

मार्तण्डाख्यं व्रतं नाम कथयन्ति द्विजाः परे। एकमेवेति च प्रोक्तमेकदैवतया बुधैः।।

mārtaṇḍākhyaṃ vrataṃ nāma kathayanti dvijāḥ pare| ekameveti ca proktamekadaivatayā budhaiḥ||

माघे तु कृष्णसप्तम्यां व्रतं सर्वाप्तिसंज्ञकम। समुपोष्य दिने तस्मिन्सम्पूज्यादित्यबिम्बकम।।

māghe tu kṛṣṇasaptamyāṃ vrataṃ sarvāptisaṃjñakam| samupoṣya dine tasminsampūjyādityabimbakam||

सौवर्णं गन्धपुष्पाद्यैः कृत्वा रात्रौ च जागरम। परे ऽह्नि विप्रान्सम्भोज्य पायसेन तु सप्त वै।।

sauvarṇaṃ gandhapuṣpādyaiḥ kṛtvā rātrau ca jāgaram| pare 'hni viprānsambhojya pāyasena tu sapta vai||

दक्षिणां नालिकेराणि तेभ्यो दत्वा गुरुं ततः। सौवर्णं तु रवेर्बिम्बं युक्तं दक्षिणया न्यया।।

dakṣiṇāṃ nālikerāṇi tebhyo datvā guruṃ tataḥ| sauvarṇaṃ tu raverbimbaṃ yuktaṃ dakṣiṇayā nyayā||

समर्प्य च भृशं प्रार्थ्य विसृज्याद्यात्स्वयं ततः। एतत्सर्वाप्तिदं नाम संप्रोक्तं सार्वकामिकम।।

samarpya ca bhṛśaṃ prārthya visṛjyādyātsvayaṃ tataḥ| etatsarvāptidaṃ nāma saṃproktaṃ sārvakāmikam||

व्रतस्यास्य प्रभावेण द्वैतं सिध्येद्धि सर्वथा। माघस्य शुक्लसप्तम्यामचलाख्यं व्रतं स्मृतम।।

vratasyāsya prabhāveṇa dvaitaṃ sidhyeddhi sarvathā| māghasya śuklasaptamyāmacalākhyaṃ vrataṃ smṛtam||

त्रिलोचनजयन्तीयं सर्वपापहरा स्मृता। रथाख्या सप्तमी चेयं चक्रवर्तित्वदायिनी।।

trilocanajayantīyaṃ sarvapāpaharā smṛtā| rathākhyā saptamī ceyaṃ cakravartitvadāyinī||

अस्यां समर्च्य सवितुः प्रतिमां तु हैमीं हैमाश्वयुक्तरथगां तु ददेत्सहेभाम। यो भावभक्तिसहितः स गतो हि लोकं शम्भोः स मोदत इहापि च भुक्तभोगः।।

asyāṃ samarcya savituḥ pratimāṃ tu haimīṃ haimāśvayuktarathagāṃ tu dadetsahebhām| yo bhāvabhaktisahitaḥ sa gato hi lokaṃ śambhoḥ sa modata ihāpi ca bhuktabhogaḥ||

भास्करी सप्तमी चेयं कोटिभास्वद्ग्रहोपमा। अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते।।

bhāskarī saptamī ceyaṃ koṭibhāsvadgrahopamā| aruṇodayavelāyāmasyāṃ snānaṃ vidhīyate||

अर्कस्य च बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै। निधाय शिरसि स्नायात्सप्तजन्माघशान्तये।।

arkasya ca badaryāśca sapta sapta dalāni vai| nidhāya śirasi snāyātsaptajanmāghaśāntaye||

पुत्रप्रदं व्रतं चात्र प्राहादित्यः स्वयं प्रभुः। यो माघसितप्तम्यां पूजयेन्मां विधानतः।।

putrapradaṃ vrataṃ cātra prāhādityaḥ svayaṃ prabhuḥ| yo māghasitaptamyāṃ pūjayenmāṃ vidhānataḥ||

तस्याहं पुत्रतां यास्ये स्वांशेन भृशतोषितः। तस्माज्जितेन्द्रियो भूत्वा समुपोष्य दिवानिशम।।

tasyāhaṃ putratāṃ yāsye svāṃśena bhṛśatoṣitaḥ| tasmājjitendriyo bhūtvā samupoṣya divāniśam||

पूजयेदपरे चाह्नि होमं कृत्वा द्विजां स्ततः। दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत।।

pūjayedapare cāhni homaṃ kṛtvā dvijāṃ stataḥ| dadhyodanena payasā pāyasena ca bhojayet||

अनेन विधिना यम्तु कुरुते पुत्रसप्तमीः। लभते स तु सत्पुत्रं चिरायुषमनामयम।।

anena vidhinā yamtu kurute putrasaptamīḥ| labhate sa tu satputraṃ cirāyuṣamanāmayam||

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत।। अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपत्राणि चाश्नुयात।।

tapasyaśuklasaptamyāṃ vratamarkapuṭaṃ caret|| arkapatrairyajedarkamarkapatrāṇi cāśnuyāt||

अर्कनाम जपेच्छश्वदित्थं चार्कपुटव्रतम। धनदं पुत्रदं चैतत्सर्वपापप्रणाशनम।।

arkanāma japecchaśvaditthaṃ cārkapuṭavratam| dhanadaṃ putradaṃ caitatsarvapāpapraṇāśanam||

त्रिवर्गदामिति प्राहुः केचिदेतद्वतं द्विज। यज्ञव्रतं तथाप्यन्ये विधिवद्धोमकर्मणा।।

trivargadāmiti prāhuḥ kecidetadvataṃ dvija| yajñavrataṃ tathāpyanye vidhivaddhomakarmaṇā||

सर्वासु सर्वमासेषु सप्तमीषु द्विजोत्तमः। भास्कराराधनं प्रोक्तं सर्वकामिकमित्यलम।।

sarvāsu sarvamāseṣu saptamīṣu dvijottamaḥ| bhāskarārādhanaṃ proktaṃ sarvakāmikamityalam||

शुक्लाष्टम्यां चैत्रमासे भवान्याः प्रोच्यते जनिः। प्रदक्षिणशतं कृत्वा कार्यो यात्रामहोत्सवः।।

śuklāṣṭamyāṃ caitramāse bhavānyāḥ procyate janiḥ| pradakṣiṇaśataṃ kṛtvā kāryo yātrāmahotsavaḥ||

दर्शनं जगदम्बायाः सर्वानन्दप्रदं नृणाम। अत्रैवाशो ककलिकाप्राशनं समुदाहृतम।।

darśanaṃ jagadambāyāḥ sarvānandapradaṃ nṛṇām| atraivāśo kakalikāprāśanaṃ samudāhṛtam||

अशोककलिकाश्चाष्टौ ये पिबन्ति पुनर्वसौ। चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः।।

aśokakalikāścāṣṭau ye pibanti punarvasau| caitre māsi sitāṣṭamyāṃ na te śokamavāpnuyuḥ||

महाष्टमीति च प्रोक्ता देव्याः पूजाविधानतः। वैशाखस्य सिताष्टम्यां समुपोष्यात्र वारिणा।।

mahāṣṭamīti ca proktā devyāḥ pūjāvidhānataḥ| vaiśākhasya sitāṣṭamyāṃ samupoṣyātra vāriṇā||

स्नात्वापराजितां देवीं मांसीबालकवारिभिः। स्नापयित्वार्च्य गन्धाद्यैर्नैवेद्यं शर्करामयम।।

snātvāparājitāṃ devīṃ māṃsībālakavāribhiḥ| snāpayitvārcya gandhādyairnaivedyaṃ śarkarāmayam||

कुमारीर्भोजयेच्चापि नवम्यां पारणाग्रतः। ज्योतिर्मयविमानेन भ्राजमानो यथा रविः।।

kumārīrbhojayeccāpi navamyāṃ pāraṇāgrataḥ| jyotirmayavimānena bhrājamāno yathā raviḥ||

लोकेषु विचरेद्विप्र देव्याश्चैव प्रसादतः। कृष्णाष्टम्यां ज्येष्ठमासे पूजयित्वा त्रिलोचनम।।

lokeṣu vicaredvipra devyāścaiva prasādataḥ| kṛṣṇāṣṭamyāṃ jyeṣṭhamāse pūjayitvā trilocanam||

शिवलोके वसेत्कल्पं सर्वदेवनमस्कृतः। ज्येष्ठशुक्ले तथाष्टम्यां यो देवीं पूजयेन्नरः।।

śivaloke vasetkalpaṃ sarvadevanamaskṛtaḥ| jyeṣṭhaśukle tathāṣṭamyāṃ yo devīṃ pūjayennaraḥ||

स विमानेन चरति गन्धर्वाप्सरसां गणैः। शुक्लाष्टम्यां तथाऽषाढे स्नात्वा चैव निशांबुना।।

sa vimānena carati gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ| śuklāṣṭamyāṃ tathā'ṣāḍhe snātvā caiva niśāṃbunā||

तेनैव स्नापयेद्देवीं पूजयेच्च विधानतः। ततः शुद्धजलैः स्नाप्य विलिंपेत्सेंदुचन्दनैः।।

tenaiva snāpayeddevīṃ pūjayecca vidhānataḥ| tataḥ śuddhajalaiḥ snāpya viliṃpetseṃducandanaiḥ||

नैवेद्यं शर्करोपेतं दत्वाऽचमनमर्पयेत। भोजयित्वा ततो विप्रान्दत्वा स्वर्णं च दक्षिणाम।।

naivedyaṃ śarkaropetaṃ datvā'camanamarpayet| bhojayitvā tato viprāndatvā svarṇaṃ ca dakṣiṇām||

विसृज्य च ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः। एतद्व्रतं नरः कृत्वा देवीलोकमवाप्नुयात।।

visṛjya ca tataḥ paścātsvayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ| etadvrataṃ naraḥ kṛtvā devīlokamavāpnuyāt||

नभःशुक्लेतथाष्टम्यां देवीमिष्ट्वा विधानतः। क्षीरेण स्नापयित्वा च मिष्टान्नं विनिवेदयेत।।

nabhaḥśukletathāṣṭamyāṃ devīmiṣṭvā vidhānataḥ| kṣīreṇa snāpayitvā ca miṣṭānnaṃ vinivedayet||

ततो द्विजान भोजयित्वा परे ऽह्नि स्वयमप्युत। भुक्त्वा समापयेदद्व्रतं संततिवर्धनम।।

tato dvijān bhojayitvā pare 'hni svayamapyuta| bhuktvā samāpayedadvrataṃ saṃtativardhanam||

नभोमासे सिताष्टम्यां दशाफलमिति व्रतम। उपवासं तु संकल्प्य स्नात्वा कृत्वा च नैत्यिकम।।

nabhomāse sitāṣṭamyāṃ daśāphalamiti vratam| upavāsaṃ tu saṃkalpya snātvā kṛtvā ca naityikam||

तुलस्याः कृष्णावर्णाया दलैर्दशभिरर्चयेत। कृष्णं विष्णुं तथानन्तं गोविन्दं गरुडध्वजम।।

tulasyāḥ kṛṣṇāvarṇāyā dalairdaśabhirarcayet| kṛṣṇaṃ viṣṇuṃ tathānantaṃ govindaṃ garuḍadhvajam||

दामोदरं हृषीकेशं पद्मनाभं हरिं प्रभुम। एतैश्च नामभिर्नित्यं कृष्णदेवं समर्चयेत।।

dāmodaraṃ hṛṣīkeśaṃ padmanābhaṃ hariṃ prabhum| etaiśca nāmabhirnityaṃ kṛṣṇadevaṃ samarcayet||

नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रदक्षिणसमन्वितम। एवं दशदिनं कुर्याद्व्रतानामुत्तमं व्रतम।।

namaskāraṃ tataḥ kuryātpradakṣiṇasamanvitam| evaṃ daśadinaṃ kuryādvratānāmuttamaṃ vratam||

आदौ मध्ये तथा चान्ते होमं कुर्याद्विधानतः। कृष्णमन्त्रेण जुहुयाच्चरुणाष्टोत्तरं शतम।।

ādau madhye tathā cānte homaṃ kuryādvidhānataḥ| kṛṣṇamantreṇa juhuyāccaruṇāṣṭottaraṃ śatam||

होमान्ते विधिना सम्यगाचार्य्यं पूजयेत्सुधीः। सौवर्णे ताम्रपात्रे वा मृन्मये वेणुपात्रके।।

homānte vidhinā samyagācāryyaṃ pūjayetsudhīḥ| sauvarṇe tāmrapātre vā mṛnmaye veṇupātrake||

तुलसीदलं सुवर्णेन कारयित्वा सुलक्षणम। हैमीं च प्रतिमां कृत्वा पूजयित्वा विधानतः।।

tulasīdalaṃ suvarṇena kārayitvā sulakṣaṇam| haimīṃ ca pratimāṃ kṛtvā pūjayitvā vidhānataḥ||

निधाय प्रतिमां पात्रे ह्याचार्याय निवेदयेत। दातव्या गौः सवत्सा च वस्त्रालङ्कारभूषिता।।

nidhāya pratimāṃ pātre hyācāryāya nivedayet| dātavyā gauḥ savatsā ca vastrālaṅkārabhūṣitā||

दशाहं कृष्णदेवाय पूरिका दश चार्पयेत। ताश्च दद्याद्विधिज्ञाय स्वयं वा भक्षयेद्व्रती।।

daśāhaṃ kṛṣṇadevāya pūrikā daśa cārpayet| tāśca dadyādvidhijñāya svayaṃ vā bhakṣayedvratī||

शयनं च प्रदातव्यं यथाशक्ति द्विजोत्तम। दशमे ऽह्नि ततो मूर्तिं सद्रव्यां गुरवेरऽपयेत।।

śayanaṃ ca pradātavyaṃ yathāśakti dvijottama| daśame 'hni tato mūrtiṃ sadravyāṃ guraver'payet||

व्रतान्ते दशविप्रेभ्यः प्रत्येकं दश पूरिकाः। दद्यादेव दशाब्दं तु कृत्वा व्रतमनुत्तमम।।

vratānte daśaviprebhyaḥ pratyekaṃ daśa pūrikāḥ| dadyādeva daśābdaṃ tu kṛtvā vratamanuttamam||

उपोष्य विधिना भूयात्सर्वका मसमन्वितः। अन्ते कृष्णस्य सायुज्यं लभते नात्र संशयः।।

upoṣya vidhinā bhūyātsarvakā masamanvitaḥ| ante kṛṣṇasya sāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ||

कृष्णजन्माष्टमी चेयं स्मृता पापहरा नृणाम। केवलेनोपवासेन तस्मिञ्जन्मदिने हरेः।।

kṛṣṇajanmāṣṭamī ceyaṃ smṛtā pāpaharā nṛṇām| kevalenopavāsena tasmiñjanmadine hareḥ||

सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः। उपवासी तिलैः स्नातो नद्यादौ विमले जले।।

saptajanmakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ| upavāsī tilaiḥ snāto nadyādau vimale jale||

सुदेशे मण्डपे कॢप्ते मण्डलं रचयेत्सुधीः। तन्मध्ये कलशं स्थाप्य ताम्रजं वापि मृन्मयम।।

sudeśe maṇḍape kḷpte maṇḍalaṃ racayetsudhīḥ| tanmadhye kalaśaṃ sthāpya tāmrajaṃ vāpi mṛnmayam||

तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं तस्योपरि स्थिताम। हैमीं वस्त्रयुगाच्छन्नां कृष्णस्य प्रतिमां शुभम।।

tasyopari nyasetpātraṃ tāmraṃ tasyopari sthitām| haimīṃ vastrayugācchannāṃ kṛṣṇasya pratimāṃ śubham||

पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयेत्स्निग्धमानसः। देवकीं वसुदेवं च यशोदां नन्दमेव च।।

pādyādyairupacāraistu pūjayetsnigdhamānasaḥ| devakīṃ vasudevaṃ ca yaśodāṃ nandameva ca||

व्रजं गोपांस्तथा गोपीर्गाश्च दिक्षु समर्चयेत। तत आरार्तिकं कृत्वा क्षमाप्यानम्य भक्तितः।।

vrajaṃ gopāṃstathā gopīrgāśca dikṣu samarcayet| tata ārārtikaṃ kṛtvā kṣamāpyānamya bhaktitaḥ||

तिष्ठेत्तथैवार्द्धरात्रे पुनः संस्नापयेद्धरिम। पञ्चामृतैः शुद्धजलैर्गन्धाद्यैः पूजयेत्पुनः।।

tiṣṭhettathaivārddharātre punaḥ saṃsnāpayeddharim| pañcāmṛtaiḥ śuddhajalairgandhādyaiḥ pūjayetpunaḥ||

धान्याकं च यवानीं च शुण्ठीं खण्डं च नारद। साज्यं रौप्ये धृतं पात्रे नैवेद्यं विनिवेदयेत।।

dhānyākaṃ ca yavānīṃ ca śuṇṭhīṃ khaṇḍaṃ ca nārada| sājyaṃ raupye dhṛtaṃ pātre naivedyaṃ vinivedayet||

पुनरारार्तिकं कृत्वा दशधा रूपधारिणम। विचिन्तयन्मृगाङ्काय दद्यादर्घ्यं समुद्यते।।

punarārārtikaṃ kṛtvā daśadhā rūpadhāriṇam| vicintayanmṛgāṅkāya dadyādarghyaṃ samudyate||

ततः क्षमाप्य देवेशं रात्रिखण्डं नयेद्व्रती। पौराणिकैः स्तोत्रपाठैर्गीतवाद्यैरनेकधा।।

tataḥ kṣamāpya deveśaṃ rātrikhaṇḍaṃ nayedvratī| paurāṇikaiḥ stotrapāṭhairgītavādyairanekadhā||

ततः प्रभाते विप्रग्र्यान्भोजयेन्मधुरान्नकैः। दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृजेत्तुष्टमानसः।।

tataḥ prabhāte vipragryānbhojayenmadhurānnakaiḥ| datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo visṛjettuṣṭamānasaḥ||

ततस्तां प्रतिमां विष्णोः स्वर्णधेनुधरान्विताम। गुरवे दक्षिणां दत्वा विसृज्याश्रीत च स्वयम।।

tatastāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ svarṇadhenudharānvitām| gurave dakṣiṇāṃ datvā visṛjyāśrīta ca svayam||

दारापत्यसुहृद्भृत्यरेवं कृत्वा व्रत नरः। साक्षाद्गोकमाप्नोति विमानवरमास्थितः।।

dārāpatyasuhṛdbhṛtyarevaṃ kṛtvā vrata naraḥ| sākṣādgokamāpnoti vimānavaramāsthitaḥ||

नैतेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये। कृतेन येन लभ्येत कोट्यैकादशकं फलम।।

naitena sadṛśaṃ cānyadvratamasti jagattraye| kṛtena yena labhyeta koṭyaikādaśakaṃ phalam||

शुक्लाष्टम्यां नभस्यस्य कुर्याद्राधाव्रतं नरः। पूर्ववद्राधिकां हैमीं कलशस्थां प्रपूजयेत।।

śuklāṣṭamyāṃ nabhasyasya kuryādrādhāvrataṃ naraḥ| pūrvavadrādhikāṃ haimīṃ kalaśasthāṃ prapūjayet||

मध्याह्ने पूजयित्वेनामेकभक्तं समापयेत। शक्तो भक्तश्चोपवासं परे ऽह्नि विधिना ततः।।

madhyāhne pūjayitvenāmekabhaktaṃ samāpayet| śakto bhaktaścopavāsaṃ pare 'hni vidhinā tataḥ||

सुवासिनीर्भोजयित्वा गुरवे प्रतिमार्पणम। कृत्वा स्वयं च भुञ्जीतं व्रतमेवं समापयेत।।

suvāsinīrbhojayitvā gurave pratimārpaṇam| kṛtvā svayaṃ ca bhuñjītaṃ vratamevaṃ samāpayet||

व्रतेनानेन विप्रर्षे कृतेन विधिना व्रती। रहस्यं गोष्ठजं लब्ध्वा राधापरिकरे वसेत।।

vratenānena viprarṣe kṛtena vidhinā vratī| rahasyaṃ goṣṭhajaṃ labdhvā rādhāparikare vaset||

दूर्वाष्टमीव्रतं चात्र कथितं तच्च मे शृणु। शुचौ देशे प्रजातायां द्वर्वायां द्विजसत्तम।।

dūrvāṣṭamīvrataṃ cātra kathitaṃ tacca me śṛṇu| śucau deśe prajātāyāṃ dvarvāyāṃ dvijasattama||

स्थाप्य लिङ्गं ततो गन्धैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः। नैवेद्यैरर्चयेद्भक्त्या दध्यक्षतफलादिभिः।।

sthāpya liṅgaṃ tato gandhaiḥ puṣpairdhūpaiśca dīpakaiḥ| naivedyairarcayedbhaktyā dadhyakṣataphalādibhiḥ||

अर्घ्यं प्रदद्यात्पूजान्ते मन्त्राभ्यां सुसमाहितः। त्वं दूर्वे ऽमृतजन्मासि सुरासुरनमस्कृते।।

arghyaṃ pradadyātpūjānte mantrābhyāṃ susamāhitaḥ| tvaṃ dūrve 'mṛtajanmāsi surāsuranamaskṛte||

सौभाग्यं संततिं देहि सर्वकार्यकरी भव। यथा शाखा प्रशाखाभिर्विस्तृतासि महीतले।।

saubhāgyaṃ saṃtatiṃ dehi sarvakāryakarī bhava| yathā śākhā praśākhābhirvistṛtāsi mahītale||

तथा विस्तृतसंतानं देहि मे ऽप्यजरामरम। ततः प्रदक्षिणीकृत्य विप्रान्संभोज्य तत्र वै।।

tathā vistṛtasaṃtānaṃ dehi me 'pyajarāmaram| tataḥ pradakṣiṇīkṛtya viprānsaṃbhojya tatra vai||

भुक्त्वा स्वयं गृहं गच्छेदत्वा विप्रेषु दक्षिणाम। फलानि च प्रशस्तानि मिष्टानि सुरभीणि च।।

bhuktvā svayaṃ gṛhaṃ gacchedatvā vipreṣu dakṣiṇām| phalāni ca praśastāni miṣṭāni surabhīṇi ca||

एवं पुण्या पापहरा नृणा दूर्वाष्टमी द्विज। चतुर्णामपि वर्णानां स्त्रीजनानां विशेषतः।।

evaṃ puṇyā pāpaharā nṛṇā dūrvāṣṭamī dvija| caturṇāmapi varṇānāṃ strījanānāṃ viśeṣataḥ||

या न पूजयते दूर्वा नारी मोहाद्यथाविधि। जन्मानि त्रीणि वैधव्यं लभते सा न संशयः।।

yā na pūjayate dūrvā nārī mohādyathāvidhi| janmāni trīṇi vaidhavyaṃ labhate sā na saṃśayaḥ||

यदा ज्येष्ठर्क्षसंयुक्ता भवेच्जैवाष्टभी द्विज। ज्येष्ठा नाम्नी तु सा ज्ञेया पूजिता पापनाशिनी।।

yadā jyeṣṭharkṣasaṃyuktā bhavecjaivāṣṭabhī dvija| jyeṣṭhā nāmnī tu sā jñeyā pūjitā pāpanāśinī||

अथैनां तु समारभ्य व्रतं षोडशवासरम। महालक्ष्म्याः समुद्दिष्टं सर्वसंपद्विवर्धनम।।

athaināṃ tu samārabhya vrataṃ ṣoḍaśavāsaram| mahālakṣmyāḥ samuddiṣṭaṃ sarvasaṃpadvivardhanam||

करिष्ये ऽहं महालक्ष्मीव्रतं ते त्वत्परायणः। तदविघ्नेन मे यातु समाप्तिं त्वत्प्रसादतः।।

kariṣye 'haṃ mahālakṣmīvrataṃ te tvatparāyaṇaḥ| tadavighnena me yātu samāptiṃ tvatprasādataḥ||

इत्युच्चार्य ततो बद्धा डोरक दक्षिणे करे। षोडशग्रन्थिसहितं गुणैः षोडशभिर्युतम।।

ityuccārya tato baddhā ḍoraka dakṣiṇe kare| ṣoḍaśagranthisahitaṃ guṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutam||

ततो ऽन्वहं महालक्ष्मीं गन्धाद्यैरर्च्चयेद्व्रती। यावत्कृष्णाष्टमी तत्र चरेदुद्यापनं सुधीः।।

tato 'nvahaṃ mahālakṣmīṃ gandhādyairarccayedvratī| yāvatkṛṣṇāṣṭamī tatra caredudyāpanaṃ sudhīḥ||

वस्त्रमण्डपिकां कृत्वा सर्वतोभद्रमण्डले। कलशं सुप्रतिष्ठाप्य दीपमुद्द्योतयेत्ततः।।

vastramaṇḍapikāṃ kṛtvā sarvatobhadramaṇḍale| kalaśaṃ supratiṣṭhāpya dīpamuddyotayettataḥ||

उत्तार्य डोरकं बाहोः कुंभस्याधो निवेदयेत। चतस्रः प्रतिमाः कृत्वा सौवर्णीस्तत्स्वरूपिणीः।।

uttārya ḍorakaṃ bāhoḥ kuṃbhasyādho nivedayet| catasraḥ pratimāḥ kṛtvā sauvarṇīstatsvarūpiṇīḥ||

स्नपनं कारयेत्तासाः जलैः पञ्चामृतैस्तथा। उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वा विधानतः।।

snapanaṃ kārayettāsāḥ jalaiḥ pañcāmṛtaistathā| upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayitvā vidhānataḥ||

जागरस्तत्र कर्तव्यो गीतवादित्रनिः स्वनैः। ततो निशीथे संप्राप्ते ऽभ्युदिते ऽमृतदीधितौ।।

jāgarastatra kartavyo gītavāditraniḥ svanaiḥ| tato niśīthe saṃprāpte 'bhyudite 'mṛtadīdhitau||

दत्वार्घ्यं बन्धनं द्रव्यैः श्रीखण्डाद्यैर्विधानतः। चन्द्रमण्डलसंस्थायै महालक्ष्यै प्रदापयेत।।

datvārghyaṃ bandhanaṃ dravyaiḥ śrīkhaṇḍādyairvidhānataḥ| candramaṇḍalasaṃsthāyai mahālakṣyai pradāpayet||

क्षीरोदार्णवसंभूत महालक्ष्मीसहोदर। पीयूषधाम रोहिण्याः सहितारऽघ्यं गृहाण मे।।

kṣīrodārṇavasaṃbhūta mahālakṣmīsahodara| pīyūṣadhāma rohiṇyāḥ sahitār'ghyaṃ gṛhāṇa me||

क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये। विष्णुवक्षस्थलस्थे मे सर्वकामप्रदा भव।।

kṣīrodārṇavasambhūte kamale kamalālaye| viṣṇuvakṣasthalasthe me sarvakāmapradā bhava||

एकनाथे जगन्नाथे जमदग्निप्रिये ऽव्यये। रेणुके त्राहि मां देवि राममातः शिवं कुरु।।

ekanāthe jagannāthe jamadagnipriye 'vyaye| reṇuke trāhi māṃ devi rāmamātaḥ śivaṃ kuru||

मन्त्रैरेतैर्महालक्ष्मीं प्रार्थ्य श्रोत्रिययोषितः। सम्यक्संपूज्य ताः सम्यग्गन्धयावककज्जलैः।।

mantrairetairmahālakṣmīṃ prārthya śrotriyayoṣitaḥ| samyaksaṃpūjya tāḥ samyaggandhayāvakakajjalaiḥ||

संभोज्य जुहुयादग्नौ बिल्वपद्मकपायसैः। तदलाभे घृतैर्विप्र गृहेभ्यः समिधस्तिलान।।

saṃbhojya juhuyādagnau bilvapadmakapāyasaiḥ| tadalābhe ghṛtairvipra gṛhebhyaḥ samidhastilān||

मृत्युञ्जयाय च परं सर्वरोगप्रशान्तये। चन्दनं तालपत्रं च पुष्पमालां तथाक्षतान।।

mṛtyuñjayāya ca paraṃ sarvarogapraśāntaye| candanaṃ tālapatraṃ ca puṣpamālāṃ tathākṣatān||

दुर्वां कौसुम्भसूत्रं च युगं श्रीफलमेव वा। भक्ष्याणि च नवे शूर्पे प्रतिद्रव्यं तु षोडश।।

durvāṃ kausumbhasūtraṃ ca yugaṃ śrīphalameva vā| bhakṣyāṇi ca nave śūrpe pratidravyaṃ tu ṣoḍaśa||

समाच्छाद्यान्यशूर्पेण व्रती दद्यात्समन्त्रकम। क्षीरोदार्णवसंभूता लक्ष्मीश्चन्द्रसहोदरा।।

samācchādyānyaśūrpeṇa vratī dadyātsamantrakam| kṣīrodārṇavasaṃbhūtā lakṣmīścandrasahodarā||

व्रतेनानेन संतुष्टा भवताद्विष्णुवल्लभा। चेतस्रः प्रतिमास्तास्तु श्रोत्रियेभ्यः समर्पयेत।।

vratenānena saṃtuṣṭā bhavatādviṣṇuvallabhā| cetasraḥ pratimāstāstu śrotriyebhyaḥ samarpayet||

ततस्तु चतुरो विप्रान षोडशापि सुवासिनीः। मिष्टान्नेनाशयित्वा तु विसृजेत्ताः सदक्षिणाः।।

tatastu caturo viprān ṣoḍaśāpi suvāsinīḥ| miṣṭānnenāśayitvā tu visṛjettāḥ sadakṣiṇāḥ||

समाप्तिनियमः पश्चाद्भञ्जीतेष्टैः समन्वितः। एतद्व्रतं महालक्ष्म्याः कृत्वा विप्र विधानतः।।

samāptiniyamaḥ paścādbhañjīteṣṭaiḥ samanvitaḥ| etadvrataṃ mahālakṣmyāḥ kṛtvā vipra vidhānataḥ||

भुक्त्वेष्टानैहिकान कामांल्लक्ष्मीलोके वसेच्चिरम। एषाषोकाष्टमी चोक्ता यस्यां पूर्णं रमाव्रतम।।

bhuktveṣṭānaihikān kāmāṃllakṣmīloke vasecciram| eṣāṣokāṣṭamī coktā yasyāṃ pūrṇaṃ ramāvratam||

अत्राशोकस्य पूजा स्यादेकभक्तं तथा स्मृतम। कृत्वाशोकव्रतं नारी ह्यशोका शोकजन्मनि।।

atrāśokasya pūjā syādekabhaktaṃ tathā smṛtam| kṛtvāśokavrataṃ nārī hyaśokā śokajanmani||

यत्र कुत्रापि संजाता नात्र कार्या विचारणा। आश्विने शुक्लपक्षे तु प्रोक्ता विप्र महाष्टमी।।

yatra kutrāpi saṃjātā nātra kāryā vicāraṇā| āśvine śuklapakṣe tu proktā vipra mahāṣṭamī||

तत्र दुर्गाचनं प्रोक्तं सव्रैरप्युपचारकैः। उपवासं चैकभक्तं महाष्टम्यां विधाय तु।।

tatra durgācanaṃ proktaṃ savrairapyupacārakaiḥ| upavāsaṃ caikabhaktaṃ mahāṣṭamyāṃ vidhāya tu||

सर्वतो विभवं प्राप्य मोदते देववच्चिरम। ऊर्ज्जे कृष्णादिके ऽष्टम्यां करकाख्यं व्रतं स्मृतम।।

sarvato vibhavaṃ prāpya modate devavacciram| ūrjje kṛṣṇādike 'ṣṭamyāṃ karakākhyaṃ vrataṃ smṛtam||

तत्रोमासहितः शंभुः पूजनीयः प्रयत्नतः। चन्द्रोदयेरऽघदानं च विधेयं व्रतिभिः सदा।।

tatromāsahitaḥ śaṃbhuḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ| candrodayer'ghadānaṃ ca vidheyaṃ vratibhiḥ sadā||

पुत्रं सर्वगुणोपेतमिच्छद्भिर्विविधं सुखम। गोपाष्टमीति संप्रोक्ता कार्तिके धवले दले।।

putraṃ sarvaguṇopetamicchadbhirvividhaṃ sukham| gopāṣṭamīti saṃproktā kārtike dhavale dale||

तत्रकुर्याद्गवां पूजां गोग्रासं गोप्रदक्षिणाम। गवानुगमनं दानं वाञ्छन्सर्वाश्च संपदः।।

tatrakuryādgavāṃ pūjāṃ gogrāsaṃ gopradakṣiṇām| gavānugamanaṃ dānaṃ vāñchansarvāśca saṃpadaḥ||

कृष्णाष्टम्यां मार्गशीर्षे मिथुनं दर्भनिर्मितम। अनघां चानघां तत्र बहुपुत्रसमन्वितम।।

kṛṣṇāṣṭamyāṃ mārgaśīrṣe mithunaṃ darbhanirmitam| anaghāṃ cānaghāṃ tatra bahuputrasamanvitam||

स्थापयित्वा शुभे देशे गोमयेनोपलेपिते। पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः पृथग्विधैः।।

sthāpayitvā śubhe deśe gomayenopalepite| pūjayedgandhapuṣpādyairupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ||

संभोज्य द्विजदांपत्यं विसृजेल्लब्धदक्षिणम। व्रतमेतन्नरः कृत्वा नारी वा विधिपूर्वकम।।

saṃbhojya dvijadāṃpatyaṃ visṛjellabdhadakṣiṇam| vratametannaraḥ kṛtvā nārī vā vidhipūrvakam||

पुत्रं सल्लक्षणोपेतं लभते नात्र संशयः।।

putraṃ sallakṣaṇopetaṃ labhate nātra saṃśayaḥ||

मार्गाशीर्षसिताष्टम्यां कालभैरवसन्निदौ। उपोष्य जागरं कृत्वा महापापैः प्रमुच्यते।।

mārgāśīrṣasitāṣṭamyāṃ kālabhairavasannidau| upoṣya jāgaraṃ kṛtvā mahāpāpaiḥ pramucyate||

यत्किञ्चिदशुभं कर्म कृतं मानुषजन्मनि। तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात।।

yatkiñcidaśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣajanmani| tatsarvaṃ vilayaṃ yāti kālabhairavadarśanāt||

अथ पौषसिताष्टम्यां श्राद्धमष्टकसंज्ञितम। पितॄणां तृप्तिदं वर्षं कुलसन्ततिवर्द्धनम।।

atha pauṣasitāṣṭamyāṃ śrāddhamaṣṭakasaṃjñitam| pitṝṇāṃ tṛptidaṃ varṣaṃ kulasantativarddhanam||

शुक्लाष्टम्यां तु पौषस्य शिवं सम्पूज्य भक्तितः। भुक्तिमुक्तिमवाप्नोति भक्तिमेकां समाचरन।।

śuklāṣṭamyāṃ tu pauṣasya śivaṃ sampūjya bhaktitaḥ| bhuktimuktimavāpnoti bhaktimekāṃ samācaran||

कृष्णाष्टम्यां तु माघस्य भद्रकालीं समर्चयेत। भक्तितो वैरिवृन्दघ्नीं सर्वकामप्रदायिनीम।।

kṛṣṇāṣṭamyāṃ tu māghasya bhadrakālīṃ samarcayet| bhaktito vairivṛndaghnīṃ sarvakāmapradāyinīm||

माघमासे सिताष्टम्यां भीष्मं संतर्पयद्द्विज। संततिं त्वव्यवच्छिन्नामिच्छंश्चाप्यपराजयम।।

māghamāse sitāṣṭamyāṃ bhīṣmaṃ saṃtarpayaddvija| saṃtatiṃ tvavyavacchinnāmicchaṃścāpyaparājayam||

फआल्गुने त्वसिताष्टम्यां भीप्रां देवीं समर्चयेत। तत्र व्रतपरो विप्र सर्वकामसमृद्धये।।

phaālgune tvasitāṣṭamyāṃ bhīprāṃ devīṃ samarcayet| tatra vrataparo vipra sarvakāmasamṛddhaye||

शुक्लाष्टम्यां फआल्गुनस्य शिवं चापि शिवां द्विज। गन्धाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत।।

śuklāṣṭamyāṃ phaālgunasya śivaṃ cāpi śivāṃ dvija| gandhādyaiḥ samyagabhyarcya sarvasiddhīśvaro bhavet||

फआल्गुनापरपक्षे तु शीतलामष्टमीदिने। पूजयेत्सर्ववपक्कानैः सप्तम्यां विधिवत्कृतैः।।

phaālgunāparapakṣe tu śītalāmaṣṭamīdine| pūjayetsarvavapakkānaiḥ saptamyāṃ vidhivatkṛtaiḥ||

शीतले त्वं जगन्माता शीतले त्वं जगत्पिता। शीतले त्वं जगद्वात्री शीतलायै नमोनमः।।

śītale tvaṃ jaganmātā śītale tvaṃ jagatpitā| śītale tvaṃ jagadvātrī śītalāyai namonamaḥ||

वन्दे ऽहं शीतलां देवीं रासभस्थां दिगंबराम। मार्जनी कलशोपेतां विस्फोटकविनाशिनीम।।

vande 'haṃ śītalāṃ devīṃ rāsabhasthāṃ digaṃbarām| mārjanī kalaśopetāṃ visphoṭakavināśinīm||

शीतले शीतले चेत्थं ये जपन्ति जले ल्थिताः।। ठ तेषां तु शीतला देवी स्याद्विस्फोटकशान्तिदा।।

śītale śītale cetthaṃ ye japanti jale lthitāḥ|| ṭha teṣāṃ tu śītalā devī syādvisphoṭakaśāntidā||

इत्येवं शीतलामन्त्रैर्यः समर्चयते द्विज। तस्य वर्षं भवेच्छान्तिः शीतलायाः प्रसादतः।।

ityevaṃ śītalāmantrairyaḥ samarcayate dvija| tasya varṣaṃ bhavecchāntiḥ śītalāyāḥ prasādataḥ||

सर्वमासोभये पक्षे विधिवच्चाष्टमीदिने। शिवां वापिशिवं प्रार्च्यलभते वाञ्छितं फलम।।

sarvamāsobhaye pakṣe vidhivaccāṣṭamīdine| śivāṃ vāpiśivaṃ prārcyalabhate vāñchitaṃ phalam||

अथ वक्ष्यामि विप्रेन्द्र नवम्यास्ते व्रतानि वै। यानि कृत्वा नरा लोके लभन्ते वाञ्छितं फलम।।

atha vakṣyāmi viprendra navamyāste vratāni vai| yāni kṛtvā narā loke labhante vāñchitaṃ phalam||

चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु श्रीरामनवमीव्रतम। तत्रोपवासं विधिवच्छक्तो भक्तः समाचरेत।।

caitrasya śuklapakṣe tu śrīrāmanavamīvratam| tatropavāsaṃ vidhivacchakto bhaktaḥ samācaret||

अशक्तश्चैकभक्तं वै मध्याह्नोत्सवतः परम। विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नै रामप्रीति सुमाचरेत।।

aśaktaścaikabhaktaṃ vai madhyāhnotsavataḥ param| viprānsaṃbhojya miṣṭānnai rāmaprīti sumācaret||

गोभूतिलहरिरण्याद्येर्वस्त्रालङ्करणेस्तथा। एव यः कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम।।

gobhūtilahariraṇyādyervastrālaṅkaraṇestathā| eva yaḥ kurute bhaktyā śrīrāmanavamīvratam||

विधूय चेहपापानि व्रजे द्विष्णोः परं पदम। उक्तं मातृव्रतं चात्र भैरवेण समन्विताः।।

vidhūya cehapāpāni vraje dviṣṇoḥ paraṃ padam| uktaṃ mātṛvrataṃ cātra bhairaveṇa samanvitāḥ||

स्रग्गन्धवस्रनमनैवेद्यैश्चतुःष्टिस्तु योगिनीः। अत्रैव भद्रकालो तु योगिनीनां महाबला।।

sraggandhavasranamanaivedyaiścatuḥṣṭistu yoginīḥ| atraiva bhadrakālo tu yoginīnāṃ mahābalā||

ब्राह्मणश्रेष्ठः सर्वासामाधिपत्ये ऽभिषेचिता। तस्मात्तां पूजयेच्चात्र सोपवासो जितेन्द्रियः।।

brāhmaṇaśreṣṭhaḥ sarvāsāmādhipatye 'bhiṣecitā| tasmāttāṃ pūjayeccātra sopavāso jitendriyaḥ||

राधे नवम्यां दलयोश्चण्डिकां यस्तु पूजयेत। विधिना स विमानेन देवतैः सह मोदते।।

rādhe navamyāṃ dalayoścaṇḍikāṃ yastu pūjayet| vidhinā sa vimānena devataiḥ saha modate||

ज्येष्ठशुक्लनवम्यां तु सोपवासो नरोत्तमः। उमां संपूज्य विधिवत्कुमारीर्भोजयेद्द्विजान।।

jyeṣṭhaśuklanavamyāṃ tu sopavāso narottamaḥ| umāṃ saṃpūjya vidhivatkumārīrbhojayeddvijān||

स्वभक्त्या दक्षिणां दत्वा शाल्यन्नं पयसाश्नुयात। उमाव्रतमिदं विप्र यः कुर्याद्विधिवन्नरः।।

svabhaktyā dakṣiṇāṃ datvā śālyannaṃ payasāśnuyāt| umāvratamidaṃ vipra yaḥ kuryādvidhivannaraḥ||

स भुक्त्वेह वरान्भोगानन्ते स्वर्गगतिं लभेत। आषाढे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यात्पक्षयोर्द्विज।।

sa bhuktveha varānbhogānante svargagatiṃ labhet| āṣāḍhe māsi viprendra yaḥ kuryātpakṣayordvija||

नक्तं चैन्द्रीं समभ्यर्च्येदैरावतगतां सिताम। स भवेद्वै वलोके तु भोगभारग्देवयानगः।।

naktaṃ caindrīṃ samabhyarcyedairāvatagatāṃ sitām| sa bhavedvai valoke tu bhogabhāragdevayānagaḥ||

श्रावणे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यान्नक्तभोजनम। पक्षयोरुपवासं वा कौमारीं चण्डिकां यजेत।।

śrāvaṇe māsi viprendra yaḥ kuryānnaktabhojanam| pakṣayorupavāsaṃ vā kaumārīṃ caṇḍikāṃ yajet||

एवं पापहरां गन्धैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः। नैवेद्यैर्विविधैश्चैव कुमारीभोजनैस्तथा।।

evaṃ pāpaharāṃ gandhaiḥ puṣpairdhūpaiśca dīpakaiḥ| naivedyairvividhaiścaiva kumārībhojanaistathā||

एवं यः कुरुते भक्त्या कौमारीव्रतमुत्तमम। स विमानेन गच्छेद्वै देवीलोकं सनातनम।।

evaṃ yaḥ kurute bhaktyā kaumārīvratamuttamam| sa vimānena gacchedvai devīlokaṃ sanātanam||

भाद्रे तु नवमी शुक्ला नन्दाह्वा परिकीर्तिता। तस्यां यः पूजयेद्दुर्गां विधिवच्चोपचारकैः।।

bhādre tu navamī śuklā nandāhvā parikīrtitā| tasyāṃ yaḥ pūjayeddurgāṃ vidhivaccopacārakaiḥ||

सो ऽश्वमेधफलं लब्ध्वा विष्णुलोके महीयते। आश्विने शुक्लनवमी महापूर्वा प्रकीर्तिता।।

so 'śvamedhaphalaṃ labdhvā viṣṇuloke mahīyate| āśvine śuklanavamī mahāpūrvā prakīrtitā||

अपराह्ने शमीपूजा कार्यास्यां प्राग्दिशि द्विज। ततो निशायां प्राग्यामे खड्गं धनुरिषून्गदाम।।

aparāhne śamīpūjā kāryāsyāṃ prāgdiśi dvija| tato niśāyāṃ prāgyāme khaḍgaṃ dhanuriṣūngadām||

शूलं शक्तिं च परशुं छिरिकां चर्म खेटकम। छत्रं ध्वजं गजं चाश्व गोवृषं पुस्तकं तुलाम।।

śūlaṃ śaktiṃ ca paraśuṃ chirikāṃ carma kheṭakam| chatraṃ dhvajaṃ gajaṃ cāśva govṛṣaṃ pustakaṃ tulām||

दण्डं पाशं चक्रशङ्खौ गन्धाद्यैरुपचारकैः। संपूज्य महिषं तत्र भद्रकाल्यै समालभेत।।

daṇḍaṃ pāśaṃ cakraśaṅkhau gandhādyairupacārakaiḥ| saṃpūjya mahiṣaṃ tatra bhadrakālyai samālabhet||

एवं बलिं विधायाथ भुक्त्वा पक्कान्न मेव च। द्विजेभ्यो दक्षिणां दत्वा व्रतं तत्र समापयेत।।

evaṃ baliṃ vidhāyātha bhuktvā pakkānna meva ca| dvijebhyo dakṣiṇāṃ datvā vrataṃ tatra samāpayet||

एवं यः पूजयेद्दुर्गां नॄणां दुर्गतिनाशिनीम। इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते स्वर्गतिमाप्नुयात।।

evaṃ yaḥ pūjayeddurgāṃ nṝṇāṃ durgatināśinīm| iha bhuktvā varānbhogānante svargatimāpnuyāt||

कार्तिके शुक्लनवमी याक्षया सा प्रकीर्तता। तस्यामश्वत्थमूले वै तर्प्पणं सम्यगाचरेत।।

kārtike śuklanavamī yākṣayā sā prakīrtatā| tasyāmaśvatthamūle vai tarppaṇaṃ samyagācaret||

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां चापि नारद। स्वशाखोक्तैस्तथा मन्त्रैः सूर्यायार्घ्यं ततोरऽपयेत।।

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ cāpi nārada| svaśākhoktaistathā mantraiḥ sūryāyārghyaṃ tator'payet||

ततो द्विजान्भोजयित्वा मिष्टान्नेन मुनूश्वर। स्वयं भुक्त्वा च विहरेद्द्विजेभ्यो दत्तदक्षिणः।।

tato dvijānbhojayitvā miṣṭānnena munūśvara| svayaṃ bhuktvā ca vihareddvijebhyo dattadakṣiṇaḥ||

एवं यः कुरुते भक्त्या जपदानं द्विजार्चनम। होमं च सर्वमक्षय्यं भवेदिति विधेर्वयः।।

evaṃ yaḥ kurute bhaktyā japadānaṃ dvijārcanam| homaṃ ca sarvamakṣayyaṃ bhavediti vidhervayaḥ||

मार्गे तु शुक्लनवमी नन्दिनी परिकीर्तिता। तस्यामुपोषितो यस्तु जगदंबां प्रपूजयेत।।

mārge tu śuklanavamī nandinī parikīrtitā| tasyāmupoṣito yastu jagadaṃbāṃ prapūjayet||

गन्धाद्यैः सो ऽश्वमेधस्य फलभाङ्नात्र संशयः। पौषे शुक्लनवम्यां तु महामायां प्रपूजयेत।।

gandhādyaiḥ so 'śvamedhasya phalabhāṅnātra saṃśayaḥ| pauṣe śuklanavamyāṃ tu mahāmāyāṃ prapūjayet||

एकभक्तपरो विप्र वाजपेयफलाप्तये। माघमासे तु वा शुक्ला नवमी लोकपूजिता।।

ekabhaktaparo vipra vājapeyaphalāptaye| māghamāse tu vā śuklā navamī lokapūjitā||

महानन्देति सा प्रोक्ता सदानन्दकरी नृणाम। तस्यां स्नानं तथा दानं जपो होम उपोषणम।।

mahānandeti sā proktā sadānandakarī nṛṇām| tasyāṃ snānaṃ tathā dānaṃ japo homa upoṣaṇam||

सर्वमक्षयतां याति नात्र कार्या विचारणा। फआल्गुनामलपक्षस्य नवमी या द्विजोत्तम।।

sarvamakṣayatāṃ yāti nātra kāryā vicāraṇā| phaālgunāmalapakṣasya navamī yā dvijottama||

आनन्दा सा महापुण्या सर्वपापहरा स्मृता। सोपवासोरऽचयेत्तत्र यस्त्वानन्दां द्विजोत्तम।।

ānandā sā mahāpuṇyā sarvapāpaharā smṛtā| sopavāsor'cayettatra yastvānandāṃ dvijottama||

स लभेद्वाञ्छितान्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम।।

sa labhedvāñchitānkāmānsatyaṃ satyaṃ mayoditam||

अथ ते ऽहं प्रवक्ष्यामि दशम्या वै व्रतानि च। यानि कृत्वा नरो भक्त्या धर्मराजप्रियो भवेत।।

atha te 'haṃ pravakṣyāmi daśamyā vai vratāni ca| yāni kṛtvā naro bhaktyā dharmarājapriyo bhavet||

चैत्रशुक्लद शम्यां तु धर्मराजं प्रपूजयेत। तत्कालसंभवैः पुष्पैः फलैर्गन्धादिभिस्तथा।।

caitraśuklada śamyāṃ tu dharmarājaṃ prapūjayet| tatkālasaṃbhavaiḥ puṣpaiḥ phalairgandhādibhistathā||

सोपवासो वैकभक्तो भोजयित्वा द्विजोत्तमान। चतुर्द्दशततस्तेभ्यः शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम।।

sopavāso vaikabhakto bhojayitvā dvijottamān| caturddaśatatastebhyaḥ śaktyā dadyācca dakṣiṇām||

एवं यः कुरुते विप्र धर्मराजप्रपूजनम। स धर्मस्याज्ञयागच्छेद्देवैः साधर्म्यमच्युतः।।

evaṃ yaḥ kurute vipra dharmarājaprapūjanam| sa dharmasyājñayāgaccheddevaiḥ sādharmyamacyutaḥ||

दशम्यां माधवे शुक्ले विष्णुमभ्यर्च्य मानवः। गन्धाद्यैरुपचारैश्च श्वेतपुष्पैः सुगन्धिभिः।।

daśamyāṃ mādhave śukle viṣṇumabhyarcya mānavaḥ| gandhādyairupacāraiśca śvetapuṣpaiḥ sugandhibhiḥ||

शतं प्रदक्षिणाः कृत्वा विप्रन्संभोज्य यत्नतः। लभते वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा।।

śataṃ pradakṣiṇāḥ kṛtvā vipransaṃbhojya yatnataḥ| labhate vaiṣṇavaṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā||

ज्येष्ठे शुक्लदशम्यां तु जाह्नवी सरितां वरा। समायाता धरां स्वर्गात्तस्मात्सा पुण्यदा स्मृता।।

jyeṣṭhe śukladaśamyāṃ tu jāhnavī saritāṃ varā| samāyātā dharāṃ svargāttasmātsā puṇyadā smṛtā||

ज्येष्ठः शुक्लदलं हस्तो बुधश्च दशमीः तिथिः। गरानन्दव्यतीपाताः कन्येन्दुवृषभास्कराः।।

jyeṣṭhaḥ śukladalaṃ hasto budhaśca daśamīḥ tithiḥ| garānandavyatīpātāḥ kanyenduvṛṣabhāskarāḥ||

दशयोगः समाख्यातो महापुण्यतमो द्विज। हरते दश पापानि तस्माद्दशहरः स्मृतः।।

daśayogaḥ samākhyāto mahāpuṇyatamo dvija| harate daśa pāpāni tasmāddaśaharaḥ smṛtaḥ||

अस्यां यो जाह्नवीं प्राप्य स्नाति संप्रीतमानसः। विधिना जाह्नवीतोये स याति हरिमन्दिरम।।

asyāṃ yo jāhnavīṃ prāpya snāti saṃprītamānasaḥ| vidhinā jāhnavītoye sa yāti harimandiram||

आषाढशुक्लदशमी पुण्या मन्वा दिकैः स्मृता। तस्यां स्नानं जपो दानं होमो वा स्वर्गतिप्रदाः।।

āṣāḍhaśukladaśamī puṇyā manvā dikaiḥ smṛtā| tasyāṃ snānaṃ japo dānaṃ homo vā svargatipradāḥ||

श्रावणे शुक्लदशमी सर्वाशापरिपूर्तिदा। अस्यां शिवार्चनं शस्तं गन्धाद्यै रुपचारकैः।।

śrāvaṇe śukladaśamī sarvāśāparipūrtidā| asyāṃ śivārcanaṃ śastaṃ gandhādyai rupacārakaiḥ||

तत्रोपवासो नक्तं वा द्विजानां भोजनं जपः। हेम्नो दान च धेन्वादेः सर्वपापप्रणाशनम।।

tatropavāso naktaṃ vā dvijānāṃ bhojanaṃ japaḥ| hemno dāna ca dhenvādeḥ sarvapāpapraṇāśanam||

अथो नभस्यशुक्लायां दशम्यां द्विजसत्तम। व्रतं दशावताराख्यं तत्र स्नानं जलाशये।।

atho nabhasyaśuklāyāṃ daśamyāṃ dvijasattama| vrataṃ daśāvatārākhyaṃ tatra snānaṃ jalāśaye||

कृत्वा संध्यादिनियमं देवर्षिपितृतर्पणम। ततो दशावताराणि समभ्यर्चेत्स माहितः।।

kṛtvā saṃdhyādiniyamaṃ devarṣipitṛtarpaṇam| tato daśāvatārāṇi samabhyarcetsa māhitaḥ||

मत्स्यं कूर्मं वराहं च नरसिंहं त्रिविक्रमम। रामं रामं च कृष्णं च बौद्धं कल्किनमेव च।।

matsyaṃ kūrmaṃ varāhaṃ ca narasiṃhaṃ trivikramam| rāmaṃ rāmaṃ ca kṛṣṇaṃ ca bauddhaṃ kalkinameva ca||

दशमूर्तिस्तु सौवर्णीः पूजयित्वा विधानतः। दशभ्यो विप्रवर्येभ्यो दद्यात्सत्कृत्य नारद।।

daśamūrtistu sauvarṇīḥ pūjayitvā vidhānataḥ| daśabhyo vipravaryebhyo dadyātsatkṛtya nārada||

उपवासं चैकभक्तं कृत्वा संभोज्य वाडवान। विसृज्य पश्चाद्भुञ्जीत स्वयं स्वेष्टैः समाहितः।।

upavāsaṃ caikabhaktaṃ kṛtvā saṃbhojya vāḍavān| visṛjya paścādbhuñjīta svayaṃ sveṣṭaiḥ samāhitaḥ||

भक्त्या कृत्वा व्रतं त्वेतद्भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान। विमानेन व्रजेदन्ते विष्णुलोकं सनातनम।।

bhaktyā kṛtvā vrataṃ tvetadbhuktvā bhogānihottamān| vimānena vrajedante viṣṇulokaṃ sanātanam||

आश्विने शुक्लदशमी विजया सा प्रकीर्तिता। चतुर्गोमयपिण्डानि प्रातर्न्यस्य गृहाङ्गणे।।

āśvine śukladaśamī vijayā sā prakīrtitā| caturgomayapiṇḍāni prātarnyasya gṛhāṅgaṇe||

चक्रवालस्वरूपेण तन्मध्ये रामलक्ष्मणौ। तथा भरतशत्रुघ्नौ पूजयेच्चतुरो ऽपि हि।।

cakravālasvarūpeṇa tanmadhye rāmalakṣmaṇau| tathā bharataśatrughnau pūjayeccaturo 'pi hi||

सपिधानासु पात्रीषु गोमयीषु चतसृष्ट। किन्नं धान्यं सरौप्यं तु धृत्वा धौतांशुकावृतम।।

sapidhānāsu pātrīṣu gomayīṣu catasṛṣṭa| kinnaṃ dhānyaṃ saraupyaṃ tu dhṛtvā dhautāṃśukāvṛtam||

पितृमातृभ्रातृपुत्रजाया भृत्यसमन्वितम। संपूज्यं गन्धपुष्पाद्यैर्नैवेद्यैश्च विधानतः।।

pitṛmātṛbhrātṛputrajāyā bhṛtyasamanvitam| saṃpūjyaṃ gandhapuṣpādyairnaivedyaiśca vidhānataḥ||

नमस्कृत्याथ भुञ्जीत द्विजान्संभोज्य पूजितान। एवं कृत्वा विधानं तु नरो वर्षं सुरवान्वितः।।

namaskṛtyātha bhuñjīta dvijānsaṃbhojya pūjitān| evaṃ kṛtvā vidhānaṃ tu naro varṣaṃ suravānvitaḥ||

धनधान्यसमृद्धश्च निश्चितं जायते द्विज। अथापाराह्नसमये नवम्यां संनिमन्त्रिताम।।

dhanadhānyasamṛddhaśca niścitaṃ jāyate dvija| athāpārāhnasamaye navamyāṃ saṃnimantritām||

पूर्वदिक्षु शमीं विप्र गत्वा तन्मूलजां मृदम। गृहीत्वा स्वगृहं प्राप्य गीतवादित्रनिःस्वनैः।।

pūrvadikṣu śamīṃ vipra gatvā tanmūlajāṃ mṛdam| gṛhītvā svagṛhaṃ prāpya gītavāditraniḥsvanaiḥ||

संपूज्य तां विधानेन सज्जीकृत्य स्वकं बलम। निर्गत्य पूर्वद्वारेण ग्रामाद्ब्रहिरनाकुलः।।

saṃpūjya tāṃ vidhānena sajjīkṛtya svakaṃ balam| nirgatya pūrvadvāreṇa grāmādbrahiranākulaḥ||

ततः शत्रुप्रतिकृतिं निर्मितां पत्रकादिभिः। मनसा कल्पितां वापि स्वर्णं पुंरवंशरेण वै।।

tataḥ śatrupratikṛtiṃ nirmitāṃ patrakādibhiḥ| manasā kalpitāṃ vāpi svarṇaṃ puṃravaṃśareṇa vai||

विध्येदिति भृशं प्रीतः प्राप्नुयात्स्वगृहं निशि। एवं कृतविधिर्वापि गच्छेद्वा शत्रुनिग्रहे।।

vidhyediti bhṛśaṃ prītaḥ prāpnuyātsvagṛhaṃ niśi| evaṃ kṛtavidhirvāpi gacchedvā śatrunigrahe||

एषैवं दशमी विप्र विधिनाऽचरिता सदा। धनं जयं सुतान गाश्च गजाश्वं वाप्यजाविकम।।

eṣaivaṃ daśamī vipra vidhinā'caritā sadā| dhanaṃ jayaṃ sutān gāśca gajāśvaṃ vāpyajāvikam||

दद्यादिह शरीरान्ते स्वर्गतिं चापि नारद। दशम्यां कार्तिके शुक्ले सार्वभौमव्रतं चरेत।।

dadyādiha śarīrānte svargatiṃ cāpi nārada| daśamyāṃ kārtike śukle sārvabhaumavrataṃ caret||

कृतोपवासो वैकाशी निशीथे ऽपूपकादिभिः। दशदिक्षु बलिं दद्याद गृहद्वापि पुराद्ब्रहिः।।

kṛtopavāso vaikāśī niśīthe 'pūpakādibhiḥ| daśadikṣu baliṃ dadyād gṛhadvāpi purādbrahiḥ||

मण्डले ऽष्टदले कॢप्ते गोविड्लिप्तधरातले। मन्त्रैरेभिर्द्विजश्रेष्ठ गणेशादिकृतार्चनः।।

maṇḍale 'ṣṭadale kḷpte goviḍliptadharātale| mantrairebhirdvijaśreṣṭha gaṇeśādikṛtārcanaḥ||

यो मे पूर्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। तमिन्द्रो देवरा जो ऽद्य नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me pūrvagataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| tamindro devarā jo 'dya nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे वह्निगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। तेजोराजो ऽथ वह्निस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me vahnigataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| tejorājo 'tha vahnistaṃ nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे दक्षगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। तं यमः प्रेतराजो वै नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me dakṣagataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| taṃ yamaḥ pretarājo vai nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे नैरृतिगः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। रक्षोराजो नैरृतिस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me nairṛtigaḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| rakṣorājo nairṛtistaṃ nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे पश्चिमगः पाप्मा पापकेनेहकर्मणा। यादः पतिस्तं वरुणो नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me paścimagaḥ pāpmā pāpakenehakarmaṇā| yādaḥ patistaṃ varuṇo nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे वायुगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। वायुस्तं मरुतां राजो नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me vāyugataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| vāyustaṃ marutāṃ rājo nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे सौम्यगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। सोमस्तमृक्षयक्षेशो नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me saumyagataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| somastamṛkṣayakṣeśo nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो म ईशगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। ईशानो भूतनाथस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo ma īśagataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| īśāno bhūtanāthastaṃ nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मं ऊर्द्ध्वगतः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। ब्रह्मा प्रजापतीशस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo maṃ ūrddhvagataḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| brahmā prajāpatīśastaṃ nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

यो मे ऽधःसंस्थितः पाप्मा पापकेनेह कर्मणा। अनन्तो नागराजस्तं नाशयत्वखिलेष्टदः।।

yo me 'dhaḥsaṃsthitaḥ pāpmā pāpakeneha karmaṇā| ananto nāgarājastaṃ nāśayatvakhileṣṭadaḥ||

इत्येवं दिक्षु दशसु बलिं दत्वा समाहितः। क्षेत्रपालाय तद्बाह्ये क्षिपेद्बलिमतन्द्रितः।।

ityevaṃ dikṣu daśasu baliṃ datvā samāhitaḥ| kṣetrapālāya tadbāhye kṣipedbalimatandritaḥ||

एवं कृतविधिः शेषं निशायां निनयेत्सुधीः। गीतैः सुमङ्गलप्रायैः स्तवपाठैर्जपादिभिः।।

evaṃ kṛtavidhiḥ śeṣaṃ niśāyāṃ ninayetsudhīḥ| gītaiḥ sumaṅgalaprāyaiḥ stavapāṭhairjapādibhiḥ||

प्रातः स्नात्वा समभ्यर्च्य लोकपालान द्विजोत्तमान। द्वादशाभ्यर्च्य संभोज्य शक्तितो दक्षिणां ददेत।।

prātaḥ snātvā samabhyarcya lokapālān dvijottamān| dvādaśābhyarcya saṃbhojya śaktito dakṣiṇāṃ dadet||

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र भोगान्भुक्तैहिकाञ्छुभान। युगं स्वर्गसुखं भुक्त्वा सार्वभौमो नृपो भवेत।।

itthaṃ kṛtvā vrataṃ vipra bhogānbhuktaihikāñchubhān| yugaṃ svargasukhaṃ bhuktvā sārvabhaumo nṛpo bhavet||

मार्गशुक्लदशम्यां तु चरेदा रोग्यकं व्रतम। गन्धाद्यैरर्चयेद्विप्रान दश तच्चरणोदकम।।

mārgaśukladaśamyāṃ tu caredā rogyakaṃ vratam| gandhādyairarcayedviprān daśa taccaraṇodakam||

पीत्वाथ दक्षिणां दत्वा विसूजेदेकभोजनं। एतत्कृत्वा व्रतं विप्र ह्यारोग्यं प्राप्य भूतले।।

pītvātha dakṣiṇāṃ datvā visūjedekabhojanaṃ| etatkṛtvā vrataṃ vipra hyārogyaṃ prāpya bhūtale||

धर्मराजप्रसादेन मोदते दिवि देववत। पौषे दशम्यां शुक्लायां विश्वेदेवान समर्चयेत।।

dharmarājaprasādena modate divi devavat| pauṣe daśamyāṃ śuklāyāṃ viśvedevān samarcayet||

ऋतुं दक्षं वसू6न्सत्यं कालं कामं मुनिं गुरुम। विप्रं रामं च दशधा केशवस्तान्समास्थितः।।

ṛtuṃ dakṣaṃ vasū6nsatyaṃ kālaṃ kāmaṃ muniṃ gurum| vipraṃ rāmaṃ ca daśadhā keśavastānsamāsthitaḥ||

स्वापयित्वा दर्भमयानासनेषु च संस्थितान। गन्धैर्धूपैस्तथा दीपैर्नैवेद्यैश्चापि नारद।।

svāpayitvā darbhamayānāsaneṣu ca saṃsthitān| gandhairdhūpaistathā dīpairnaivedyaiścāpi nārada||

प्रत्येकं दक्षिणां दत्वा प्रणियत्य विसर्जयेत। दक्षिणां तां द्विजाग्र्येभ्यो गुरवे वा समर्पयेत।।

pratyekaṃ dakṣiṇāṃ datvā praṇiyatya visarjayet| dakṣiṇāṃ tāṃ dvijāgryebhyo gurave vā samarpayet||

एवं कृतविधि श्चैकभक्तो भोगी व्रती भवेत। लोकद्वयस्य विप्रर्षे नात्र कार्या विचारणा।।

evaṃ kṛtavidhi ścaikabhakto bhogī vratī bhavet| lokadvayasya viprarṣe nātra kāryā vicāraṇā||

माघशुक्लदशम्यां तु सोपवासो जितेन्द्रियः।।। देवांनगिरसो नाम दश सम्यक्समर्चयेत।।

māghaśukladaśamyāṃ tu sopavāso jitendriyaḥ||| devāṃnagiraso nāma daśa samyaksamarcayet||

कृत्वा स्वर्णमयान्विप्र गन्धाद्यैरुपचारकैः। आत्मा ह्यायुर्मनो दक्षो मदः प्राणस्तथैव च।।

kṛtvā svarṇamayānvipra gandhādyairupacārakaiḥ| ātmā hyāyurmano dakṣo madaḥ prāṇastathaiva ca||

बर्हिष्मांश्च गविष्ठश्च दत्तः सत्यश्च ते दश। दश विप्रान्भोजयित्वा मधुरान्नेन नारद।।

barhiṣmāṃśca gaviṣṭhaśca dattaḥ satyaśca te daśa| daśa viprānbhojayitvā madhurānnena nārada||

मूर्तीस्तेभ्यः प्रदद्यात्ताः स्वर्गलोकाप्तये क्रमात। अन्त्यशुक्लदशम्यां तु चतुर्दशं यमान्यजेत।।

mūrtīstebhyaḥ pradadyāttāḥ svargalokāptaye kramāt| antyaśukladaśamyāṃ tu caturdaśaṃ yamānyajet||

यमश्च धर्मराजश्च मृत्युश्चैवान्तकस्तथा। वैवस्वतश्च कालश्च सर्वभूतक्षयस्तथा।।

yamaśca dharmarājaśca mṛtyuścaivāntakastathā| vaivasvataśca kālaśca sarvabhūtakṣayastathā||

औदुम्बरश्च दघ्नश्च द्वौ नीलपरमेष्ठिनौ। वृकोदरश्चचित्रश्च चित्रगुप्तश्चतुर्दश।।

audumbaraśca daghnaśca dvau nīlaparameṣṭhinau| vṛkodaraścacitraśca citraguptaścaturdaśa||

गन्धाद्यैरुपचारैश्च समभ्यर्च्याथतर्पयेत। तिलांबुमिश्राञ्जलिभिर्दर्भैः प्रत्येकशस्त्रिभिः।।

gandhādyairupacāraiśca samabhyarcyāthatarpayet| tilāṃbumiśrāñjalibhirdarbhaiḥ pratyekaśastribhiḥ||

ततश्च दद्यात्सूर्यार्घं ताम्रपात्रेण नारद। रक्तचन्दनसंमिश्रतिलाक्षतयवांबुभिः।।

tataśca dadyātsūryārghaṃ tāmrapātreṇa nārada| raktacandanasaṃmiśratilākṣatayavāṃbubhiḥ||

एहि सूर्यसहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते। गृहाणार्घ्यं मया दत्तं भक्त्या मामनुकंपय।।

ehi sūryasahasrāṃśo tejorāśe jagatpate| gṛhāṇārghyaṃ mayā dattaṃ bhaktyā māmanukaṃpaya||

इति मन्त्रेण दत्वार्घ्यं विप्रान्भोज्य चतुर्द्दश। रौप्यां सुदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम।।

iti mantreṇa datvārghyaṃ viprānbhojya caturddaśa| raupyāṃ sudakṣiṇāṃ datvā visṛjyāśnīta ca svayam||

एवं कृतविधिर्विप्र धर्मराजप्रसादतः। भुक्त्वा भोगांश्च पुत्रार्थानैहिकान्देवदुर्लभान।।

evaṃ kṛtavidhirvipra dharmarājaprasādataḥ| bhuktvā bhogāṃśca putrārthānaihikāndevadurlabhān||

विमानवरमास्थाय देहान्ते विष्णुलोकभाक।।

vimānavaramāsthāya dehānte viṣṇulokabhāk||

एकादश्यां तु दलयोर्निराहारः समाहितः। नानापुष्पैर्मुने कृत्वा विचित्रं मण्डपं शुभम।।

ekādaśyāṃ tu dalayornirāhāraḥ samāhitaḥ| nānāpuṣpairmune kṛtvā vicitraṃ maṇḍapaṃ śubham||

स्रात्वा सम्यग्विधानेन सोपवासो जितेन्द्रियः। संपूज्य विधिवद्विष्णुं श्रद्धया सुसमाहितः।।

srātvā samyagvidhānena sopavāso jitendriyaḥ| saṃpūjya vidhivadviṣṇuṃ śraddhayā susamāhitaḥ||

उपचारैर्बहुविधैर्जपैर्हेमैः प्रदक्षिणैः। स्तोत्रपाठैर्बहुविधैर्गीतवाद्यैर्मनोहरैः।।

upacārairbahuvidhairjapairhemaiḥ pradakṣiṇaiḥ| stotrapāṭhairbahuvidhairgītavādyairmanoharaiḥ||

दण्डवत्प्रणिपातैश्च जयशब्दैर्मनोहरैः। रात्रौ जागरणं कृत्वा याति विष्णोः परं पदम।।

daṇḍavatpraṇipātaiśca jayaśabdairmanoharaiḥ| rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā yāti viṣṇoḥ paraṃ padam||

चैत्रस्य शुक्लैकादश्यां सोपवासो नरोत्तमः। कृत्वा च नियमान्सर्वान्वक्ष्यमाणान्दिनत्रये।।

caitrasya śuklaikādaśyāṃ sopavāso narottamaḥ| kṛtvā ca niyamānsarvānvakṣyamāṇāndinatraye||

द्वादश्यामर्चयेद्भक्तया वासुदेवं सनातनम। उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य बान्धवान।।

dvādaśyāmarcayedbhaktayā vāsudevaṃ sanātanam| upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya bāndhavān||

दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत च स्वयम।।। इयं तु कामदा नाम सर्वपातकनाशिनी।।

datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo visṛjyāśnīta ca svayam||| iyaṃ tu kāmadā nāma sarvapātakanāśinī||

भुक्तिमुक्तिप्रदा विप्र भक्त्या सम्यगुपोषिता। वैशाखकृष्णैकादश्यां समुपोष्य विधानतः।।

bhuktimuktipradā vipra bhaktyā samyagupoṣitā| vaiśākhakṛṣṇaikādaśyāṃ samupoṣya vidhānataḥ||

वरूथिनीं परदिने पूजयेन्मृधुसूदनम। स्वर्णान्नकन्याधेनूनां दानमत्र प्रशस्यते।।

varūthinīṃ paradine pūjayenmṛdhusūdanam| svarṇānnakanyādhenūnāṃ dānamatra praśasyate||

वरूथिनीव्रतं कृत्वा नरो नियमतत्परः। सर्वपाप विनिर्मुक्तो वैष्णवं लभते पद्वम।।

varūthinīvrataṃ kṛtvā naro niyamatatparaḥ| sarvapāpa vinirmukto vaiṣṇavaṃ labhate padvam||

वैशाखशुक्लैकादश्यां समुपोष्य च मोहिनीम। स्नात्वा परे ऽह्नि संपूज्य गन्धाद्यैः पुरुषोत्तमम।।

vaiśākhaśuklaikādaśyāṃ samupoṣya ca mohinīm| snātvā pare 'hni saṃpūjya gandhādyaiḥ puruṣottamam||

संभोज्य विप्रान्मुच्येत पातकेभ्यो न संशयः। जेष्ठस्य कृष्णकादश्यां समुपोष्य परां नृप।।

saṃbhojya viprānmucyeta pātakebhyo na saṃśayaḥ| jeṣṭhasya kṛṣṇakādaśyāṃ samupoṣya parāṃ nṛpa||

द्वादश्यां नैत्यिकं कृत्वा समभ्यर्च्य त्रिविक्रमम। ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम।।

dvādaśyāṃ naityikaṃ kṛtvā samabhyarcya trivikramam| tato dvijāgryānsaṃbhojya datvā tebhyaśca dakṣiṇām||

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं व्रजेन्नरः। ज्येष्ठस्य शुक्लैकादश्यां निर्जलां समुपोष्य तु।।

sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ vrajennaraḥ| jyeṣṭhasya śuklaikādaśyāṃ nirjalāṃ samupoṣya tu||

उदयादुदयं यावद्भास्करस्य द्विजोत्तम। प्रभाते कृतनित्यस्तु द्वादश्यामुपचारकैः।।

udayādudayaṃ yāvadbhāskarasya dvijottama| prabhāte kṛtanityastu dvādaśyāmupacārakaiḥ||

ह्यषीकेशं समभ्यर्च्य विप्रान संभोज्य भक्तितः। चतुर्विंशैकादशीनां फलं यत्तत्समाप्नुयात।।

hyaṣīkeśaṃ samabhyarcya viprān saṃbhojya bhaktitaḥ| caturviṃśaikādaśīnāṃ phalaṃ yattatsamāpnuyāt||

आषाढकृष्णैकादश्यां योगिनीं समुपोष्य वै। नारायणं समभ्यर्च्य द्वादश्यां कृतनित्यकः।।

āṣāḍhakṛṣṇaikādaśyāṃ yoginīṃ samupoṣya vai| nārāyaṇaṃ samabhyarcya dvādaśyāṃ kṛtanityakaḥ||

ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम। सर्वदानफलं प्राप्य मोदते विष्णुमन्दिरे।।

tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām| sarvadānaphalaṃ prāpya modate viṣṇumandire||

आषाढशुक्लैकादश्यां यद्बिधानं शृणुष्व तत। उपोष्य तस्मिन दिवसे विधिवन्मण्डपे शुभे।।

āṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ yadbidhānaṃ śṛṇuṣva tat| upoṣya tasmin divase vidhivanmaṇḍape śubhe||

स्थापयेत्प्रतिमां विष्णोः शङ्खचक्रगदांबुजैः। लसच्चतुर्भुजामग्र्यां काञ्चनीं वाथ राजतीम।।

sthāpayetpratimāṃ viṣṇoḥ śaṅkhacakragadāṃbujaiḥ| lasaccaturbhujāmagryāṃ kāñcanīṃ vātha rājatīm||

पीतांबरधरां शुभ्रे पर्य्यङ्के स्वास्तृते द्विज। ततः पञ्चामृतैः स्नाप्य मन्त्रैः शुद्धजलेन च।।

pītāṃbaradharāṃ śubhre paryyaṅke svāstṛte dvija| tataḥ pañcāmṛtaiḥ snāpya mantraiḥ śuddhajalena ca||

पौरुषेणैव सूक्तेन ह्युपचारान प्रकल्पयेत। नीराजनान्तान्पाद्यादींस्ततः संप्रार्थयेद्धरिम।।

pauruṣeṇaiva sūktena hyupacārān prakalpayet| nīrājanāntānpādyādīṃstataḥ saṃprārthayeddharim||

सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत्सुप्तं भवेदिदम। विबुद्धे त्वयि बुद्धं च जगत्सर्वं चराचरम।।

supte tvayi jagannātha jagatsuptaṃ bhavedidam| vibuddhe tvayi buddhaṃ ca jagatsarvaṃ carācaram||

इति संप्रार्थ्य देवाग्रे चातुर्मास्यप्रचोदितान। नियमांस्तु यथाशक्ति गृह्णीयाद्भक्तिमान्नरः।।

iti saṃprārthya devāgre cāturmāsyapracoditān| niyamāṃstu yathāśakti gṛhṇīyādbhaktimānnaraḥ||

ततः प्रभाते द्वादश्यां समर्चेच्छेषशायिनम। उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान।।

tataḥ prabhāte dvādaśyāṃ samarceccheṣaśāyinam| upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya vāḍavān||

प्रतोष्य दभिणाभिश्च स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः। ततः प्रभृति विप्रेन्द्र गन्धाद्यैः प्रत्यहं यजेत।।

pratoṣya dabhiṇābhiśca svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ| tataḥ prabhṛti viprendra gandhādyaiḥ pratyahaṃ yajet||

कृत्वैवं विधिना विप्र देवस्य शयनीव्रतम। भुक्तिमुक्तियुतो मर्त्यो भवेद्विष्णोः प्रसादतः।।

kṛtvaivaṃ vidhinā vipra devasya śayanīvratam| bhuktimuktiyuto martyo bhavedviṣṇoḥ prasādataḥ||

श्रावणे कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम। कामिकां समुपोष्यैव नियमेन नरोत्तम।।

śrāvaṇe kṛṣṇapakṣe tu ekādaśyāṃ dvijottama| kāmikāṃ samupoṣyaiva niyamena narottama||

द्वादश्यां कृतनित्यस्तु श्रीधरं पूजयेद्धरिम। उपचारैः षोडश भिस्ततः संभोज्य वै द्विजान।।

dvādaśyāṃ kṛtanityastu śrīdharaṃ pūjayeddharim| upacāraiḥ ṣoḍaśa bhistataḥ saṃbhojya vai dvijān||

दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृज्याश्नीत बान्धवैः। एवं यः कुरुते विप्रकामिकाव्रतमुत्तमम।।

datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyo visṛjyāśnīta bāndhavaiḥ| evaṃ yaḥ kurute viprakāmikāvratamuttamam||

स सर्वकामांल्लब्ध्वेह याति विष्णोः परं पदम। एकादश्यां नभःशुक्ले पवित्रां समुपोष्य वै।।

sa sarvakāmāṃllabdhveha yāti viṣṇoḥ paraṃ padam| ekādaśyāṃ nabhaḥśukle pavitrāṃ samupoṣya vai||

द्वादश्यां नियतो भूत्वा पूजयेच्च जनार्दनम। उपचारैः षोडशभिस्ततः संभोज्य वाडवान।। NअरP_1,120.32।. दत्वा च दक्षिणां तेभ्यः पुत्रं प्राप्येह सद्गुणम। याति विष्णोः पदं साक्षात्सर्वदेवनमस्कृतः।।

dvādaśyāṃ niyato bhūtvā pūjayecca janārdanam| upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ saṃbhojya vāḍavān|| NarP_1,120.32|. datvā ca dakṣiṇāṃ tebhyaḥ putraṃ prāpyeha sadguṇam| yāti viṣṇoḥ padaṃ sākṣātsarvadevanamaskṛtaḥ||

नभस्यकृष्णैका दश्यामजाख्यां समुपोष्य वै। अर्चेदुर्पेन्द्रं द्वादश्यामुपचारैः पृथग्विधैः।।

nabhasyakṛṣṇaikā daśyāmajākhyāṃ samupoṣya vai| arcedurpendraṃ dvādaśyāmupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ||

विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नैर्विसृजेत्प्राप्तदक्षिणान। एवं कृतव्रतो विप्रभक्त्याजायाः समाहितः।।

viprānsaṃbhojya miṣṭānnairvisṛjetprāptadakṣiṇān| evaṃ kṛtavrato viprabhaktyājāyāḥ samāhitaḥ||

भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यन्ते वैष्णवं क्षयम। नभस्यशुक्लैकादश्यां पद्माख्यां समुपोष्य वै।।

bhuktveha bhogānakhilānyātyante vaiṣṇavaṃ kṣayam| nabhasyaśuklaikādaśyāṃ padmākhyāṃ samupoṣya vai||

कृत्वा नित्यार्चनं तत्र कटिदानमथाचरेत। पूर्वं संस्थापितायास्तु प्रतिमाया द्विजोत्तम।।

kṛtvā nityārcanaṃ tatra kaṭidānamathācaret| pūrvaṃ saṃsthāpitāyāstu pratimāyā dvijottama||

समुत्सवविधानेन नीत्वा तां सलिलाशये। कृतांबुस्पर्शनां तत्र संप्रपूज्य विधानतः।।

samutsavavidhānena nītvā tāṃ salilāśaye| kṛtāṃbusparśanāṃ tatra saṃprapūjya vidhānataḥ||

आनीय मण्डपे तस्मिन वामपार्श्वेन शाययेत। ततः प्रभाप्ते द्वादश्यां गन्धाद्यैरर्च्य वामनम।।

ānīya maṇḍape tasmin vāmapārśvena śāyayet| tataḥ prabhāpte dvādaśyāṃ gandhādyairarcya vāmanam||

संभोज्य वाडवान्दत्वा दक्षिणां च विसर्जयेत। एवं यः कुरुते विप्र पद्माव्रतमनुत्तमम।।

saṃbhojya vāḍavāndatvā dakṣiṇāṃ ca visarjayet| evaṃ yaḥ kurute vipra padmāvratamanuttamam||

भुक्तिं प्राप्येह मुक्तिं तु लभतेंऽते प्रपञ्चतः। इषस्य कृष्णैका दश्यामिन्दिरां समुपोष्य वै।।

bhuktiṃ prāpyeha muktiṃ tu labhateṃ'te prapañcataḥ| iṣasya kṛṣṇaikā daśyāmindirāṃ samupoṣya vai||

शालग्रामशिलाग्रे तु मध्याह्ने श्राद्धमाचरेत। विष्णोः प्रीतिकरं विप्र ततः प्रातर्हरेर्दिने।।

śālagrāmaśilāgre tu madhyāhne śrāddhamācaret| viṣṇoḥ prītikaraṃ vipra tataḥ prātarharerdine||

पद्ननाभं समभ्यर्च्य भूदेवान्भोजयेत्सुधीः। विसृज्य दक्षिणां दत्वा तांस्ततो ऽश्नीत च स्वयम।।

padnanābhaṃ samabhyarcya bhūdevānbhojayetsudhīḥ| visṛjya dakṣiṇāṃ datvā tāṃstato 'śnīta ca svayam||

एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान। पितॄणां कोटिमुद्धृत्य यात्यन्ते वैष्णवं गृहम।।

evaṃ kṛtavrato martyo bhuktvā bhogānihepsitān| pitṝṇāṃ koṭimuddhṛtya yātyante vaiṣṇavaṃ gṛham||

एकादश्यामिषे शुक्ले विप्र पाशाङ्कुशाह्वयाम। उपोष्य विधिवद्विष्णोर्दिने विष्णुं समर्चयेत।।

ekādaśyāmiṣe śukle vipra pāśāṅkuśāhvayām| upoṣya vidhivadviṣṇordine viṣṇuṃ samarcayet||

ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम। भक्त्या प्रणम्य विसृजेदश्नीयाच्च स्वयं ततः।।

tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām| bhaktyā praṇamya visṛjedaśnīyācca svayaṃ tataḥ||

एवं यः कुरुते भक्त्या नरः पाशाङ्कुशाव्रतम। स भुक्त्वेह वरान्भोगान्याति विष्णोः सलोकताम।।

evaṃ yaḥ kurute bhaktyā naraḥ pāśāṅkuśāvratam| sa bhuktveha varānbhogānyāti viṣṇoḥ salokatām||

कार्तिके कृष्णपक्षे तु एकादश्यां द्विजोत्तम। रमामुपोष्य विधिवद्द्वादश्यां प्रातरर्चयेत।।

kārtike kṛṣṇapakṣe tu ekādaśyāṃ dvijottama| ramāmupoṣya vidhivaddvādaśyāṃ prātararcayet||

केशवं केशिहॄन्तारं देवदेवं सनातनम। भोजयेच्च ततो विप्रान्विसृजेल्लब्धदक्षिणान।।

keśavaṃ keśihṝntāraṃ devadevaṃ sanātanam| bhojayecca tato viprānvisṛjellabdhadakṣiṇān||

एवं कृतव्रतो विप्र भोगान्भुक्त्वेह वाञ्छितान। व्योमयानेन सांनिध्यं लभते च रमापतेः।।

evaṃ kṛtavrato vipra bhogānbhuktveha vāñchitān| vyomayānena sāṃnidhyaṃ labhate ca ramāpateḥ||

ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य प्रबोधिनीम। केशवं बोधयेद्रात्रौ सुप्तं गीतादिमङ्गलैः।।

ūrjasya śuklaikādaśyāṃ samupoṣya prabodhinīm| keśavaṃ bodhayedrātrau suptaṃ gītādimaṅgalaiḥ||

ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैरपि। द्राक्षेक्षुदाडिमैश्चान्यै रंभाशृङ्गाटकादिभिः।।

ṛgyajuḥsāmamantraiśca vādyairnānāvidhairapi| drākṣekṣudāḍimaiścānyai raṃbhāśṛṅgāṭakādibhiḥ||

समर्पणैस्ततो रात्र्यां व्यतीतायां परे ऽहनि। स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा गदादामोदरं यजेत।।

samarpaṇaistato rātryāṃ vyatītāyāṃ pare 'hani| snātvā nityakriyāṃ kṛtvā gadādāmodaraṃ yajet||

उपचारैः षोडशभिः पौरुषेणापि सूक्ततः। संभोज्य विप्रान्विसृजेद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान।।

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pauruṣeṇāpi sūktataḥ| saṃbhojya viprānvisṛjeddakṣiṇābhiḥ pratoṣitān||

ततस्तां प्रतिमां हैमीं सधेनुं गुरवेरऽपयेत। एवं यः कुरुते भक्त्या बोधिनीव्रतमादृतः।।

tatastāṃ pratimāṃ haimīṃ sadhenuṃ guraver'payet| evaṃ yaḥ kurute bhaktyā bodhinīvratamādṛtaḥ||

स भुक्त्वेह वरान्भोगान्वैष्णवं लभते पदम। मार्गस्य कृष्णैकादश्यामुत्पन्नां समुपोष्य वै।।

sa bhuktveha varānbhogānvaiṣṇavaṃ labhate padam| mārgasya kṛṣṇaikādaśyāmutpannāṃ samupoṣya vai||

द्वादश्यां कृष्णमभ्यर्चेद्गन्धाद्यैरुपचारकैः। ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम।।

dvādaśyāṃ kṛṣṇamabhyarcedgandhādyairupacārakaiḥ| tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyaśca dakṣiṇām||

विसृज्य पश्चाद्भुञ्जीत स्वयमिष्टैः समाहितः। एवं यो भक्तिभावेन उत्पन्नाव्रतमाचरेत।।

visṛjya paścādbhuñjīta svayamiṣṭaiḥ samāhitaḥ| evaṃ yo bhaktibhāvena utpannāvratamācaret||

स विमानं समारुह्य यात्यन्ते वैष्णवं पदम। मार्गस्य शुक्लैकादश्यां मोक्षाख्यां समुपोष्य वै।।

sa vimānaṃ samāruhya yātyante vaiṣṇavaṃ padam| mārgasya śuklaikādaśyāṃ mokṣākhyāṃ samupoṣya vai||

द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य ह्यनन्तं विश्वरूपकम। सर्वैरेवोपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेद्द्विजः।।

dvādaśyāṃ prātarabhyarcya hyanantaṃ viśvarūpakam| sarvairevopacāraistu viprānsaṃbhojayeddvijaḥ||

विसृज्य दक्षिणां दत्वा स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः। एवं कृत्वा व्रतं विप्र भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान।।

visṛjya dakṣiṇāṃ datvā svayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ| evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra bhuktvā bhogānihepsitān||

दश पूर्वान्दश परान्समुद्धृत्य व्रजेद्धरिम। पौपस्य कृष्णैकादश्यां सफलां समुपोष्य वै। द्वादश्यामच्युतं प्रार्च्य सर्वैरेवोपचारकैः।।

daśa pūrvāndaśa parānsamuddhṛtya vrajeddharim| paupasya kṛṣṇaikādaśyāṃ saphalāṃ samupoṣya vai| dvādaśyāmacyutaṃ prārcya sarvairevopacārakaiḥ||

संभोज्य विप्रान्मधुरैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान। एवं कृत्वा व्रतं विप्र सफलाया विधानतः।।

saṃbhojya viprānmadhurairvisṛjellabdhadakṣiṇān| evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra saphalāyā vidhānataḥ||

भुक्त्वेह भोगानखिलान्यात्यन्ते वैष्णवं पदम। पौषस्य शुक्लैकादश्यां पुत्रदां समुपोष्य वै।।

bhuktveha bhogānakhilānyātyante vaiṣṇavaṃ padam| pauṣasya śuklaikādaśyāṃ putradāṃ samupoṣya vai||

द्वादश्यां चक्रिणं प्रार्येदर्घाद्यैरुपचारकैः। ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्दत्वा तेभ्यस्तु दक्षिणाम।।

dvādaśyāṃ cakriṇaṃ prāryedarghādyairupacārakaiḥ| tataḥ saṃbhojya viprāgryāndatvā tebhyastu dakṣiṇām||

विसृज्य स्वयमश्नीयाच्छेषान्नं स्वेष्टबान्धवैः। एवं कृतव्रतो विप्र भुक्वा भोगानिहेप्सितान।।

visṛjya svayamaśnīyāccheṣānnaṃ sveṣṭabāndhavaiḥ| evaṃ kṛtavrato vipra bhukvā bhogānihepsitān||

विमानवरमारुह्य यात्यन्ते हरिमन्दिरम। माघम्य कृष्णैकादश्यां षट्तिलां समुपोष्य वै।।

vimānavaramāruhya yātyante harimandiram| māghamya kṛṣṇaikādaśyāṃ ṣaṭtilāṃ samupoṣya vai||

स्नात्वा दत्वा तर्पयित्वा हुत्वा भुक्त्वा समर्च्य च। तिलैरेव द्विजश्रेष्ठ द्वादश्यां प्रातरेव हि।।

snātvā datvā tarpayitvā hutvā bhuktvā samarcya ca| tilaireva dvijaśreṣṭha dvādaśyāṃ prātareva hi||

वैकुण्ठं सम्यगभ्यर्व्य सर्वैरेवोपचारकैः। द्विजान्संभोज्य विसृजेद्दत्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम।।

vaikuṇṭhaṃ samyagabhyarvya sarvairevopacārakaiḥ| dvijānsaṃbhojya visṛjeddatvā tebhyaśca dakṣiṇām||

एवं कृत्वा व्रतं विप्र विधिना सुसमाहितः। भुक्त्वेह वाञ्छितान्भोगानन्ते विष्णुपदं लभेत।।

evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra vidhinā susamāhitaḥ| bhuktveha vāñchitānbhogānante viṣṇupadaṃ labhet||

माघस्य शुक्लैकादश्यां समुपोष्य जयाह्वयाम। प्रातर्हरि दिने ऽभ्यर्च्चेच्छ्रीपतिं पुरुषं द्विज।।

māghasya śuklaikādaśyāṃ samupoṣya jayāhvayām| prātarhari dine 'bhyarccecchrīpatiṃ puruṣaṃ dvija||

भोजयित्वा दक्षिणां च दत्वा विप्रान्विसृज्य च। स्वयं भुञ्जीत तच्छेषं प्रयतो निजबान्धवैः।।

bhojayitvā dakṣiṇāṃ ca datvā viprānvisṛjya ca| svayaṃ bhuñjīta taccheṣaṃ prayato nijabāndhavaiḥ||

य एवं कुरुते विप्र व्रतं केशवतोषणम। स भुक्त्वेह वरान्भोगानन्ते विष्णोः पदं व्रजेत।।

ya evaṃ kurute vipra vrataṃ keśavatoṣaṇam| sa bhuktveha varānbhogānante viṣṇoḥ padaṃ vrajet||

तपस्यकृष्णैकादश्यां विजयां समुपोष्य वै। द्वादश्यां प्रातरभ्यर्च्य योगीशं गन्धपूर्वकैः।।

tapasyakṛṣṇaikādaśyāṃ vijayāṃ samupoṣya vai| dvādaśyāṃ prātarabhyarcya yogīśaṃ gandhapūrvakaiḥ||

ततः संभोज्य भूदेवान्दक्षिणाभिः प्रतोष्य तान। विसृज्य बान्धवैः सार्द्धं स्वयमश्नीत वाग्यतः।।

tataḥ saṃbhojya bhūdevāndakṣiṇābhiḥ pratoṣya tān| visṛjya bāndhavaiḥ sārddhaṃ svayamaśnīta vāgyataḥ||

एवं कृतव्रतो मर्त्यो भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान। देहान्ते वैष्णवं लोकं याति देवैः सुसत्कृतः।।

evaṃ kṛtavrato martyo bhuktvā bhogānihepsitān| dehānte vaiṣṇavaṃ lokaṃ yāti devaiḥ susatkṛtaḥ||

फआल्गुनस्य सिते पक्षे एकादश्यां द्विजोत्तम। उपोष्यामलकीं भक्त्या द्वादश्यां प्रातरर्चयेत।।

phaālgunasya site pakṣe ekādaśyāṃ dvijottama| upoṣyāmalakīṃ bhaktyā dvādaśyāṃ prātararcayet||

पुण्डरीकाक्षमखिलैरुपचारैस्ततो द्विजान। भोजयित्वा वरान्नेन दद्यात्तेभ्यस्तु दक्षिणाम।।

puṇḍarīkākṣamakhilairupacāraistato dvijān| bhojayitvā varānnena dadyāttebhyastu dakṣiṇām||

एवं कृत्वा विधानेनामलक्यां पूजनादिकम। सितैकादश्यां तपस्ये व्रजेद्विष्णोः परं पदम।।

evaṃ kṛtvā vidhānenāmalakyāṃ pūjanādikam| sitaikādaśyāṃ tapasye vrajedviṣṇoḥ paraṃ padam||

चैत्रस्य कृष्णैकादशीं पापमोचनिकां द्विज। उपाष्य द्वादश्यांप्रातर्गोविन्दं पूजयेत्तथा।।

caitrasya kṛṣṇaikādaśīṃ pāpamocanikāṃ dvija| upāṣya dvādaśyāṃprātargovindaṃ pūjayettathā||

उपचारैः षोडशभिर्द्विजान्संभोज्य दक्षिणाम। दत्वा तेभ्यो विसृज्याथ स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः।।

upacāraiḥ ṣoḍaśabhirdvijānsaṃbhojya dakṣiṇām| datvā tebhyo visṛjyātha svayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ||

एव यः कुरुते विप्र पापमोचनिकाव्रताम। स याति वैष्णवं लोकं विमानेन तु भास्वता।।

eva yaḥ kurute vipra pāpamocanikāvratām| sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ vimānena tu bhāsvatā||

इत्थं कृष्णो तथा शुक्ले व्रतं चैकादशीभवम। मोक्षदं कीर्तितं विप्र नास्त्यस्मिन्संशयः क्वचित।।

itthaṃ kṛṣṇo tathā śukle vrataṃ caikādaśībhavam| mokṣadaṃ kīrtitaṃ vipra nāstyasminsaṃśayaḥ kvacit||

यतस्त्रिदिनसंसाध्यं कीर्तिनं पापनाशनम। सर्वव्रतोत्तमं विप्र ततो ज्ञेयं महाफलम।।

yatastridinasaṃsādhyaṃ kīrtinaṃ pāpanāśanam| sarvavratottamaṃ vipra tato jñeyaṃ mahāphalam||

त्यजेच्चत्वारि भुक्तानि नारदै तद्दिनत्रये। आद्यन्तयोरेकमेकं मध्यमे द्वयमेव हि।।

tyajeccatvāri bhuktāni nāradai taddinatraye| ādyantayorekamekaṃ madhyame dvayameva hi||

अथ ते नियमान्वच्मि व्रते ह्यस्मिन्दिनत्रये। कांस्यं मांसं मसूरान्नं चणकान्कोद्रवांस्तथा।।

atha te niyamānvacmi vrate hyasmindinatraye| kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūrānnaṃ caṇakānkodravāṃstathā||

शाकं मधु परान्नं च पुनर्भोजनमैथुने। दशम्यां दश वस्तूनि वर्जयेद्वैष्णवऋ सदा।।

śākaṃ madhu parānnaṃ ca punarbhojanamaithune| daśamyāṃ daśa vastūni varjayedvaiṣṇavaṛ sadā||

द्यूतक्रीडां च निद्रां च तांबूलं दन्तधावनम। परापवादं पैशुन्यं स्तेयं हिंसां तथा रतिम।।

dyūtakrīḍāṃ ca nidrāṃ ca tāṃbūlaṃ dantadhāvanam| parāpavādaṃ paiśunyaṃ steyaṃ hiṃsāṃ tathā ratim||

कोपं ह्यनृतवाक्यं च एकादश्यां विवर्ज्जयेत। कांस्यं मांसं सुरां क्षौद्रं तैलं विण्म्लेच्छभाषणम।।

kopaṃ hyanṛtavākyaṃ ca ekādaśyāṃ vivarjjayet| kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ kṣaudraṃ tailaṃ viṇmlecchabhāṣaṇam||

व्यायामं च प्रवासं च पुनर्भोजनमैथुने। अस्पृश्यस्पर्शमाशूरे द्वादश्यां द्वादश त्यजेत।।

vyāyāmaṃ ca pravāsaṃ ca punarbhojanamaithune| aspṛśyasparśamāśūre dvādaśyāṃ dvādaśa tyajet||

एवं नियमकृद्विप्र उपवासं समाचरेत। शक्तो ऽशक्तुस्तु मतिमानेकभुक्तं न नक्तकम।।

evaṃ niyamakṛdvipra upavāsaṃ samācaret| śakto 'śaktustu matimānekabhuktaṃ na naktakam||

अयाचितं वापि चरेन्न त्यजेद्व्रतमीदृशम।।

ayācitaṃ vāpi carenna tyajedvratamīdṛśam||

अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ। यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत।।

atha vratāni dvādaśyāḥ kathayāmi tavānagha| yāni kṛtvā naro loke viṣṇoḥ priyataro bhavet||

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत। स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततन्दुलपूरितम।।

caitrasya śukladvādaśyāṃ madanavratamācaret| sthāpayedavraṇaṃ kuṃbhaṃ sitatandulapūritam||

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदण्डसमन्वितम। सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचन्दनचर्च्चितम।।

nānāphalayutaṃ tadvadikṣudaṇḍasamanvitam| sitavastrayugacchannaṃ sitacandanacarccitam||

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः। ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत।।

nānābhakṣyasamopetaṃ sahiraṇyaṃ svaśaktitaḥ| tāmrapātraṃ guḍopetaṃ tasyopari niveśayet||

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम। गन्धाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परे ऽहनि।।

tatra saṃpūjayeddevaṃ kāmarūpiṇamacyutam| gandhādyairupacāraistu sopavāso pare 'hani||

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत। ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम।।

punaḥ prātaḥ samabhyarcya brāhmaṇāya nivedayet| brahmaṇānbhojayeccaiva tebhyo dadyācca dakṣiṇām||

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम। शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम।।

varṣamevaṃ vrataṃ kṛtvā ghṛtadhenusamanvitām| śayyāṃ tu dadyādgurave sarvopaskarasaṃyutām||

काञ्चनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम। वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत।।

kāñcanaṃ kāmadevaṃ ca śuktāṃ gāṃ ca payasvinīm| vāsobhirdvijadāṃpatyaṃ pūjayitvā samarpayet||

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन। यः कुर्याद्विधिनानेन मदनद्वादशीव्रतम।।

prīyatāṃ kāmarūpī me harirityevamuccaran| yaḥ kuryādvidhinānena madanadvādaśīvratam||

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम। अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम।।

sa sarvapāpanirbhuktaḥ prāpnoti harisāmyatām| asyāmeva samuddiṣṭaṃ bhartṛdvādaśikāvratam||

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम। संस्थाप्य मण्डपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत।।

svāstṛtāṃ tatra śayyāṃ tu kṛtvātra śrīyutaṃ harim| saṃsthāpya maṇḍapaṃ puṣpaistaduparpyupakalpayet||

ततः संपूज्य गन्धाद्यैर्व्रती जागरणं निशि। नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परे ऽहनि।।

tataḥ saṃpūjya gandhādyairvratī jāgaraṇaṃ niśi| nṛtyavāditragītādyaistataḥ prātaḥ pare 'hani||

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत। द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान।।

saśayyaṃ śrīhariṃ haimaṃ dvijagryāya nivedayet| dvijānsaṃbhojya visṛjaddakṣiṇābhiḥ pratoṣitān||

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम। सप्तजन्मसु भुङ्क्ते च भोगान लोकद्वयेप्सितान।।

evaṃ kṛtavratasyāpi dāṃpatyaṃ jāyate sthiram| saptajanmasu bhuṅkte ca bhogān lokadvayepsitān||

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेन्द्रियः। संपूज्य माधवं भक्त्या गन्धाद्यैरुपचारकैः।।

vaiśākhaśukladvādaśyāṃ sopavāso jitendriyaḥ| saṃpūjya mādhavaṃ bhaktyā gandhādyairupacārakaiḥ||

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम। विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति।।

pakkānnaṃ tṛptijanakaṃ madhuraṃ sodakuṃbhakam| viprāya dadyādvidhivanmādhavaḥ prīyatāmiti||

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम। गन्धाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत।।

dvādaśyāṃ jyeṣṭhaśuklāyāṃ pūjayitvā trivikramam| gandhādyairmadhurānnāḍhyaṃ karaka vinivedayet||

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत। व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः।।

vratī dvijāya tatpaścādekabhaktaṃ samācaret| vratenānena saṃtuṣṭo devadevastrivikramaḥ||

ददाति विपुलान्भोगानन्ते मोक्षं च नारद। आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत।।

dadāti vipulānbhogānante mokṣaṃ ca nārada| āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ dvijāndvādaśa bhojayet||

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गन्धादिकैः क्रमात। तभ्यो वासांसि दण्डांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः।।

madhurānnena tānpūjya pṛthaggandhādikaiḥ kramāt| tabhyo vāsāṃsi daṇḍāṃśca brahmasūtrāṇi mudrikāḥ||

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुमें प्रीयतामिति। द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती।।

pātrāṇi ca dadedbhaktyā viṣṇumeṃ prīyatāmiti| dvādaśyāṃ tu nabhaḥśukle śrīdharaṃ pūjayedvratī||

गन्धाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान। संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत।।

gandhādyaistatparo bhaktyā dadhibhaktairdvijottamān| saṃbhojya dakṣiṇā raupyāṃ datvā natvā visarjjayet||

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति। द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम।।

vratenānena deveśaḥ śrīdharaḥ prīyatāmiti| dvādaśyāṃ nabhasyaśukle vratī saṃpūjya vāmanam||

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च। सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत।।

tadagre bhojayedviprānpāyasairdvādaśaiva ca| sauvarṇī dakṣiṇāṃ datvā viṣṇuprītikaro bhavet||

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत। गन्धाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान।।

dvādaśyāmiṣaśuklāyāṃ padmanābhaṃ samarcayet| gandhādyairupacāraistu tadagre bhojayeddvijān||

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत। व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम।।

madhurānnena vastrāḍhyāṃ sauvarṇīṃ dakṣiṇāṃ dadet| vratenaitena saṃtuṣṭaḥ padmanābho dvijottama||

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वाञ्छितान। कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम।।

śvetadvīpagatiṃ dadyāddehabhogāṃśca vāñchitān| kārtike kṛṣṇapakṣe tu govatsadvādaśīvratam||

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगन्धिभिः। चन्दनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके।।

tatra vatsayutāṃ gāṃ tu samālikhya sugandhibhiḥ| candanādyaistathā puṣpamālābhiḥ prārcya tāmrake||

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः। प्रदद्यात्पादमूले ऽस्या मन्त्रेणानेन नारद।।

pātre puṣpākṣatatilairarghyaṃ kṛtvā vidhānataḥ| pradadyātpādamūle 'syā mantreṇānena nārada||

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते। सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलङ्कृते।।

kṣīrodārṇavasaṃbhūte surāsuranamaskṛte| sarvadevamaye devi sarvadevairalaṅkṛte||

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमो ऽस्तु ते। ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत।।

mātarmātargavāṃ mātargṛhāṇārghyaṃ namo 'stu te| tato māṣādisaṃsiddhānvaṭakāṃśca nivedayet||

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः। सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता।।

evaṃ pañca daśaikaṃ vā yathāvibhavamātmanaḥ| surabhi tvaṃ jaganmātā nityaṃ viṣṇupade sthitā||

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस। सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलङ्कृते।।

sarvadevamaye grāsaṃ mayā dattamimaṃ grasa| sarvadevamaye devi sarvadevairalaṅkṛte||

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नन्दिनी। तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम।।

mātarmamābhilaṣitaṃ saphalaṃ kuru nandinī| taddine tailapakvaṃ ca sthālīpakvaṃ dvijottama||

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत। द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज।।

gokṣīraṃ goghṛtaṃ caiva dadhi takraṃ ca varjayet| dvādaśyāmūrjaśuklāyāṃ devaṃ dāmodaraṃ dvija||

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गन्धाद्यैः सुसमाहितः। तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान।।

samabhyarcyopacāraistu gandhādyaiḥ susamāhitaḥ| tadagre bhojayedviprānpakvānnenārkasaṃkhyakān||

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान। सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत।।

tataḥ kuṃbhānapāṃpūrṇānvastrācchannānsamarcitān| sapūgamodakasvarṇāṃstebhyaḥ prītyā samarpayet||

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायते ऽखिलभोगभुक। देहान्ते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः।।

evaṃ kṛte priyo viṣṇorjāyate 'khilabhogabhuk| dehānte viṣṇusāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ||

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे। सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलङ्कृत्य निशागमे।।

nīrājanavrataṃ cātra gaditaṃ tannibodha me| suptotthitaṃ jagannāthamalaṅkṛtya niśāgame||

अलङ्कृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः। हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने।।

alaṅkṛto navaṃ vahnimutpādyābhyarcya mantrataḥ| hutvā tatra samuddīpte raupya dīpikayā mune||

गन्धपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम। तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चण्डिकां तथा।।

gandhapuṣpādyarcitayā janairnīrājayeddharim| tatraivānugatāṃ lakṣmīṃ brahmāṇīṃ caṇḍikāṃ tathā||

आदित्यं शङ्करं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान। मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात।।

ādityaṃ śaṅkaraṃ gaurīṃ yakṣaṃ gaṇapatiṃ grahān| mātṝḥ pitṝnnagānnāgānsarvānnīrājayetkramāt||

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मण्डलम। नमो जयेति शब्दैश्च घण्टाशङ्खा दिनिःस्वनैः।।

gavāṃ nīrājanaṃ kuryānmahiṣyādeśca maṇḍalam| namo jayeti śabdaiśca ghaṇṭāśaṅkhā diniḥsvanaiḥ||

सिंदूरालिप्तशृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः। गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे।।

siṃdūrāliptaśṛṅgāṇāṃ citrāṅgāṇāṃ ca varṇakaiḥ| gavāṃ kolāhale vṛtte nīrājanamahotsave||

तुरगांल्लक्षणोपेताम गजांश्च मदविप्लुतान। राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद।।

turagāṃllakṣaṇopetām gajāṃśca madaviplutān| rājacihnāni sarvāṇi cchatrādīni ca nārada||

राजा पुरोधसा सार्धं मन्त्रिभृत्यपरः सरः। पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात।।

rājā purodhasā sārdhaṃ mantribhṛtyaparaḥ saraḥ| pūjayitvā yathānyāyaṃ nīrajya svayamādarāt||

शङ्खतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते। सिंहासने नवे कॢप्ते तिष्ठेत्सम्यगलङ्कृतः।।

śaṅkhatūryādighoṣaiśca nānāratnavinirmite| siṃhāsane nave kḷpte tiṣṭhetsamyagalaṅkṛtaḥ||

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलाङ्गना। शीर्षोपरि नरेद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः।।

tataḥ sulakṣaṇairyuktā veśyā vātha kulāṅganā| śīrṣopari naredrasya tayā nīrājayecchanaiḥ||

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम। राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता।।

evameṣā mahāsāṃtiḥ kartavyā prativatsaram| rājñā vittavatānyena varṣamārogyamicchatā||

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शान्तिरुत्तमा। नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यान्ति संक्षयम।।

yeṣāṃ rāṣṭre pure grāme kriyate śāntiruttamā| nīrājanābhidhā vipra tadrogā yānti saṃkṣayam||

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम। मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान।।

dvādaśyāṃ mārgaśuklāyāṃ sādhyavratamanuttamam| manobhavastathā prāṇo naro yātaśca vīryavān||

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा। विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः।।

citirhayo nṛpaścaiva haṃso nārāyaṇastathā| vibhuścāpi prabhuścaiva sādhyā dvādaśa kīrtitāḥ||

पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरेतांस्तन्दुलकल्पितान। ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः।।

pūjayedgandhapuṣpādyairetāṃstandulakalpitān| tato dvijāgryānsaṃbhojya dvādaśātra sudakṣiṇāḥ||

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति। एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम।।

datvā tebhyastu visṛjetprīyānnārayaṇastviti| etasyāmeva viditaṃ dvādaśādityasaṃjñitam||

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च। धातामित्रोरऽयमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः।।

vrataṃ tatrārcayeddhīmānādityāndvādaśāpi ca| dhātāmitror'yamā pūṣā śakroṃ'śo varuṇo bhagaḥ||

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः। प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः।।

tvaṣṭā vivasvānsavitā viṣṇurdvādaśa īritāḥ| pratimāsaṃ tu śuklāyāṃ dvādaśyāmarcya yatnataḥ||

वर्षं नयेद्व्रतान्ते तु प्रतिमा द्वादशापि च। हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान।।

varṣaṃ nayedvratānte tu pratimā dvādaśāpi ca| haimīḥ saṃpūjya vidhinā bhojayitvā dvijottamān||

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती। एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम।।

madhurānnaiḥ susatkṛtya pratyekaṃ cārpayedvratī| eva vrataṃ naraḥ kṛtvā dvādaśādityasaṃjñakam||

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः। जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः।।

sūryalokaṃ samāsādya bhuktvā bhogāṃścaraṃ tataḥ| jāyate bhuvi dharmātmā mānuṣye rogavarjitaḥ||

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम। तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मण्डलं द्विजसत्तम।।

tato vratasya puṇyena punareva labhedvratam| tatpuṇyena ravenbhitvā maṇḍalaṃ dvijasattama||

निरञ्जनं निरा कारं निर्द्वन्द्वं ब्रह्म चाप्नुयात। अत्रैवाखण्डसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम।।

nirañjanaṃ nirā kāraṃ nirdvandvaṃ brahma cāpnuyāt| atraivākhaṇḍasaṃjñaṃ ca vratamukta dvijottama||

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम। अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान।।

mūrtiṃ nirmāya sauvarṇīṃ janārdanasamāhvayām| abhyarcya gandhapuṣpādyaistadagre bhojayeddvijān||

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेन्द्रियः। ततः समान्ते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः।।

dvādaśa pratimāsaṃ tu naktāśīḥ syājjitendriyaḥ| tataḥ samānte tāṃ mūrtiṃ samabhyarcya vidhānataḥ||

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा। शतजन्मसु यत्किञ्चिन्मयाखण्डव्रतं कृतम।।

gurave dhenusahitāṃ dadyātsaṃprārthayettathā| śatajanmasu yatkiñcinmayākhaṇḍavrataṃ kṛtam||

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखण्डमिहास्तु मे। ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखण्डाढ्यैस्तु पायसैः।।

bhagavaṃstvatprasādena tadakhaṇḍamihāstu me| tataḥ saṃbhojya viprāgryānsakhaṇḍāḍhyaistu pāyasaiḥ||

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत। इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम।।

dvādaśaiva hi sauvarṇīṃ dakṣiṇāṃ pradadennamet| iti kṛtvā vrataṃ vipra prīṇayitvā janārdanam||

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम। पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम।।

sauvarṇena vimānena yāti viṣṇoḥ paraṃ padam| pauṣasya kṛṣṇadvādaśyāṃ rūpavratamudīritam||

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती। श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज।।

daśamyāṃ vidhivatsnātvā gṛhṇīyādgomayaṃ vratī| śvetāyā vaikavarṇāyā antarikṣagataṃ dvija||

अष्टोत्तरशतं तेन पिण्डिकाः कल्प्य नारद। शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रे ऽथ मृन्मये।।

aṣṭottaraśataṃ tena piṇḍikāḥ kalpya nārada| śoṣayedātape dhṛtvā pātre tāmre 'tha mṛnmaye||

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः। सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत।।

ekādaśyāṃ sopavāsaḥ samabhyarcya vidhānataḥ| sauvarṇīṃ pratimāṃ viṣṇorniśāyāṃ jāgaraṃ caret||

सुमङ्गलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः। ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम।।

sumaṅgalairgītavādyaiḥ stotrapāṭhairjapādibhiḥ| tataḥ prabhāte dvādaśyāṃ tilapātropari sthitām||

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः। ततो ऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः।।

aṃbupūrṇe ghaṭe nyasya pūjayedupacārakaiḥ| tato 'gniṃ navamutpādya kāṣṭhasaṃgharṣaṇādibhiḥ||

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिण्डिकां सुधीः। होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया।।

taṃ samabhyarcya vidhivadekaikāṃ piṇḍikāṃ sudhīḥ| homayetsatilājyāṃ ca dvādaśākṣaravidyayā||

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः। भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः।।

vaiṣṇavyātha ca pūraṇāṃ ca śatamaṣṭottara tataḥ| bhojayetpāyasairviprānprītyā susnigdhamānasaḥ||

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत। विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत। नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात।।

sahitāṃ ca ghaṭenaiva pratimāṃ gurava'peyet| viprebhyo dakṣiṇāṃ śaktyā datvā natvā visarjayet| naro vā yadi vā nārī vrataṃ kṛtvaivamādarāt||

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा। सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम।।

labhate rūpasaubhāgyaṃ nātra kāryā vicāraṇā| sahasye śuklapakṣe tu sujanmadvādaśīvratam||

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम। पीत्वा गशृङ्गवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम।।

snātvā vidhānena gṛhṇoyādvārṣikavratam| pītvā gaśṛṅgavāryādau tāṃ ca kṛtvā pradakṣiṇam||

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत। घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च।।

pratimāsaṃ tataḥ śukledvādaśyāṃ dānamācaret| ghṛtaprasthaṃ taccatuṣkaṃ kramādvīheryavasya ca||

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम। रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम।।

dviraktikaṃ hema tilāḍhakārddhaṃ payasāṃ ghaṭam| raupyasya māṣamekaṃ ca tṛptikṛnmiṣṭapakvakam||

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फआणितमुत्तमम। चन्दनं पलिकं वस्त्रं पञ्चहस्तोन्मितं तनुम।।

chatraṃ māṣārdhahemnaśca prasthaṃ phaāṇitamuttamam| candanaṃ palikaṃ vastraṃ pañcahastonmitaṃ tanum||

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम। गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम।।

evaṃ tu māsikaṃ dānaṃ kṛtvā prāśya yathākramam| gomūtraṃ jalamājyaṃ vā paktvā śākaṃ caturvidham||

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम। दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम।।

dadhiyuktaṃ ca yāvānnaṃ tilājyaṃ śarkarānvitām| darbhāṃbukṣīramuditaṃ prāśanaṃ pratimāsikam||

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः। कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः।।

evaṃ kṛtavrato varṣaṃ sauvarṇīṃ pratimāṃ raveḥ| kṛtvā vai tāmrapātrasthāṃ nyasyābhyarcya vidhānataḥ||

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः। विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम।।

gurave dhenusahitāṃ pratyarpya praṇametpuraḥ| viprāndrādaśa saṃbhojya tebhyo dadyācca dakṣiṇām||

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले। निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः।।

evaṃ kṛtavrato vipra janmāpnotyuttame kule| nirogo dhanadhānyāḍhyo bhaveccāvikaledriyaḥ||

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज। अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत।।

māghasya śukladvādaśyāṃ śālagrāmaśilāṃ dvija| abhyacya vidhivadbhaktyā suvarṇaṃ tanmukhe nyaset||

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम। प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः।।

tāṃ sthāpya raupyapātre tu sitavastrayugāvṛtām| pradadyādvedaviduṣe taṃ hi saṃbhojayettataḥ||

पायसान्नेन खण्डाज्यसहितेन हितेन च। एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिन्तनतत्परः।।

pāyasānnena khaṇḍājyasahitena hitena ca| evaṃ kṛtvaikabhaktaḥ sanviṣṇu cintanatatparaḥ||

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान। अन्त्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः।।

vaiṣṇavaṃ labhate dhāma bhuktvā bhogānihepsitān| antye sitāyāṃ dvādaśyāṃ sauvarṇīṃ pratimāṃ hareḥ||

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज। द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम।।

abhyarcya gandhapuṣpādyairdadyādvedavide dvija| dviṣaṭkasaṃkhyānviprāṃśca bhojayitvā ca dakṣiṇām||

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुञ्जीत बान्धवैः। त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वञ्जुली तथा।।

datvā visarjayetpaścātsvayaṃ bhuñjīta bāndhavaiḥ| trispṛśonmīlinī pakṣavarddhinī vañjulī tathā||

जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता। एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः।।

jayā ca vijayā caiva jayantī cāparājitā| etā aṣṭau sadopoṣyā dvādaśyaḥ pāpahārikāḥ||

कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा। तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायुकाः।।

kīdṛśaṃ lakṣaṇaṃ brahmannetāsāṃ kiṃ phalaṃ tathā| tatsarvaṃ me samācakṣva yāścanyāḥ puṇyadāyukāḥ||

इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः। प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः।।

itthaṃ sanātanaḥ pṛṣṭo nāradena dvijottamaḥ| praśasya bhrātaraṃ prāha mahābhāgavataṃ muniḥ||

साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा। वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक।।

sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhrātaḥ sādhūnāṃ saṃśayacchidā| vakṣye mahādvādaśīnāṃ lakṣaṇaṃ ca phalaṃ pṛthak||

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा। तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला।।

ekādaśī nivṛttā cetsūryasyodayataḥ purā| tadā tu trispṛśā nāma dvādaśī sā mahāphalā||

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद। अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम।।

asyāmupoṣya govindaṃ yaḥ pūjayati nārada| aśvamedhasahasrasya phalaṃ labhate dhruvam||

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः। तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत।।

yadāruṇodaye viddhā daśamyaikādaśī tithiḥ| tadā tāṃ saṃparityajya dvādaśīṃ samupoṣayet||

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः। राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत।।

tatreṣṭvā vāsudevākhyaṃ samyakpūjāvidhānataḥ| rājasūyasahasrasya phalamunmīlite labhet||

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत। तदा वञ्जुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा।।

yadodaye tu savituryāmyā tvekādaśīṃ spṛśet| tadā vañjulikākhyāṃ tu tāṃ tyaktvopoṣayetsadā||

अस्यां संकर्षणं देवं गन्धाद्यैरुपचारकैः। पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम।।

asyāṃ saṃkarṣaṇaṃ devaṃ gandhādyairupacārakaiḥ| pūjayetsatataṃ bhaktyā sarvasyābhayadaṃ param||

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा। सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी।।

eṣā mahādvādaśī tu sarvakratuphalapradā| sarvapāpaharā proktā sarvasaṃpatpradāyinī||

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा। पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला।।

kuhūrāke yadā vṛddhe syātāṃ vipra yadā tadā| pakṣavarddhanikā nāma dvādaśī sā mahāphalā||

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम। सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम।।

tasyāṃ saṃpūjayeddevaṃ pradyumnaṃ jagatāṃ patim| sarvaiśvaryyapradaṃ sākṣātputra pautravivardhanam||

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता।। ठ तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी।।

yadā tu dhavale pakṣe dvādaśī syānmadhānvitā|| ṭha tadā proktā jayā nāma sarvaśatruvināśinī||

अस्यां संपूजयेद्देव मनिरुद्धं रमापतिम। सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम।।

asyāṃ saṃpūjayeddeva maniruddhaṃ ramāpatim| sarvakāmapradaṃ nṝṇāṃ sarvasaubhāgyadāyakam||

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले। तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम।।

śravaṇarkṣayutā cetsyāddvādaśī dhavale dale| tadā sā vijayā nāma tasyāmacedgadādharam||

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम। सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः।।

sarvasaukhyapradaṃ śaśvatsarvabhogaparāyaṇam| sarvatīrthaphalaṃ vipra tāṃ copoṣyāpnuyānnaraḥ||

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता। द्वादशी सा महापुण्या जयन्ती नामतः स्मृता।।

yadā syācca site pakṣe prājāpatyarkṣasaṃyutā| dvādaśī sā mahāpuṇyā jayantī nāmataḥ smṛtā||

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम। उपोषितैषा विप्रेन्द्र सर्वव्रतफलप्रदा।।

yasyāṃ samarccayeddevaṃ vāmanaṃ siddhidaṃ nṛṇām| upoṣitaiṣā viprendra sarvavrataphalapradā||

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी। यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता।।

sarvadānaphalā cāpi bhuktimuktipradāyinī| yadā tu syātsite pakṣe dvādaśī jīvabhānvitā||

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञा नप्रदायिनी। अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम।।

tadāparājitā proktā sarvajñā napradāyinī| asyāṃ samarcayeddevaṃ nārāyaṇamanāmayam||

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम। अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः।।

saṃsārapāśavicchittikārakaṃ jñānasāgaram| asyāstūpoṣaṇādeva muktaḥ syādvipra bhojanaḥ||

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत। तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषो ऽत्रैकदैवतम।।

yadā tvāṣāḍhaśuklāyāṃ dvādaśyāṃ maitrabhaṃ bhavet| tadā vratadvayaṃ kāryyaṃ na doṣo 'traikadaivatam||

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके। ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामन्त्यभे च व्रतद्वयम।।

śravaṇarkṣayutāyāṃ ca dvādaśyāṃ bhādraśuklake| ūrjje sitāyāṃ dvādaśyāmantyabhe ca vratadvayam||

एताभ्यो ऽन्त्र विप्रेन्द्र द्वादश्यामेकभुक्तकम। निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम।।

etābhyo 'ntra viprendra dvādaśyāmekabhuktakam| nisargataḥ samuddiṣṭaṃ vrataṃ pātakanāśanam||

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः। नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि।।

ekādaśyā vrataṃ nityaṃ dvādaśyāḥ sahitaṃ yataḥ| nodyāpanamihoddiṣṭaṃ karttavyaṃ jīvitāvidhi||

अथातऋ संप्रवक्ष्यामि त्रयोदश्या व्रतानि ते। यानि कृत्वा नरो भक्त्या सुभगो जायते भुवि।।

athātaṛ saṃpravakṣyāmi trayodaśyā vratāni te| yāni kṛtvā naro bhaktyā subhago jāyate bhuvi||

मधौ शुक्लत्रयोदश्यां मदनं चन्दनात्मकम। कृत्वा संपूज्य यत्नेन वीजेयव्द्यजनेन च।।

madhau śuklatrayodaśyāṃ madanaṃ candanātmakam| kṛtvā saṃpūjya yatnena vījeyavdyajanena ca||

ततः संक्षुधितः कामः पुत्रपौत्रविवर्द्धनः। अनङ्गपूजाप्यत्रोक्ता तां निबोध मुनीश्वर।।

tataḥ saṃkṣudhitaḥ kāmaḥ putrapautravivarddhanaḥ| anaṅgapūjāpyatroktā tāṃ nibodha munīśvara||

सिन्दूररजनीरागैः फलके ऽनङ्गमालिखेत। रतिप्रीतियुतं श्लक्ष्णं पुष्पचापेषुधारिणम।।

sindūrarajanīrāgaiḥ phalake 'naṅgamālikhet| ratiprītiyutaṃ ślakṣṇaṃ puṣpacāpeṣudhāriṇam||

कामदेवं वसन्तं च वाजिवक्त्रं वृषध्वजम। मध्याह्ने पूजयेद्भक्त्या गन्धस्रग्भूषणांशुकैः।।

kāmadevaṃ vasantaṃ ca vājivaktraṃ vṛṣadhvajam| madhyāhne pūjayedbhaktyā gandhasragbhūṣaṇāṃśukaiḥ||

क्षभ्यैर्नानाविधैश्चापि मन्त्रेणानेन नारद। नमो माराय कामाय कामदेवस्य मूर्त्तये।।

kṣabhyairnānāvidhaiścāpi mantreṇānena nārada| namo mārāya kāmāya kāmadevasya mūrttaye||

ब्रह्मविष्णुशिवेन्द्राणां मनःभोभकराय वै। तत्तस्याग्रतो भक्त्या पूजयेदङ्गनापतिम।।

brahmaviṣṇuśivendrāṇāṃ manaḥbhobhakarāya vai| tattasyāgrato bhaktyā pūjayedaṅganāpatim||

वस्त्रमाल्याविभूषाद्यैः कामो ऽयमिति चिन्तयेत। संपूज्य द्विजदांपत्यं गन्धवस्त्रविभूषणैः।।

vastramālyāvibhūṣādyaiḥ kāmo 'yamiti cintayet| saṃpūjya dvijadāṃpatyaṃ gandhavastravibhūṣaṇaiḥ||

एवं यः कुरुते विप्र वर्षे वर्षे महोत्सवम। वसंतसमये प्राप्ते हृष्टः पुष्टः सदैव सः।।

evaṃ yaḥ kurute vipra varṣe varṣe mahotsavam| vasaṃtasamaye prāpte hṛṣṭaḥ puṣṭaḥ sadaiva saḥ||

प्रतिमासं पूजयेद्वा यावद्वर्षं समाप्यते। मदनं हृद्भवं कामं मन्मथं च रतिप्रियम।।

pratimāsaṃ pūjayedvā yāvadvarṣaṃ samāpyate| madanaṃ hṛdbhavaṃ kāmaṃ manmathaṃ ca ratipriyam||

अनङ्गं चैव कन्दर्पं पूजयेन्मकरध्वजम। कुसुमायुधसंज्ञं च ततः पश्चान्मनोभवम।।

anaṅgaṃ caiva kandarpaṃ pūjayenmakaradhvajam| kusumāyudhasaṃjñaṃ ca tataḥ paścānmanobhavam||

विषमेषु तथा विप्र मालर्ताप्रियमित्यपि। अजाया दानमप्युक्तं स्नात्वा नद्या विधानतः।।

viṣameṣu tathā vipra mālartāpriyamityapi| ajāyā dānamapyuktaṃ snātvā nadyā vidhānataḥ||

अजाः पयस्विनीर्दद्याद्दरिद्राय कुटुंबिने। भूयस्त्वनेन दानेन स लोके नैव जायते।।

ajāḥ payasvinīrdadyāddaridrāya kuṭuṃbine| bhūyastvanena dānena sa loke naiva jāyate||

यदीयं शनिना युक्ता सा महावारुणी स्मृता। गङ्गायां यदि लभ्येत कोटिसूर्यग्रहाधिका।।

yadīyaṃ śaninā yuktā sā mahāvāruṇī smṛtā| gaṅgāyāṃ yadi labhyeta koṭisūryagrahādhikā||

शुभयोगः शतर्क्षं च शनौ कामे मधौ सिते। महामहेति विख्याता कुलकोटिविमुक्तिदा।।

śubhayogaḥ śatarkṣaṃ ca śanau kāme madhau site| mahāmaheti vikhyātā kulakoṭivimuktidā||

राधशुक्लत्रयोदश्यां कामदेवव्रतं स्मृतम। तत्र गन्धादिभिः कामं पूजयेदुपवासवान।।

rādhaśuklatrayodaśyāṃ kāmadevavrataṃ smṛtam| tatra gandhādibhiḥ kāmaṃ pūjayedupavāsavān||

प्रतिमासं ततः पश्चात्त्रयोदश्यां सिते दले। एवमेव व्रतं कार्यं वर्षान्ते गामलङ्कृताम।।

pratimāsaṃ tataḥ paścāttrayodaśyāṃ site dale| evameva vrataṃ kāryaṃ varṣānte gāmalaṅkṛtām||

दद्याद्विप्राय सत्कृत्य व्रतसांगत्वसिद्धये। ज्येष्ठशुक्लत्रयोदश्यां दौर्भाग्यशमनं व्रतम।।

dadyādviprāya satkṛtya vratasāṃgatvasiddhaye| jyeṣṭhaśuklatrayodaśyāṃ daurbhāgyaśamanaṃ vratam||

तत्र स्नात्वा नदीतोये पूजयेच्छुचिदेशजम। श्वेतमन्दारमर्कं वा करवीरं च रक्तकम।।

tatra snātvā nadītoye pūjayecchucideśajam| śvetamandāramarkaṃ vā karavīraṃ ca raktakam||

निरीक्ष्य गगने सूर्यं प्रार्थयेन्मन्त्रतस्तदा। मन्दारकरवीरार्का भवन्तो भास्करांशजाः।।

nirīkṣya gagane sūryaṃ prārthayenmantratastadā| mandārakaravīrārkā bhavanto bhāskarāṃśajāḥ||

पूजिता मम दौर्भाग्यं नाशयन्तु नमो ऽस्तु वः। इत्थं योरऽचयते भक्त्या वर्षे वर्षे द्रुमत्रयम।।

pūjitā mama daurbhāgyaṃ nāśayantu namo 'stu vaḥ| itthaṃ yor'cayate bhaktyā varṣe varṣe drumatrayam||

नश्यते तस्य दौर्भाग्यं नात्र कार्या विचारणा। शुचिशुक्लत्रयोदश्यामेकभक्तं समाचरेत।।

naśyate tasya daurbhāgyaṃ nātra kāryā vicāraṇā| śuciśuklatrayodaśyāmekabhaktaṃ samācaret||

पूजयित्वा जगन्नाथावुमामाहेश्वरी तनूः। हैम्यौ रौप्यौ च मृन्मप्यौ यथाशक्त्या विधाय च।।

pūjayitvā jagannāthāvumāmāheśvarī tanūḥ| haimyau raupyau ca mṛnmapyau yathāśaktyā vidhāya ca||

सिंहोक्षस्थे देवगृहे गोष्ठे ब्राह्मणवेश्मनि। स्थापयित्वा प्रतिष्ठाप्य दैवमन्त्रेण नारद।।

siṃhokṣasthe devagṛhe goṣṭhe brāhmaṇaveśmani| sthāpayitvā pratiṣṭhāpya daivamantreṇa nārada||

ततः पञ्चदिनं पूजा चैकभक्तं व्रतं तथा। तृतीयदिवसे प्रातः स्नात्वा संपूज्य तौ पुनः।।

tataḥ pañcadinaṃ pūjā caikabhaktaṃ vrataṃ tathā| tṛtīyadivase prātaḥ snātvā saṃpūjya tau punaḥ||

समर्पणीयौ विप्राय वेदवेदाङ्गशालिने। वर्षे वर्षे ततः पश्चाद्विधेयं वर्षपञ्चकम।।

samarpaṇīyau viprāya vedavedāṅgaśāline| varṣe varṣe tataḥ paścādvidheyaṃ varṣapañcakam||

तदन्ते धेनुयुग्मेन सहितौ तौ प्रदापयेत। इत्थं नरो वा नारी वा कृत्वा व्रतमिदं शुभम।।

tadante dhenuyugmena sahitau tau pradāpayet| itthaṃ naro vā nārī vā kṛtvā vratamidaṃ śubham||

नैव दांपत्यविच्छेदं लभते सप्तजन्मसु। नभः शुक्लत्रयोदश्यां रतिकामव्रतं शुभम।।

naiva dāṃpatyavicchedaṃ labhate saptajanmasu| nabhaḥ śuklatrayodaśyāṃ ratikāmavrataṃ śubham||

वैधव्यवारणं स्त्रीणां तथा संतानवर्धनम। कृतोपवासा कन्यैव नारी वा द्विजसत्तम।।

vaidhavyavāraṇaṃ strīṇāṃ tathā saṃtānavardhanam| kṛtopavāsā kanyaiva nārī vā dvijasattama||

ताम्रे वा मृन्मये वापि सौवर्णे राजते तथा। रतिकामौ प्रविन्यस्य गन्धाद्यैः सम्यगर्चयेत।।

tāmre vā mṛnmaye vāpi sauvarṇe rājate tathā| ratikāmau pravinyasya gandhādyaiḥ samyagarcayet||

ततस्तु द्विजदांपत्यं चतुर्दश्यां निमन्त्र्य च। सतकृत्य भोज्य प्रतिमे दद्यात्ताभ्यां सदक्षिणे।।

tatastu dvijadāṃpatyaṃ caturdaśyāṃ nimantrya ca| satakṛtya bhojya pratime dadyāttābhyāṃ sadakṣiṇe||

एवं चतुर्दशाब्दं च कृत्वा व्रतमनुत्तमम। धेनुयुग्मान्विते देये व्रतसंपूर्तिहेतवे।।

evaṃ caturdaśābdaṃ ca kṛtvā vratamanuttamam| dhenuyugmānvite deye vratasaṃpūrtihetave||

भाद्रशुक्लत्रयोदश्यां गोत्रिरात्रव्रतं स्मृतम। लक्ष्मीनारायणं कृत्वा सौवर्णं वापि राजतम।।

bhādraśuklatrayodaśyāṃ gotrirātravrataṃ smṛtam| lakṣmīnārāyaṇaṃ kṛtvā sauvarṇaṃ vāpi rājatam||

पञ्चामृतेन संस्नाप्य मण्डले ऽष्टदले शुभे। पीठे विन्यस्य वस्त्राढ्यं गन्धाद्यैः परिपूजयेत।।

pañcāmṛtena saṃsnāpya maṇḍale 'ṣṭadale śubhe| pīṭhe vinyasya vastrāḍhyaṃ gandhādyaiḥ paripūjayet||

आरार्तिकं ततः कृत्वा दद्यात्सान्नोदकं घटम। एवं दिनत्रयं कृत्वा व्रतान्ते मासमर्च्य च।।

ārārtikaṃ tataḥ kṛtvā dadyātsānnodakaṃ ghaṭam| evaṃ dinatrayaṃ kṛtvā vratānte māsamarcya ca||

सम्यगर्थं च संपाद्य दद्यान्मन्त्रेण नारद। पञ्चगावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ।।

samyagarthaṃ ca saṃpādya dadyānmantreṇa nārada| pañcagāvaḥ samutpannā mathyamāne mahodadhau||

तासां मध्ये तु या नन्दा तस्यै धेन्वै नमो नमः। प्रदक्षिणीकृत्य ततो दद्याद्विप्राय मन्त्रतः।।

tāsāṃ madhye tu yā nandā tasyai dhenvai namo namaḥ| pradakṣiṇīkṛtya tato dadyādviprāya mantrataḥ||

गावो ममाग्रतः सन्तु गावो मे संतु पृष्ठतः। गावो मे पार्श्वतः संतु गवां मध्ये वसाम्यहम।।

gāvo mamāgrataḥ santu gāvo me saṃtu pṛṣṭhataḥ| gāvo me pārśvataḥ saṃtu gavāṃ madhye vasāmyaham||

ततश्च द्विजदांपत्यं सम्यगभ्यर्च्य भोजयेत। लक्ष्मीनारायणं तस्मै सत्कृत्य प्रतिपादयेत।।

tataśca dvijadāṃpatyaṃ samyagabhyarcya bhojayet| lakṣmīnārāyaṇaṃ tasmai satkṛtya pratipādayet||

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च। कृत्वा यत्फलमाप्नोति गोत्रिरात्रव्रताच्च तत।।

aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca| kṛtvā yatphalamāpnoti gotrirātravratācca tat||

इषे शुक्लत्रयोदश्यां त्रिरात्रशोककव्रतम। हैमं ह्यशोकं निर्माय पूजयित्वा विधानतः।।

iṣe śuklatrayodaśyāṃ trirātraśokakavratam| haimaṃ hyaśokaṃ nirmāya pūjayitvā vidhānataḥ||

उपवासपरा नारी नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणाः। अष्टोत्तरशतं विप्र मन्त्रेणानेन सादरम।।

upavāsaparā nārī nityaṃ kuryātpradakṣiṇāḥ| aṣṭottaraśataṃ vipra mantreṇānena sādaram||

हरेण निर्मितः पूर्वं त्वमशोक कृपालुना। लोकोपकारकरणस्तत्प्रसीद शिवप्रिय।।

hareṇa nirmitaḥ pūrvaṃ tvamaśoka kṛpālunā| lokopakārakaraṇastatprasīda śivapriya||

ततस्तृतीये दिवसे वृक्षे तस्मिन्वृषध्वजम। समभ्यर्च्य विधानेन द्विजं संभोज्य दापयेत।।

tatastṛtīye divase vṛkṣe tasminvṛṣadhvajam| samabhyarcya vidhānena dvijaṃ saṃbhojya dāpayet||

एवं कृतव्रता नारी वैधव्यं नाप्नुयात्क्वचित। पुत्रपौत्रादि सहिता भर्तुश्च स्यात्सुवल्लभा।।

evaṃ kṛtavratā nārī vaidhavyaṃ nāpnuyātkvacit| putrapautrādi sahitā bhartuśca syātsuvallabhā||

ऊर्ज्जकृष्णत्रयोदश्यामेकभक्तः समाहितः। प्रदोषे तैलदीपं तु प्रज्वाल्याभ्यर्च्य यत्नतः।।

ūrjjakṛṣṇatrayodaśyāmekabhaktaḥ samāhitaḥ| pradoṣe tailadīpaṃ tu prajvālyābhyarcya yatnataḥ||

गृहद्वारे बहिर्दद्याद्यमो मे प्रीयतामिति। एवं कृते तु विप्रेन्द्र यमपीडा न जायते।।

gṛhadvāre bahirdadyādyamo me prīyatāmiti| evaṃ kṛte tu viprendra yamapīḍā na jāyate||

ऊर्ज्शुक्लत्रयोदश्यामेकभोजी द्विजोत्तम। पुनः स्नात्वा प्रदोषे तु वाग्यतः सुसमाहितः।।

ūrjśuklatrayodaśyāmekabhojī dvijottama| punaḥ snātvā pradoṣe tu vāgyataḥ susamāhitaḥ||

प्रदीपानां सहस्रेण शतेनाप्यथवा द्विज। प्रदीपयेच्छिवं वापि द्वात्रिंशद्दीपमालया।।

pradīpānāṃ sahasreṇa śatenāpyathavā dvija| pradīpayecchivaṃ vāpi dvātriṃśaddīpamālayā||

घृतेन दीपयेद्द्वीपान्गन्धाद्यैः पूजयेच्छिवम। फलैर्नानाविधैश्चैव नैवेद्यैरपि नारद।।

ghṛtena dīpayeddvīpāngandhādyaiḥ pūjayecchivam| phalairnānāvidhaiścaiva naivedyairapi nārada||

ततः स्तुवीत देवेशं शिवं नाम्नां शतेन च। तानि नामानि कीर्त्यन्ते सर्वाभीष्टप्रदानि वै।।

tataḥ stuvīta deveśaṃ śivaṃ nāmnāṃ śatena ca| tāni nāmāni kīrtyante sarvābhīṣṭapradāni vai||

नमो रुद्राय भीमाय नीलकण्ठाय वेधसे। कपर्द्दिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः।।

namo rudrāya bhīmāya nīlakaṇṭhāya vedhase| kaparddine sureśāya vyomakeśāya vai namaḥ||

वृषध्वजाय सोमाय सोमनाथाय वै नमः। दिगंबराय भृङ्गाय उमाकान्ताय वर्द्धिने।।

vṛṣadhvajāya somāya somanāthāya vai namaḥ| digaṃbarāya bhṛṅgāya umākāntāya varddhine||

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्याय वै नमः। व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः।।

tapomayāya vyāptāya śipiviṣyāya vai namaḥ| vyālapriyāya vyālāya vyālānāṃ pataye namaḥ||

महीधराय व्योमाय पशूनां पतये नमः। त्रिपुरघ्नाय सिंहाय शार्दूलायार्षभाय च।।

mahīdharāya vyomāya paśūnāṃ pataye namaḥ| tripuraghnāya siṃhāya śārdūlāyārṣabhāya ca||

मिताय मितनाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने। वेदगीताय गुप्ताय वेदगुह्याय वै नमः।।

mitāya mitanāthāya siddhāya parameṣṭhine| vedagītāya guptāya vedaguhyāya vai namaḥ||

दीर्घाय दीर्घरूपाय दीर्घार्थाय महीयसे। नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः।।

dīrghāya dīrgharūpāya dīrghārthāya mahīyase| namo jagatpratiṣṭhāya vyomarūpāya vai namaḥ||

कल्याणाय विशिष्याय शिष्टाय परमात्मने। गजकृत्ति धरायाथ अन्धकासुरभेदिने।।

kalyāṇāya viśiṣyāya śiṣṭāya paramātmane| gajakṛtti dharāyātha andhakāsurabhedine||

नीललोहितशुक्लाय चडमुण्डप्रियाय च। भक्तिप्रियाय देवाय यज्ञान्तायाव्ययाय च।।

nīlalohitaśuklāya caḍamuṇḍapriyāya ca| bhaktipriyāya devāya yajñāntāyāvyayāya ca||

महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च। त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदाङ्गाय नमो नमः।।

maheśāya namastubhyaṃ mahādevaharāya ca| trinetrāya trivedāya vedāṅgāya namo namaḥ||

अर्थायार्थस्वरूपाय परमार्थाय वै नमः। विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाथाय वै नमः।।

arthāyārthasvarūpāya paramārthāya vai namaḥ| viśvarūpāya viśvāya viśvanāthāya vai namaḥ||

शङ्कराय च कालाय कालावयवरूपिणे। अरूपाय विरूपाय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः।।

śaṅkarāya ca kālāya kālāvayavarūpiṇe| arūpāya virūpāya sūkṣmasūkṣmāya vai namaḥ||

श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे। शशाङ्कशेखरायाथ रुद्रभूमिश्रिताय च।।

śmaśānavāsine tubhyaṃ namaste kṛttivāsase| śaśāṅkaśekharāyātha rudrabhūmiśritāya ca||

दुर्गाय दुर्गपाराय दुर्गावयवसाक्षिणे। लिङ्गरूपाय लिङ्गाय लिङ्गानपतये नमः।।

durgāya durgapārāya durgāvayavasākṣiṇe| liṅgarūpāya liṅgāya liṅgānapataye namaḥ||

नमः प्रभावरूपाय प्रभावार्थाय वै नमः।।

namaḥ prabhāvarūpāya prabhāvārthāya vai namaḥ||

नमो नमः कारणकारणाय ते मृत्युञ्जयायात्मभवस्वरूपिणे। त्रियंबकाय शितिकण्ठभार्गिणे गौरीयुजे मङ्गलहेतवे नमः।।

namo namaḥ kāraṇakāraṇāya te mṛtyuñjayāyātmabhavasvarūpiṇe| triyaṃbakāya śitikaṇṭhabhārgiṇe gaurīyuje maṅgalahetave namaḥ||

नाम्नां शतमिदं विप्र पिनाकिगुणकीर्तनम। पठित्वा दक्षिणीकृत्य प्रायान्निजनिकेतनम।।

nāmnāṃ śatamidaṃ vipra pinākiguṇakīrtanam| paṭhitvā dakṣiṇīkṛtya prāyānnijaniketanam||

एवं कृत्वा व्रतं विप्र महादेवप्रसादतः। भुक्त्वेह भोगानखिलानन्ते शिवपदं लभेत।।

evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra mahādevaprasādataḥ| bhuktveha bhogānakhilānante śivapadaṃ labhet||

मार्गशुक्लत्रयोदश्यां यो ऽनङ्गं विधिना यजेत। त्रिकालमेककालं वा शिवसंगमसंभवम।।

mārgaśuklatrayodaśyāṃ yo 'naṅgaṃ vidhinā yajet| trikālamekakālaṃ vā śivasaṃgamasaṃbhavam||

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु पूजयित्वा विधानतः। घटे मङ्गलपट्टे वा भोजयेद्द्विजदंपती।।

gandhādyairupacāraistu pūjayitvā vidhānataḥ| ghaṭe maṅgalapaṭṭe vā bhojayeddvijadaṃpatī||

ततश्च दक्षिणां दत्वा स्वयमेकाशनं चरेत। एवं कृते तु विधिवद्व्रती सौभाग्यभाजनः।।

tataśca dakṣiṇāṃ datvā svayamekāśanaṃ caret| evaṃ kṛte tu vidhivadvratī saubhāgyabhājanaḥ||

पौषशुक्लत्रयोदश्यां समभ्यर्च्याच्युतं हरिम। घृतपात्रं द्विजेन्द्राय प्रदद्यात्सर्वसिद्धये।।

pauṣaśuklatrayodaśyāṃ samabhyarcyācyutaṃ harim| ghṛtapātraṃ dvijendrāya pradadyātsarvasiddhaye||

माघशुक्लत्रयोदश्यां समारभ्य दिनत्रयम। माघस्नानव्रतं विप्र नानाकामफलावहम।।

māghaśuklatrayodaśyāṃ samārabhya dinatrayam| māghasnānavrataṃ vipra nānākāmaphalāvaham||

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य यत्फलम। नाश्वमेघसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि।।

prayāge māghamāse tu tryahaṃ snātasya yatphalam| nāśvameghasahasreṇa tatphalaṃ labhate bhuvi||

तत्र स्नानं जपो होमो दानं चानन्त्यमश्नुते। फआल्गुने तु सिते पक्षे त्रयोदश्यामुपोषितः।।

tatra snānaṃ japo homo dānaṃ cānantyamaśnute| phaālgune tu site pakṣe trayodaśyāmupoṣitaḥ||

नमस्कृत्य जगन्नाथं प्रारंभे धनदव्रतम। महाराजं यक्षपतिं गन्धाद्यैरुपचारकैः।।

namaskṛtya jagannāthaṃ prāraṃbhe dhanadavratam| mahārājaṃ yakṣapatiṃ gandhādyairupacārakaiḥ||

लिखितं वर्णकैः पट्टे पूजयेद्भक्तिभावतः। एवं शुक्लत्रयोदश्यां प्रतिमासं द्विजोत्तम।।

likhitaṃ varṇakaiḥ paṭṭe pūjayedbhaktibhāvataḥ| evaṃ śuklatrayodaśyāṃ pratimāsaṃ dvijottama||

संपूजयेत्सोपवासश्चैकभुक्तो भवेन्नरः। ततो व्रतान्ते तु पुनः सौवर्णं धननायकम।।

saṃpūjayetsopavāsaścaikabhukto bhavennaraḥ| tato vratānte tu punaḥ sauvarṇaṃ dhananāyakam||

विधाय निधिभिः सार्द्धं सौवर्णाभिर्द्विजोत्तम। उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पञ्चामृतादिभिः।।

vidhāya nidhibhiḥ sārddhaṃ sauvarṇābhirdvijottama| upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ snānaiḥ pañcāmṛtādibhiḥ||

नैवेद्यैर्विविधैर्भक्त्या पूजयेत्तु समाहितः। ततो धेनुमलङ्कृत्य वस्त्रस्रग्गन्धभूषणैः।।

naivedyairvividhairbhaktyā pūjayettu samāhitaḥ| tato dhenumalaṅkṛtya vastrasraggandhabhūṣaṇaiḥ||

सवत्सां दापयेद्विप्र सम्यग्वेदविदे शुभाम। संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्द्वादशाथ त्रयोदश।।

savatsāṃ dāpayedvipra samyagvedavide śubhām| saṃbhojya viprānmiṣṭānnairdvādaśātha trayodaśa||

गुरुं समर्च्य वस्त्राद्यैः प्रतिमां तां निवेदयेत। द्विजेभ्यो दक्षणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसृज्य च।।

guruṃ samarcya vastrādyaiḥ pratimāṃ tāṃ nivedayet| dvijebhyo dakṣaṇāṃ śaktyā datvā natvā visṛjya ca||

स्वयं भुञ्जीत मतिमानिष्टैः सह समाहितः। एवं कृते व्रते विप्र निर्धनः प्राप्य वैभवम।।

svayaṃ bhuñjīta matimāniṣṭaiḥ saha samāhitaḥ| evaṃ kṛte vrate vipra nirdhanaḥ prāpya vaibhavam||

मोदते भुवि विख्यातो राजराज इवापरः।।

modate bhuvi vikhyāto rājarāja ivāparaḥ||

शृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते। यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात।।

śṛṇu nārada vakṣyāmi caturdaśyā vratāni te| yāni kṛtvā naro loke sarvānkāmānavāpnuyāt||

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुङ्कुमागरुचन्दनैः। गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे।।

caitraśukla caturdaśyāṃ kuṅkumāgarucandanaiḥ| gandhādyairvastramaṇibhiḥ kāryāryā mahatī śive||

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः। एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासो ऽथवैकभुक।।

vitānadhvajachatrāṇi datvā pūjyāśca mātaraḥ| evaṃ kṛtvārcanaṃ vipra sopavāso 'thavaikabhuk||

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि। अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गन्धपुष्पकैः।।

aśvamedhādhikaṃ puṇyaṃ labhate mānavo bhuvi| atraiva damanārcāṃ ca kārayedgandhapuṣpakaiḥ||

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे। राधकृष्णच तुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे।।

samarpayetsupūrṇāyāṃ śivāya śivarūpiṇe| rādhakṛṣṇaca turddaśyāṃ sopavāso niśāgame||

लिङ्गमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः। गन्धाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः।।

liṅgamabhyarcayeccaivaṃ snātvā dhautāṃbaraḥ sudhīḥ| gandhādyairupacāraiśca bilvapatraiśca sarvataḥ||

दत्वा मन्त्रं द्विजाग्र्याय भुञ्जीत च परे ऽहनि। एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम।।

datvā mantraṃ dvijāgryāya bhuñjīta ca pare 'hani| evameva tu kṛṣṇāsu sarvāsu dvijasattama||

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता। राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत।।

śivavrataṃ prakartavyaṃ dhanasaṃtānamicchatā| rādhaśuklacaturdaśyāṃ śrīnṛsiṃhavrataṃ caret||